Kỹ năng làm bài, Tri thức Ngữ văn

Tổng hợp kiến thức và những lưu ý khi đọc hiểu văn bản thông tin

Đăng vào bởi Thủy Nguyá»…n
Tong hop kien thuc va luu y khi doc hieu van ban thong tin
28
Th6

TỔNG HỢP KIẾN THỨC VĂN BẢN THÔNG TIN & NHỮNG LƯU Ý KHI ĐỌC HIỂU VĂN BẢN THÔNG TIN

Đối vá»›i các văn bản thông tin, các bạn sẽ không khó để nắm được các thông tin bởi cấu trúc văn bản tÆ°Æ¡ng đối chặt chẽ. Tuy nhiên, việc nắm được cách trả lời các câu hỏi đọc – hiểu là vô cùng quan trọng để có được số Ä‘iểm cao ở phần này. 

Cùng Thích Văn học tổng kết lại những kiến thức về văn bản thông tin và một số lưu ý khi đọc hiểu thể loại văn bản này nhé!

Tổng hợp các kiến thức thể loại

– Văn bản thông tin là văn bản dùng để cung cấp thông tin về các hiện tượng tá»± nhiên, xã há»™i, thuật lại các sá»± kiện,…

– Đặc Ä‘iểm: 

  • Đảm bảo tính chính xác và khách quan
  • Cấu trúc văn bản chặt chẽ vá»›i phần Mở đầu – Thân bài – Kết luận.
  • Ngôn ngữ ngắn gọn, rõ ràng. 

– Sapo: là Ä‘oạn văn ngắn nằm ngay dÆ°á»›i nhan đề văn bản

– Các phÆ°Æ¡ng tiện phi ngôn ngữ:

  • Số liệu: nhằm cung cấp các thông tin má»™t cách cụ thể, chính xác.
  • Hình vẽ, biểu đồ/ sÆ¡ đồ: giúp trình bày thông tin má»™t cách trá»±c quan, hệ thống; làm tăng tính hấp dẫn của thông tin. 

– Dữ liệu sÆ¡ cấp & dữ liệu thứ cấp:

  • Dữ liệu sÆ¡ cấp: được người viết thu thập trá»±c tiếp qua hoạt Ä‘á»™ng quan sát, Ä‘iều tra, phỏng vấn,… nhằm giúp người đọc hình dung được hiện trạng của vấn đề.
  • Dữ liệu thứ cấp: được khai thác bằng con đường gián tiếp, sá»­ dụng lại những nguồn thông tin đã có từ trÆ°á»›c để có cái nhìn Ä‘a chiều hÆ¡n về vấn đề.

Những lÆ°u ý khi làm phần đọc – hiểu

Cách trả lời một số câu hỏi thường gặp:

1. Phương thức biểu đạt chính: Thuyết minh 

2. Nêu tác dụng của việc sử dụng Sapo và các đề mục:

– Sapo

  • Nêu được má»™t cách khái quát, tóm lược ná»™i dung chính của văn bản.
  • Tạo Ä‘iểm nhấn, gây ấn tượng giúp thu hút người đọc
  • Giúp cung cấp những thông tin làm cụ thể hóa cho nhan đề của văn bản.

– Các đề mục

  • Giúp Ä‘Æ°a ra các ná»™i dung, thông tin chính được trình bày trong văn bản.
  • Giúp người đọc xác định được bố cục của văn bản
  • Khiến văn bản được trình bày má»™t cách mạch lạc, sáng rõ

3. Chỉ ra các yếu tố lồng ghép trong văn bản và nêu ý nghĩa:

– Chỉ ra các yếu tố lồng ghép: yếu tố miêu tả/ biểu cảm/ tá»± sự… (vị trí, dẫn chứng cụ thể).

– Nêu tác dụng:

  • Giúp văn bản giàu sức hấp dẫn, gây ấn tượng, thuyết phục vá»›i người đọc
  • Tùy vào yếu tố được lồng ghép để nêu tác dụng: 

→ Yếu tố Biểu cảm – thể hiện được thái Ä‘á»™, cảm xúc của người viết

→ Yếu tố Miêu tả – giúp người đọc hình dung rõ ràng, cụ thể những đặc Ä‘iểm, phÆ°Æ¡ng diện của đối tượng được giá»›i thiệu

→ Yếu tố Tá»± sá»± – khái quát lại các sá»± sá»± việc má»™t cách cụ thể.

4. Chỉ ra cách trình bày thông tin trong văn bản:

– Chỉ ra thông tin được trình bày theo trật tá»± logic nào (thời gian/ nhân quả/ theo tầm quan trọng của vấn đề).

Ví dụ: Hiện trạng → Nguyên nhân → Đánh giá.

– Nêu tác dụng của cách trình bày thông tin:

  • Tạo bố cục chặt chẽ, khoa học
  • Giúp cho cách lập luận trở nên logic vá»›i hệ thống các luận Ä‘iểm, luận cứ, dẫn chứng.

Ví dụ minh họa

Lời cầu hôn trong thời đại số

TTCT – Có hai nhóm lý do cho những cuá»™c tảo hôn Ä‘ang hiện diện tại nhiều vùng núi Tây Bắc. Má»™t cuá»™c tảo hôn rất dá»… hình thành, và cá»±c khó để ngăn chặn.

(1) Từ lúc hai đứa trẻ gặp nhau lần đầu tiên cho đến khi chúng chính thức trở thành “vợ chồng” theo phong tục, có thể chỉ tính bằng tiếng đồng hồ. “Bây giờ có cái Facebook đấy” – phó chủ tịch xã Lóng Luông, Giảng A Gia nhận định. Hai bạn trẻ có thế kết bạn qua mạng, gặp nhau lần đầu, thích nhau và sau vài chục phút đã có mặt tại nhà người nam để bắt đầu tiền trình trở thành vợ chồng. “Vừa yêu được 2 tiếng thì anh ấy hỏi có cÆ°á»›i không”, má»™t cô bé 2 tiếng thì anh ấy hỏi có cÆ°á»›i không”, má»™t cô bé 14 tuổi tại Vân Hồ chia sẻ trên sóng VTV về má»™t người bạn quen qua Facebook. 

(2) Mở Facebook giữa những kỳ nghỉ lá»…, rất dá»… gặp ai đó Ä‘ang check-in bên những tán mận trắng, những đổi chè hay nếp nhà người Mông ở Vân Hồ. Du lịch Ä‘ang bùng nổ.  Giữa huyện miền núi là má»™t đô thị Ä‘ang thai nghén vá»›i đường bê tông sáu làn xe. Những tín hiệu kinh tế lấp lánh. Ká»· niệm 10 năm thành lập huyện là má»™t chÆ°Æ¡ng trình nghệ thuật quy mô vá»›i đầy nghệ sÄ© tên tuổi từ Hà Ná»™i: giải xe thể thao tường thuật trá»±c tiếp trên VTV và hàng Ä‘oàn xe dÆ°á»›i xuôi lên dá»± há»™i. Dọc quốc lá»™ 6 Ä‘ang mọc nhà hàng, homestay và nông trại dầu tây – thá»­ đặc sản má»›i ở vùng khí hậu này. Trong 10 năm, tỉ lệ há»™ nghèo đã giảm má»™t ná»­a.

(3) NhÆ°ng những tin hiệu kinh tế đó chÆ°a làm suy chuyển những định kiến lâu đời. Năm 2021, ở Vân Hồ có 72 cặp tảo hôn trong tổng số 265 cập kết hôn, theo thống kê của Trung tâm Y tế huyện. 144 đứa trẻ lấy vợ lấy chồng. NhÆ°ng trong văn bản xác định mục tiêu vận Ä‘á»™ng chống nạn tảo hôn của trung tâm y tế cuối năm đó, người ta nhìn thấy má»™t mục tiêu cho năm 2022: “Giảm 0.5% tỉ lệ tảo hôn”. Thống kẽ gần nhất ở quy mô toàn quốc (số liệu năm 2018) cho thấy tỉ lệ tảo hôn vẫn Ä‘ang chiếm Ä‘a số trong cá»™ng đồng người Mông, vá»›i mức 51%. Con số này tăng so vá»›i lần thống kê trÆ°á»›c đó của UN Women (năm 2015, hÆ¡n 30%). Tại Vân Hồ, thống kê riêng của Trung tâm Y tế huyện, khẳng định rằng trong năm tháng đầu năm 2023, đã có 53 cặp táo hôn trong tổng số 165 cặp kết hôn, vá»›i tỉ lệ 32%.

(4) Theo nhận định của lãnh đạo Trung tâm Y tế huyện – những người Ä‘ang phụ trách các chÆ°Æ¡ng trình về sức khỏe tiền sinh sản trong cá»™ng đồng, tình trạng tảo hôn “có xu hÆ°á»›ng gia tăng”. Những yếu tố tạo ra những ca tảo hôn đều hình thành má»™t cách tá»± nhiên: áp lá»±c của má»™t bá»™ phận cá»™ng đồng, những người thuá»™c thệ trÆ°á»›c, vốn cÅ©ng kết hôn từ khi 14, 15; định kiến giá»›i nặng nề về vai trò “trÆ°á»›c sau gì cÅ©ng lấy chồng sinh con” của người con gái: hôn nhân được tuyên bố và thừa nhận má»™t cách tối giản, chỉ cần ý chí nhất thời của cả hai đứa trẻ. Và nhÆ° nhận định của những cán bá»™ tại Vân Hồ, do những kết nối má»›i thông qua Internet

5) Không cần tiếng sáo gọi bạn. Không cần những đêm hội, không cần ném-bắt quả pao, mạng xã hội đã giản lược hóa tất cả những kết nổi cần thiết đề những thiếu niên này đi đến một quyết định hôn nhân.

(Định Đức Hoàng, https://cuoituan.tuoitre.vn/xu-huong-gia-tang-tao-hon-loi-cau-hon-tuoi-15)

Câu 1: Chỉ ra cách trình bày thông tin trong văn bản

Thông tin trong văn bản được trình bày theo trật tự logic: Nêu hiện trạng, bối cảnh phát triển của tình trạng tảo hôn → Các số liệu thống kê → Nêu nguyên nhân → Đánh giá vấn đề.

Câu 2: Chỉ ra và nêu tác dụng của việc sử dụng sapo trong văn bản

– Sapo: “Có hai nhóm lý do cho những cuá»™c tảo hôn Ä‘ang hiện diện tại nhiều vùng núi Tây Bắc. Má»™t cuá»™c tảo hôn rất dá»… hình thành, và cá»±c khó để ngăn chặn.”

– Tác dụng của việc sá»­ dụng sapo: 

  • Tạo Ä‘iểm nhấn, gây ấn tượng và thu hút người đọc.
  • Nêu được khái quát ná»™i dung của văn bản: nguyên nhân và mức Ä‘á»™ phức tạp của vấn nạn tảo hôn.
  • Cung cấp những thông tin làm cụ thể hóa cho nhan đề của văn bản (gợi mở về vị trí – các vùng Tây Bắc, khía cạnh – Ä‘i sâu vào nguyên nhân và thá»±c trạng)

Câu 3: Chỉ ra dữ liệu thứ cấp và sơ cấp trong văn bản:

– Dữ liệu sÆ¡ cấp: ghi chép lời phỏng vấn, câu chuyện của các nhân vật liên quan (phó chủ tịch xã, cô bé tại Vân Hồ).

– Dữ liệu thứ cấp: các số liệu về hiện tượng tảo hôn theo thống kê của Trung tâm Y tế huyện, tổ chức quốc tế UN Women.

– Tác dụng:

  • Làm tăng tính chân thá»±c, sinh Ä‘á»™ng, giúp người đọc dá»… hình dung mức Ä‘á»™ nghiêm trọng của vấn đề.
  • Làm tăng tính khách quan, khoa học của vấn đề. Những dữ liệu thứ cấp là cÆ¡ sở để Ä‘Æ°a ra nhận định, đánh giá. 

Tham khảo các bài viết liên quan tại đây:

Tổng hợp kiến thức và những lưu ý khi đọc – hiểu thể loại truyện

Tổng hợp kiến thức và những lưu ý khi đọc – hiểu thể loại thơ

Xem thêm:

Thủy Nguyễn