Kỹ năng làm bài, Tri thức Ngữ văn

Những câu hỏi đọc – hiểu thường gặp ở văn bản nghị luận xã há»™i

Đăng vào bởi CTV Thích Văn Học
Những câu hỏi đọc - hiểu thường gặp ở văn bản nghị luận xã hội
29
Th3

Phần Đọc – hiểu trong nhiều đề thi thá»­ tốt nghiệp THPT của các tỉnh, thành phố gần đây thường xuyên các văn bản nghị luận xã há»™i. Điều này đòi hỏi các bạn học sinh nắm chắc cách làm các dạng câu hỏi đặc trÆ°ng của thể loại nghị luận để xá»­ lí trọn vẹn yêu cầu của đề bài. Cùng Thích Văn học tìm hiểu cách làm những câu hỏi đọc – hiểu thường gặp trong văn bản nghị luận xã há»™i để ôn tập và chuẩn bị tốt nhất cho các kì thi thá»­ sắp tá»›i nhé!

Một số dạng câu hỏi

  1. Xác định luận đề, vấn đề cần nghị luận

– Dá»±a vào nhan đề của văn bản.

– Dá»±a vào những từ ngữ được xuất hiện, lặp lại nhiều lần. 

– Dá»±a vào câu văn mở đầu, câu văn kết thúc.

– Dá»±a trên việc tổng hợp các luận Ä‘iểm. 

  1. Nhận xét về sự liên kết/ phù hợp giữa vấn đề nghị luận và luận điểm, lí lẽ, bằng chứng

– BÆ°á»›c 1: Nhận xét về hệ thống luận Ä‘iểm – các luận Ä‘iểm đều hÆ°á»›ng đến làm rõ, cụ thể hóa các khía cạnh của vấn đề nghị luận (nêu ngắn gọn các luận Ä‘iểm). 

– BÆ°á»›c 2: Nhận xét về hệ thống lí lẽ – các lí lẽ được triển khai má»™t cách logic, tuần tá»± theo trình tá»± nào để làm sáng tỏ luận Ä‘iểm? (nguyên nhân – kết quả; song hành;…) 

– BÆ°á»›c 3: Nhận xét về hệ thống dẫn chứng – các dẫn chứng cụ thể, Ä‘a dạng; tạo cÆ¡ sở cho lí lẽ được Ä‘Æ°a ra (nêu ngắn gọn vài dẫn chứng)

– BÆ°á»›c 4: Đánh giá về tác dụng chung: tạo sá»± thuyết phục, truyền tải thông Ä‘iệp của văn bản. 

Các câu hỏi đọc – hiểu thường gặp

  1. Hiệu quả của việc đưa ra các trích dẫn, dẫn chứng

Bước 1: Nêu ngắn gọn các trích dẫn, dẫn chứng được sử dụng trong bài. 

Bước 2: Tác dụng về mặt hình thức: làm tăng sức thuyết phục, sức truyền cảm cho lập luận. 

Bước 3: Tác dụng về mặt nội dung

– Làm sáng tỏ/ gợi ra hình dung rõ nét, Ä‘a chiều về luận Ä‘iểm được đề cập.

– Góp phần Ä‘Æ°a ra thông Ä‘iệp của văn bản. 

  1. Đồng tình/ không đồng tình trước quan điểm của tác giả; nhận xét về quan điểm của tác giả.

Bước 1: Chỉ rõ quan điểm của bản thân: Đồng tình hoặc không đồng tình/ nêu nhận xét: đây là quan điểm đúng đắn, thể hiện cái nhìn khách quan về…

Bước 2: Nêu khái quát nội dung của quan điểm ấy.

Bước 3: Lí giải dựa trên lí lẽ và thực tiễn.

– Căn cứ vào quy luật cuá»™c sống 

– Quan Ä‘iểm đó giúp con người nhÆ° thế nào về nhận thức – thái Ä‘á»™ – hành Ä‘á»™ng. 

Ví dụ minh họa – Đề thi thá»­ tốt nghiệp THPT 2026 của Sở GD&ĐT Bắc Ninh 

Trên đời này vốn không có việc gì hoàn mỹ, càng không có người hoàn hảo. Ai cũng có khuyết điểm và ưu điểm. Chúng ta không nên chỉ nhắm vào khuyết điểm của người khác, mà hãy biết tán thưởng và khẳng định, cổ vũ điểm tốt của họ. Như thế chúng ta mới có thể cho người khác dũng khí và sức mạnh, mới khiến người khác cảm nhận được sự chân thành và thiện ý của mình, mới được người khác tin tưởng và tôn trọng.

[…]

Đại dương rộng lớn mới có thể chứa được ngàn sông, người có tấm lòng độ lượng mới có thể bao dung tất cả. Bao dung và tán thưởng người khác không chỉ là thái độ mà còn là một phong độ đỉnh cao.

Đại danh hào nổi tiếng nÆ°á»›c Pháp Victor Hugo đã từng nói: “Thứ rá»™ng lá»›n nhất thế gian là biển cả, rá»™ng hÆ¡n biển cả là bầu trời, rá»™ng hÆ¡n bầu trời chính là lòng người”. Thật vậy, trên thế giá»›i này không có không gian nào rá»™ng hÆ¡n lòng người. Cho nên chúng ta đừng bao giờ tá»± coi nhẹ bản thân, cÅ©ng đừng tá»± cao tá»± đại, hãy dùng tấm lòng rá»™ng lượng của mình để bao dung cuá»™c sống, tán thưởng Æ°u Ä‘iểm của người khác. NhÆ° thế không những chúng ta có tá»± tin và niềm khích lệ, mà còn thể hiện được tầm nhận thức và khẳng định mình.

(Trích Không tức giận, bạn đã thắng, Hoa Dương, NXB Thế giới, 2023, tr.283-284)

Thực hiện các yêu cầu sau:

Câu 1: Xác định vấn đề nghị luận của đoạn trích.

Vấn đề nghị luận của đoạn trích: Giá trị của việc biết bao dung, tán thưởng người khác.

(Căn cứ xác định: 

+Các từ “tán thưởng”, “cổ vÅ©”, “bao dung”, “Ä‘á»™ lượng” xuất hiện xuyên suốt văn bản.

+Những câu văn mang tính khẳng định, nêu vai trò ở cuối má»—i Ä‘oạn văn: “… là má»™t phong Ä‘á»™ đỉnh cao.”; “NhÆ° thế… còn thể hiện được tầm nhận thức và khẳng định mình.)

Câu 2: Phân tích hiệu quả của việc trích dẫn ý kiến: “Thứ rá»™ng lá»›n nhất thế gian là biển cả, rá»™ng hÆ¡n biển cả là bầu trời, rá»™ng hÆ¡n bầu trời chính là lòng người.”

– Đây là ý kiến của đại danh hào nÆ°á»›c Pháp Victor Hugo. 

– Tác dụng:

+ Làm tăng sức thuyết phục cho lập luận; những hình ảnh thiên nhiên kì vÄ© (“biển cả”, “bầu trời”) giúp lập luận trở nên sinh Ä‘á»™ng, dá»… hình dung. 

+ Nhấn mạnh đến sự rộng lớn, cao cả của lòng người; khẳng định bao dung là giá trị cao đẹp nhất.

+ Gửi gắm suy ngẫm, thông điệp: cần có tâm hồn rộng mở, sự thấu hiểu, rộng lượng với những người xung quanh.

Câu 3: Nhận xét quan Ä‘iểm của người viết được thể hiện trong câu văn sau: “Cho nên chúng ta đừng bao giờ tá»± coi nhẹ bản thân, cÅ©ng đừng tá»± cao tá»± đại, hãy dùng tấm lòng rá»™ng lượng của mình để bao dung cuá»™c sống, tán thưởng Æ°u Ä‘iểm của người khác.”

– Đây là quan Ä‘iểm đúng đắn, thể hiện cái nhìn khách quan, nhân văn của tác giả.

– Qua quan Ä‘iểm này, người viết khuyên chúng ta cần nhìn nhận mình má»™t cách chính xác: tránh thái Ä‘á»™ tá»± ti hay tá»± phụ; biết mở lòng để bao dung người khác.

– Bởi lẽ, nhận thức đúng đắn về bản thân là cách ta tá»± khẳng định giá trị và hoàn thiện mình hÆ¡n má»—i ngày; khi sống vá»›i sá»± bao dung, cởi mở, má»—i người má»›i tìm thấy niềm hạnh phúc, tạo dá»±ng những mối quan hệ tốt đẹp. 

Tham khảo các bài viết khác tại đây:

Tổng hợp những câu hỏi đọc – hiểu thường gặp ở thể loại kí
Câu hỏi đọc hiểu thường gặp ở thể loại Truyện
Tổng hợp câu hỏi đọc – hiểu thường gặp ở thể loại truyện
Tổng hợp câu hỏi đọc hiểu tiêu biểu cho thể kí (P1)

Xem thêm:

CTV Thích Văn Học