Phần Đọc – hiểu trong nhiều đề thi thử tốt nghiệp THPT của các tỉnh, thành phố gần đây thường xuyên các văn bản nghị luận xã hội. Điều này đòi hỏi các bạn học sinh nắm chắc cách làm các dạng câu hỏi đặc trưng của thể loại nghị luận để xử lí trọn vẹn yêu cầu của đề bài. Cùng Thích Văn học tìm hiểu cách làm những câu hỏi đọc – hiểu thường gặp trong văn bản nghị luận xã hội để ôn tập và chuẩn bị tốt nhất cho các kì thi thử sắp tới nhé!
Một số dạng câu hỏi
- Xác định luận đề, vấn đề cần nghị luận
– Dựa vào nhan đề của văn bản.
– Dựa vào những từ ngữ được xuất hiện, lặp lại nhiều lần.
– Dựa vào câu văn mở đầu, câu văn kết thúc.
– Dựa trên việc tổng hợp các luận điểm.
- Nhận xét về sự liên kết/ phù hợp giữa vấn đề nghị luận và luận điểm, lí lẽ, bằng chứng
– Bước 1: Nhận xét về hệ thống luận điểm – các luận điểm đều hướng đến làm rõ, cụ thể hóa các khía cạnh của vấn đề nghị luận (nêu ngắn gọn các luận điểm).
– Bước 2: Nhận xét về hệ thống lí lẽ – các lí lẽ được triển khai một cách logic, tuần tự theo trình tự nào để làm sáng tỏ luận điểm? (nguyên nhân – kết quả; song hành;…)
– Bước 3: Nhận xét về hệ thống dẫn chứng – các dẫn chứng cụ thể, đa dạng; tạo cơ sở cho lí lẽ được đưa ra (nêu ngắn gọn vài dẫn chứng)
– Bước 4: Đánh giá về tác dụng chung: tạo sự thuyết phục, truyền tải thông điệp của văn bản.
Tham khảo: Sách Chuyên đề lý luận văn học
Các câu hỏi đọc – hiểu thường gặp
- Hiệu quả của việc đưa ra các trích dẫn, dẫn chứng
Bước 1: Nêu ngắn gọn các trích dẫn, dẫn chứng được sử dụng trong bài.
Bước 2: Tác dụng về mặt hình thức: làm tăng sức thuyết phục, sức truyền cảm cho lập luận.
Bước 3: Tác dụng về mặt nội dung
– Làm sáng tỏ/ gợi ra hình dung rõ nét, đa chiều về luận điểm được đề cập.
– Góp phần đưa ra thông điệp của văn bản.
- Đồng tình/ không đồng tình trước quan điểm của tác giả; nhận xét về quan điểm của tác giả.
Bước 1: Chỉ rõ quan điểm của bản thân: Đồng tình hoặc không đồng tình/ nêu nhận xét: đây là quan điểm đúng đắn, thể hiện cái nhìn khách quan về…
Bước 2: Nêu khái quát nội dung của quan điểm ấy.
Bước 3: Lí giải dựa trên lí lẽ và thực tiễn.
– Căn cứ vào quy luật cuộc sống
– Quan điểm đó giúp con người như thế nào về nhận thức – thái độ – hành động.
Ví dụ minh họa – Đề thi thử tốt nghiệp THPT 2026 của Sở GD&ĐT Bắc Ninh
Trên đời này vốn không có việc gì hoàn mỹ, càng không có người hoàn hảo. Ai cũng có khuyết điểm và ưu điểm. Chúng ta không nên chỉ nhắm vào khuyết điểm của người khác, mà hãy biết tán thưởng và khẳng định, cổ vũ điểm tốt của họ. Như thế chúng ta mới có thể cho người khác dũng khí và sức mạnh, mới khiến người khác cảm nhận được sự chân thành và thiện ý của mình, mới được người khác tin tưởng và tôn trọng.
[…]
Đại dương rộng lớn mới có thể chứa được ngàn sông, người có tấm lòng độ lượng mới có thể bao dung tất cả. Bao dung và tán thưởng người khác không chỉ là thái độ mà còn là một phong độ đỉnh cao.
Đại danh hào nổi tiếng nước Pháp Victor Hugo đã từng nói: “Thứ rộng lớn nhất thế gian là biển cả, rộng hơn biển cả là bầu trời, rộng hơn bầu trời chính là lòng người”. Thật vậy, trên thế giới này không có không gian nào rộng hơn lòng người. Cho nên chúng ta đừng bao giờ tự coi nhẹ bản thân, cũng đừng tự cao tự đại, hãy dùng tấm lòng rộng lượng của mình để bao dung cuộc sống, tán thưởng ưu điểm của người khác. Như thế không những chúng ta có tự tin và niềm khích lệ, mà còn thể hiện được tầm nhận thức và khẳng định mình.
(Trích Không tức giận, bạn đã thắng, Hoa Dương, NXB Thế giới, 2023, tr.283-284)
Thực hiện các yêu cầu sau:
Câu 1: Xác định vấn đề nghị luận của đoạn trích.
Vấn đề nghị luận của đoạn trích: Giá trị của việc biết bao dung, tán thưởng người khác.
(Căn cứ xác định:
+Các từ “tán thưởng”, “cổ vũ”, “bao dung”, “độ lượng” xuất hiện xuyên suốt văn bản.
+Những câu văn mang tính khẳng định, nêu vai trò ở cuối mỗi đoạn văn: “… là một phong độ đỉnh cao.”; “Như thế… còn thể hiện được tầm nhận thức và khẳng định mình.)
Câu 2: Phân tích hiệu quả của việc trích dẫn ý kiến: “Thứ rộng lớn nhất thế gian là biển cả, rộng hơn biển cả là bầu trời, rộng hơn bầu trời chính là lòng người.”
– Đây là ý kiến của đại danh hào nước Pháp Victor Hugo.
– Tác dụng:
+ Làm tăng sức thuyết phục cho lập luận; những hình ảnh thiên nhiên kì vĩ (“biển cả”, “bầu trời”) giúp lập luận trở nên sinh động, dễ hình dung.
+ Nhấn mạnh đến sự rộng lớn, cao cả của lòng người; khẳng định bao dung là giá trị cao đẹp nhất.
+ Gửi gắm suy ngẫm, thông điệp: cần có tâm hồn rộng mở, sự thấu hiểu, rộng lượng với những người xung quanh.
Câu 3: Nhận xét quan điểm của người viết được thể hiện trong câu văn sau: “Cho nên chúng ta đừng bao giờ tự coi nhẹ bản thân, cũng đừng tự cao tự đại, hãy dùng tấm lòng rộng lượng của mình để bao dung cuộc sống, tán thưởng ưu điểm của người khác.”
– Đây là quan điểm đúng đắn, thể hiện cái nhìn khách quan, nhân văn của tác giả.
– Qua quan điểm này, người viết khuyên chúng ta cần nhìn nhận mình một cách chính xác: tránh thái độ tự ti hay tự phụ; biết mở lòng để bao dung người khác.
– Bởi lẽ, nhận thức đúng đắn về bản thân là cách ta tự khẳng định giá trị và hoàn thiện mình hơn mỗi ngày; khi sống với sự bao dung, cởi mở, mỗi người mới tìm thấy niềm hạnh phúc, tạo dựng những mối quan hệ tốt đẹp.
Tham khảo các bài viết khác tại đây:
Tổng hợp những câu hỏi đọc – hiểu thường gặp ở thể loại kí
Câu hỏi đọc hiểu thường gặp ở thể loại Truyện
Tổng hợp câu hỏi đọc – hiểu thường gặp ở thể loại truyện
Tổng hợp câu hỏi đọc hiểu tiêu biểu cho thể kí (P1)
Xem thêm: