Kỹ năng làm bài, Tri thức Ngữ văn

Tổng hợp kiến thức và những lưu ý khi đọc hiểu văn bản thông tin

Tong hop kien thuc va luu y khi doc hieu van ban thong tin

TỔNG HỢP KIẾN THỨC VĂN BẢN THÔNG TIN & NHỮNG LƯU Ý KHI ĐỌC HIỂU VĂN BẢN THÔNG TIN

Đối với các văn bản thông tin, các bạn sẽ không khó để nắm được các thông tin bởi cấu trúc văn bản tương đối chặt chẽ. Tuy nhiên, việc nắm được cách trả lời các câu hỏi đọc – hiểu là vô cùng quan trọng để có được số điểm cao ở phần này. 

Cùng Thích Văn học tổng kết lại những kiến thức về văn bản thông tin và một số lưu ý khi đọc hiểu thể loại văn bản này nhé!

Tổng hợp các kiến thức thể loại

– Văn bản thông tin là văn bản dùng để cung cấp thông tin về các hiện tượng tự nhiên, xã hội, thuật lại các sự kiện,…

– Đặc điểm: 

  • Đảm bảo tính chính xác và khách quan
  • Cấu trúc văn bản chặt chẽ với phần Mở đầu – Thân bài – Kết luận.
  • Ngôn ngữ ngắn gọn, rõ ràng. 

– Sapo: là đoạn văn ngắn nằm ngay dưới nhan đề văn bản

– Các phương tiện phi ngôn ngữ:

  • Số liệu: nhằm cung cấp các thông tin một cách cụ thể, chính xác.
  • Hình vẽ, biểu đồ/ sơ đồ: giúp trình bày thông tin một cách trực quan, hệ thống; làm tăng tính hấp dẫn của thông tin. 

– Dữ liệu sơ cấp & dữ liệu thứ cấp:

  • Dữ liệu sơ cấp: được người viết thu thập trực tiếp qua hoạt động quan sát, điều tra, phỏng vấn,… nhằm giúp người đọc hình dung được hiện trạng của vấn đề.
  • Dữ liệu thứ cấp: được khai thác bằng con đường gián tiếp, sử dụng lại những nguồn thông tin đã có từ trước để có cái nhìn đa chiều hơn về vấn đề.

Những lưu ý khi làm phần đọc – hiểu

Cách trả lời một số câu hỏi thường gặp:

1. Phương thức biểu đạt chính: Thuyết minh 

2. Nêu tác dụng của việc sử dụng Sapo và các đề mục:

– Sapo

  • Nêu được một cách khái quát, tóm lược nội dung chính của văn bản.
  • Tạo điểm nhấn, gây ấn tượng giúp thu hút người đọc
  • Giúp cung cấp những thông tin làm cụ thể hóa cho nhan đề của văn bản.

– Các đề mục

  • Giúp đưa ra các nội dung, thông tin chính được trình bày trong văn bản.
  • Giúp người đọc xác định được bố cục của văn bản
  • Khiến văn bản được trình bày một cách mạch lạc, sáng rõ

3. Chỉ ra các yếu tố lồng ghép trong văn bản và nêu ý nghĩa:

– Chỉ ra các yếu tố lồng ghép: yếu tố miêu tả/ biểu cảm/ tự sự… (vị trí, dẫn chứng cụ thể).

– Nêu tác dụng:

  • Giúp văn bản giàu sức hấp dẫn, gây ấn tượng, thuyết phục với người đọc
  • Tùy vào yếu tố được lồng ghép để nêu tác dụng: 

→ Yếu tố Biểu cảm – thể hiện được thái độ, cảm xúc của người viết

→ Yếu tố Miêu tả – giúp người đọc hình dung rõ ràng, cụ thể những đặc điểm, phương diện của đối tượng được giới thiệu

→ Yếu tố Tự sự – khái quát lại các sự sự việc một cách cụ thể.

4. Chỉ ra cách trình bày thông tin trong văn bản:

– Chỉ ra thông tin được trình bày theo trật tự logic nào (thời gian/ nhân quả/ theo tầm quan trọng của vấn đề).

Ví dụ: Hiện trạng → Nguyên nhân → Đánh giá.

– Nêu tác dụng của cách trình bày thông tin:

  • Tạo bố cục chặt chẽ, khoa học
  • Giúp cho cách lập luận trở nên logic với hệ thống các luận điểm, luận cứ, dẫn chứng.

Ví dụ minh họa

Lời cầu hôn trong thời đại số

TTCT – Có hai nhóm lý do cho những cuộc tảo hôn đang hiện diện tại nhiều vùng núi Tây Bắc. Một cuộc tảo hôn rất dễ hình thành, và cực khó để ngăn chặn.

(1) Từ lúc hai đứa trẻ gặp nhau lần đầu tiên cho đến khi chúng chính thức trở thành “vợ chồng” theo phong tục, có thể chỉ tính bằng tiếng đồng hồ. “Bây giờ có cái Facebook đấy” – phó chủ tịch xã Lóng Luông, Giảng A Gia nhận định. Hai bạn trẻ có thế kết bạn qua mạng, gặp nhau lần đầu, thích nhau và sau vài chục phút đã có mặt tại nhà người nam để bắt đầu tiền trình trở thành vợ chồng. “Vừa yêu được 2 tiếng thì anh ấy hỏi có cưới không”, một cô bé 2 tiếng thì anh ấy hỏi có cưới không”, một cô bé 14 tuổi tại Vân Hồ chia sẻ trên sóng VTV về một người bạn quen qua Facebook. 

(2) Mở Facebook giữa những kỳ nghỉ lễ, rất dễ gặp ai đó đang check-in bên những tán mận trắng, những đổi chè hay nếp nhà người Mông ở Vân Hồ. Du lịch đang bùng nổ.  Giữa huyện miền núi là một đô thị đang thai nghén với đường bê tông sáu làn xe. Những tín hiệu kinh tế lấp lánh. Kỷ niệm 10 năm thành lập huyện là một chương trình nghệ thuật quy mô với đầy nghệ sĩ tên tuổi từ Hà Nội: giải xe thể thao tường thuật trực tiếp trên VTV và hàng đoàn xe dưới xuôi lên dự hội. Dọc quốc lộ 6 đang mọc nhà hàng, homestay và nông trại dầu tây – thử đặc sản mới ở vùng khí hậu này. Trong 10 năm, tỉ lệ hộ nghèo đã giảm một nửa.

(3) Nhưng những tin hiệu kinh tế đó chưa làm suy chuyển những định kiến lâu đời. Năm 2021, ở Vân Hồ có 72 cặp tảo hôn trong tổng số 265 cập kết hôn, theo thống kê của Trung tâm Y tế huyện. 144 đứa trẻ lấy vợ lấy chồng. Nhưng trong văn bản xác định mục tiêu vận động chống nạn tảo hôn của trung tâm y tế cuối năm đó, người ta nhìn thấy một mục tiêu cho năm 2022: “Giảm 0.5% tỉ lệ tảo hôn”. Thống kẽ gần nhất ở quy mô toàn quốc (số liệu năm 2018) cho thấy tỉ lệ tảo hôn vẫn đang chiếm đa số trong cộng đồng người Mông, với mức 51%. Con số này tăng so với lần thống kê trước đó của UN Women (năm 2015, hơn 30%). Tại Vân Hồ, thống kê riêng của Trung tâm Y tế huyện, khẳng định rằng trong năm tháng đầu năm 2023, đã có 53 cặp táo hôn trong tổng số 165 cặp kết hôn, với tỉ lệ 32%.

(4) Theo nhận định của lãnh đạo Trung tâm Y tế huyện – những người đang phụ trách các chương trình về sức khỏe tiền sinh sản trong cộng đồng, tình trạng tảo hôn “có xu hướng gia tăng”. Những yếu tố tạo ra những ca tảo hôn đều hình thành một cách tự nhiên: áp lực của một bộ phận cộng đồng, những người thuộc thệ trước, vốn cũng kết hôn từ khi 14, 15; định kiến giới nặng nề về vai trò “trước sau gì cũng lấy chồng sinh con” của người con gái: hôn nhân được tuyên bố và thừa nhận một cách tối giản, chỉ cần ý chí nhất thời của cả hai đứa trẻ. Và như nhận định của những cán bộ tại Vân Hồ, do những kết nối mới thông qua Internet

5) Không cần tiếng sáo gọi bạn. Không cần những đêm hội, không cần ném-bắt quả pao, mạng xã hội đã giản lược hóa tất cả những kết nổi cần thiết đề những thiếu niên này đi đến một quyết định hôn nhân.

(Định Đức Hoàng, https://cuoituan.tuoitre.vn/xu-huong-gia-tang-tao-hon-loi-cau-hon-tuoi-15)

Câu 1: Chỉ ra cách trình bày thông tin trong văn bản

Thông tin trong văn bản được trình bày theo trật tự logic: Nêu hiện trạng, bối cảnh phát triển của tình trạng tảo hôn → Các số liệu thống kê → Nêu nguyên nhân → Đánh giá vấn đề.

Câu 2: Chỉ ra và nêu tác dụng của việc sử dụng sapo trong văn bản

– Sapo: “Có hai nhóm lý do cho những cuộc tảo hôn đang hiện diện tại nhiều vùng núi Tây Bắc. Một cuộc tảo hôn rất dễ hình thành, và cực khó để ngăn chặn.”

– Tác dụng của việc sử dụng sapo: 

  • Tạo điểm nhấn, gây ấn tượng và thu hút người đọc.
  • Nêu được khái quát nội dung của văn bản: nguyên nhân và mức độ phức tạp của vấn nạn tảo hôn.
  • Cung cấp những thông tin làm cụ thể hóa cho nhan đề của văn bản (gợi mở về vị trí – các vùng Tây Bắc, khía cạnh – đi sâu vào nguyên nhân và thực trạng)

Câu 3: Chỉ ra dữ liệu thứ cấp và sơ cấp trong văn bản:

– Dữ liệu sơ cấp: ghi chép lời phỏng vấn, câu chuyện của các nhân vật liên quan (phó chủ tịch xã, cô bé tại Vân Hồ).

– Dữ liệu thứ cấp: các số liệu về hiện tượng tảo hôn theo thống kê của Trung tâm Y tế huyện, tổ chức quốc tế UN Women.

– Tác dụng:

  • Làm tăng tính chân thực, sinh động, giúp người đọc dễ hình dung mức độ nghiêm trọng của vấn đề.
  • Làm tăng tính khách quan, khoa học của vấn đề. Những dữ liệu thứ cấp là cơ sở để đưa ra nhận định, đánh giá. 

Tham khảo các bài viết liên quan tại đây:

Tổng hợp kiến thức và những lưu ý khi đọc – hiểu thể loại truyện

Tổng hợp kiến thức và những lưu ý khi đọc – hiểu thể loại thơ

Xem thêm: