NLXH: Gợi ý mở bài sáng tạo dành cho học sinh giỏi

NLXH: Gợi ý mở bài sáng tạo dành cho học sinh giỏi

Trong bài văn HSG, mở bài không chỉ có nhiệm vụ dẫn dắt vào vấn đề mà còn phần nào thể hiện tư duy, vốn đọc và phong cách nghị luận riêng của người viết. Vì vậy, bên cạnh những cách mở bài quen thuộc, người viết cần làm giàu vốn hiểu biết của mình để có hướng triển khai sáng tạo, tự nhiên và giàu sức gợi để tạo dấu ấn với người chấm.

Hãy cùng Thích Văn học – Trạm văn khám phá một vài cách mở bài sau đây nhé!

1. Dẫn dắt từ nhận định, ý kiến, trích dẫn

– Đây là kiểu mở bài thông dụng, dễ thực hiện. Tuy nhiên, để tránh lối mòn, người viết nên lựa chọn những nhận định có chiều sâu, xuất phát từ vốn đọc cá nhân thay vì chỉ sử dụng những câu nói quen thuộc. Sau khi dẫn nhận định, cần có một vài câu bình luận để kết nối tự nhiên với vấn đề nghị luận.
– Ví dụ mở bài NLXH đề thi Văn HSG lớp 9 thị xã Hoàng Mai-Nghệ An:

Đề bài: Từ vẻ đẹp của nhân vật bé Thu trong ngữ liệu ở phần Đọc hiểu, hãy viết một bài văn trình bày suy nghĩ của em về một phẩm chất cần có ở mỗi người con.

Gợi ý mở bài:

Người xưa đã có lời dạy rằng: “Bách thiện Hiếu vi tiên” (Trong trăm cái thiện thì Hiếu đứng đầu), ngụ ý khuyên răn con người phải giữ trọn lòng hiếu thảo với bậc sinh thành. Tự ngàn xưa, chữ hiếu đã là nền tảng của đạo đức, là yếu tố căn cốt hình thành lên phẩm giá của con người. Đến nay, hiếu thảo với ông bà cha mẹ vẫn luôn duy giữ vị trí hàng đầu của mình. Từ vẻ đẹp nhân vật bé Thu trong tác phẩm “Trung thu của mẹ” của nhà văn Trọng Bảo, lòng hiếu thảo càng được làm sáng tỏ và trở thành một phẩm chất cốt lõi ở mỗi người con, ở mọi thời.

2. Dẫn dắt từ hình ảnh giàu tính biểu tượng

– Đây là kiểu mở bài giàu chất văn, giàu hình tượng, thường gây ấn tượng mạnh với người chấm. Người viết lựa chọn một hình ảnh mang tính biểu tượng (ngọn đèn, dòng sông, cánh cửa, hạt giống, chiếc gương, con thuyền, ngọn lửa…) rồi khai triển ý nghĩa triết lí của hình ảnh ấy trước khi liên hệ đến vấn đề nghị luận. Cần tránh sa vào miêu tả dài dòng mà phải nhanh chóng chuyển sang ý nghị luận.
– Ví dụ mở bài NLXH đề thi Văn chuyên TP Hải Phòng năm 2026:

Đề bài: Từ đoạn trích ở phần Đọc hiểu, em hãy viết bài văn nghị luận với chủ đề: Vẻ đẹp của người đứng một mình.

Gợi ý mở bài:

Người ta thường sợ việc phải đứng một mình. Nhưng hãy nhìn vào câu chuyện của cây Ténéré ở sa mạc Niger. Cây Ténéré được mệnh danh là loài thực vật cô đơn nhất hành tinh. Nó ứng biệt lập giữa đại dương cát mênh mông ở sa mạc Niger, nơi không một bóng cây nào chịu được dưới nhiệt lượng lớn. Nhưng sự tồn tại của cây Ténéré không hề vô nghĩa. Ngược lại, nó trở thành một ngọn hải đăng xanh duy nhất, một cột mốc định vị sống sót cho những đoàn lữ hành lạc lối giữa sa mạc triền miên. Đám đông có thể cho chúng ta cảm giác an toàn, nhưng chính tư thế đứng một mình mới tạo nên những giá trị độc bản và vĩ đại. Đó chính vẻ đẹp của người đứng một mình trong cuộc sống.

3. Dẫn dắt từ một câu chuyện

– Kiểu mở bài này tạo cảm giác tự nhiên, hấp dẫn và giàu sức gợi. Người viết có thể kể ngắn gọn một giai thoại văn học, một câu chuyện lịch sử, một thí nghiệm khoa học, một truyền thuyết hoặc một mẩu chuyện đời thường. Điều quan trọng là câu chuyện phải ngắn gọn, có ý nghĩa biểu tượng và dẫn đến vấn đề nghị luận một cách logic.
– Ví dụ mở bài NLXH cho đề thi Văn chuyên tỉnh Phú Thọ năm 2026:
###

Đề bài:

Trong bài diễn văn nhận giải Nobel văn học năm 1993, nhà văn Mỹ Toni Morison đã kể câu chuyện về một nhà tiên tri mù:
Một hôm, có những đứa trẻ cầm một con chim đến trước bà. Chúng nhìn bà với một đôi mắt vô cảm và đầy thách thức rồi cất tiếng: “Này bà tiên tri, bà là một mụ già mù nhưng lại nhìn được tương lai. Vậy bà hãy nói cho chúng ta biết: con chim chúng ta đang cầm trong tay sống hay chết”.
Bà tiên tri mù đã không trả lời câu hỏi của bọn trẻ. Bà ngước đôi mắt mù nhìn về phía xa. Bà nhìn thấy tương lai của những đứa trẻ và nhìn thấy một phần tương lai của thế giới thông qua những đứa trẻ đó, một tương lai của nỗi sợ hãi và sự đe dọa. Lòng bà đau đớn vô cùng. Bà biết rõ ràng: nếu bà nói con chim trong tay những đứa trẻ còn sống thì ngay lập tức chúng sẽ bóp chết con chim có trái tim bé bỏng đang đập những nhịp đập sợ hãi trong tay chúng. Số phận con chim kia phụ thuộc vào tình yêu thương của đứa trẻ. Cũng như số phận thế gian này phụ thuộc vào chính lòng yêu thương của con người.
(Dẫn theo Nguyễn Quang Thiều, Câu hỏi độc ác từ những đứa trẻ, https://vietnamnet.vn/cau-hoi-doc-ac-tu-nhung-dua-tre-520067.html, 07/04/2019)
Từ câu chuyện trên, em hãy viết bài văn nghị luận bàn về vấn đề: Số phận thế gian này phụ thuộc vào chính lòng yêu thương của con người.

Gợi ý mở bài:

Vào năm 2018, một thí nghiệm kỳ lạ được thực hiện bởi hãng nội thất IKEA tại một trường học ở UAE đã khiến cả thế giới phải giật mình suy ngẫm: Hai chậu cây xanh được đặt trong hai lồng kính với điều kiện ánh sáng, độ ẩm và phân bón hoàn toàn giống nhau. Điểm khác biệt duy nhất là trong suốt 30 ngày, một chậu cây liên tục phải nghe những lời mắng chửi, bạo lực ngôn từ; chậu cây còn lại được đón nhận những lời ngợi ca và yêu thương. Kết quả sau một tháng, chậu cây bị “bắt nạt” hoàn toàn héo úa, tàn tạ, còn chậu cây nhận tình yêu thương thì xanh tươi đầy sức sống. Thí nghiệm đề cập đến sức mạnh của ngôn từ, nhưng có lẽ sâu xa hơn, đã làm ta sực tỉnh về ý nghĩa của tình yêu thương trong cuộc sống. Và đó cũng chính là thông điệp mà Toni Morrison đã gửi gắm trong diễn từ Nobel của mình: “Số phận của thế gian này phụ thuộc vào chính lòng yêu thương của con người”

4. Dẫn dắt từ trải nghiệm thực tế

– Đây là kiểu mở bài mang dấu ấn cá nhân, giúp bài viết trở nên chân thực và khác biệt. Người viết có thể bắt đầu bằng một trải nghiệm đọc sách, một cuộc trò chuyện, một lần quan sát cuộc sống hoặc một khoảnh khắc khiến bản thân suy ngẫm. Trải nghiệm chỉ nên chiếm vài câu, tránh kể lể dài dòng, sau đó nhanh chóng khái quát thành vấn đề nghị luận.
– Ví dụ mở bài NLXH cho đề thi Văn chuyên tỉnh Phú Thọ năm 2026:
Đề bài (như trên)

Gợi ý mở bài:

Hà Nội một ngày mưa, khi đang trú mưa dưới hiên của một trạm xe buýt cũ, tôi vô tình chứng kiến một hình ảnh cảm động: một người đàn ông vô gia cư gầy gò nhường nửa tấm bạt rách của mình cho một chú chó nhỏ đi lạc đang run rẩy vì ướt lạnh. Họ chẳng thể trò chuyện với nhau bằng ngôn từ, nhưng cái tựa đầu bình yên của chú chó và ánh mắt hiền từ của người đàn ông đã tạo nên một khoảng lặng đẹp đẽ, làm ấm sưởi cả một góc phố xám xịt giông bão. Khoảnh khắc ấy khiến tôi nhận ra, giữa một cuộc đời đôi khi quá đỗi khắc nghiệt và bộn bề, thứ cứu rỗi chúng ta vượt qua nghịch cảnh không phải là những giá trị vật chất lớn lao, mà chính là những đốm lửa của sự thấu cảm và tình yêu thương vô điều kiện. Và đó cũng chính là thông điệp mà Toni Morrison đã gửi gắm trong diễn từ Nobel của mình: “Số phận của thế gian này phụ thuộc vào chính lòng yêu thương của con người”

5. Dẫn dắt từ liên hệ liên ngành (với âm nhạc, hội họa, kiến trúc)

– Đây là kiểu mở bài thể hiện vốn văn hóa và tư duy liên ngành, rất phù hợp với bài thi học sinh giỏi. Người viết liên hệ văn học với âm nhạc, hội họa, điện ảnh, kiến trúc, điêu khắc… để làm nổi bật đặc trưng của nghệ thuật. Tuy nhiên, sự liên hệ cần tự nhiên, tránh phô diễn kiến thức hoặc xa rời vấn đề nghị luận.
– Ví dụ mở bài NLXH cho đề thi Văn chuyên tỉnh Ninh Bình năm 2026:

Đề bài:

nương tựa chính mình
là tự do vĩnh cửu
tự thắp đuốc mình soi lối
bước chân mình đặt đúng chỗ, hãy đi
(Nguyễn Thành Ngã, trích Trước Hy Mã Lạp sơn, Viết & đọc Chuyên đề mùa Đông 2023, NXB Hội Nhà văn, 2023, tr.267)
Từ ý thơ trên, em hãy viết bài văn trình bày suy nghĩ về vấn đề: nương tựa chính mình trong hành trình sống của mỗi người.

Gợi ý mở bài:

Nữ điêu khắc gia nổi tiếng Bobbie Carlyle từng khiến thế giới kinh ngạc trước tác phẩm “Self-Made Man”. Đó là bức tượng khắc họa một người đàn ông đang dùng búa và đục để tự giải thoát và kiến tạo cơ thể mình ra khỏi khối đá thô sần. Nghệ thuật luôn là tấm gương phản chiếu chính xác bản chất của nhân sinh, cho ta hiểu rằng mỗi người sinh ra đều là một khối đá thô, và kẻ duy nhất có quyền năng gọt giũa, định hình nên hình hài, số phận của ta không ai khác ngoài chính mình. Nguyễn Thanh Ngã cũng đã nhấn mạnh của việc nương tựa vào chính mình trong hành trình sống của con người:
“nương tựa chính mình
là tự do vĩnh cửu
Tự thắp đuốc mình soi lối
Bước chân mình đặt đúng chỗ, hãy đi”

Tham khảo các bài viết khác tại đây:
– NLXH: Tổng hợp dàn ý các dạng đề nghị luận xã hội thường gặp: https://thichvanhoc.com.vn/nlxh-tong-hop-dan-y-cac-dang-de-nghi-luan-xa-hoi-thuong-gap/
– NLXH: Trình bày quan điểm về một ý kiến – Hãy sống ở ngôi thứ nhất và hãy sống ở thì hiện tại: https://thichvanhoc.com.vn/nlxh-trinh-bay-quan-diem-ve-mot-y-kien-hay-song-o-ngoi-thu-nhat-va-hay-song-o-thi-hien-tai/
– NLXH: Cân bằng giữa mong muốn của bản thân và kì vọng của gia đình: https://thichvanhoc.com.vn/nlxh-can-bang-giua-mong-muon-cua-ban-than-va-ki-vong-cua-gia-dinh/

Xem thêm:

Bài viết cùng chủ đề: