NLVH: Phân tích truyện “Tam đại con gà”

1. Mở đoạn: Dẫn dắt và nêu vấn đề nghị luận: “Tam đại con gà” là truyện cười dân gian mượn tình huống hài hước để phê phán thói giấu dốt, sĩ diện hão của một bộ phận con người trong xã hội xưa.

– Nhân vật chính được giới thiệu bằng giọng văn đầy tính châm chọc: Anh học trò dốt nhưng đi đâu cũng lên mặt văn hay chữ tốt. Có người tưởng anh ta hay chữ thật, đón về dạy trẻ.

→ Mâu thuẫn trái tự nhiên khi một người dốt nát, khoe khoang nhưng được làm thầy.

– Nhân vật được đặt trong 2 tình huống oái oăm, hài hước:

• Tình huống 1: Thầy không biết chữ nên dạy liều

• Khi dạy đến chữ “kê”, vì chữ nhiều nét, thầy không biết đọc liền nói liều “dủ dỉ là con dù dì” → đây là lời vô nghĩa.
• Sợ bị phát hiện, thầy bảo trò đọc khe khẽ để không ai nghe thấy 

→ Cách xử lý tình huống đã vạch trần sự sĩ diện hão, thói giấu dốt của kẻ được mang danh là “thầy”.

• Chưa an tâm, thầy liền xin đài “hỏi” thổ công trong nhà. Được đài tốt, thầy liền bảo trẻ đọc to kiến thức “tự chế”.

→ Phản ánh năng lực yếu kém lại thêm tính mê tín dị đoan của “thầy”.

• Tình huống 2: Bị người nhà phát hiện  dạy sai, thầy vẫn bao biện, giấu dốt

• Phụ huynh nghe con đọc sai liền vào giở sách, hỏi thầy “Chữ “kê” là gà, sao thầy lại dạy ra “dủ dỉ” là con “dù dì?”

→ Nghịch lý gây cười: người mang tiếng là “thầy” lại có kiến thức nông cạn, thua cả một người nông dân bình thường.

• Trong tình huống nguy cấp, “thầy” lại tiếp tục bao biện bằng “kiến thức mới”: “tôi dạy cháu thế là dạy cho cháu nó biết tận tam đại con gà kia”

→ Nhân vật “thầy” là một kẻ ranh ma, láu cá, dùng lí sự cùn để che đậy bản chất dốt nát của mình.

→ Tiếng cười bật ra bởi những lần “thoát hiểm trót lọt” của “thầy”. Ẩn trong tiếng cười ấy là thái độ phê phán, châm biếm, giễu cợt của tác giả dân gian dành cho những kẻ khôn lỏi, sĩ diện hão trong xã hội xưa.

• Cốt truyện đơn tuyến đơn giản; tình huống truyện hài hước, kịch tính, hấp dẫn; cách giải quyết tình huống bất ngờ.
• Nhân vật điển hình, quen thuộc trong văn học và đời sống
• Ngôn ngữ kể có chứa yếu tố gây cười qua những lần tác giả khen “thầy cũng khôn”, “nhanh trí” như một lời mỉa mai, giễu cợt.
• Nghệ thuật khắc họa tính cách nhân vật qua hành động, lời nói.