NLVH: Phân tích bài thơ “Ông phỗng đá”

1. Mở bài: 

– Giới thiệu tác giả, tác phẩm

– Nêu vấn đề nghị luận: “Ông phỗng đá” không chỉ là một bài thơ châm biếm sâu cay mà còn là một tiếng lòng đầy nhân văn của tác giả trước tình hình rối ren của thời thế.

a) Bổ sung thông tin chi tiết về tác giả và thể loại của tác phẩm

– Tiểu sử, phong cách sáng tác của Nguyễn Khuyến.

– Thơ trào phúng là thể loại thơ dùng tiếng cười để phê phán những cái chưa hay chưa đẹp hoặc cái tiêu cực, xấu xa,… nhằm hướng con người tới các giá trị thẩm mĩ, nhân văn hoặc lí tưởng sống cao đẹp.

– Ông phỗng đá là nhân vật trung tâm của bài thơ, được nhắc đến ngay từ nhan đề.

– Đây vốn là một vật vô tri, thường được đặt trên bệ đá hoặc trong vườn để trang trí. Nhưng dưới ngòi bút Nguyễn Khuyến, “ông” lại hiện lên như một nhân vật sống, mang đôi nét đặc điểm của con người.

– Cách nhân hóa này giúp nhà thơ mượn hình ảnh ông phỗng đá để nói chuyện đời, chuyện người, tạo nên tiếng cười châm biếm thâm thúy.

“Ông đứng làm chi đó hỡi ông?

Mà trơ như đá vững như đồng!”

– Tác giả biết rõ vai trò của ông phỗng đá chỉ là một vật trang trí, để làm cảnh nhưng vẫn đặt ra câu hỏi + cách gọi “ông” đầy trịnh trọng => khiến lời thơ vang lên như một lời đối thoại; vừa bày tỏ sự băn khoăn, vừa ẩn chứa giọng điệu mỉa mai và ngụ ý châm biếm.

– So sánh: “trơ như đá”, “vững như đồng”

• Đây vốn là hai hình ảnh gợi liên tưởng đến sự vững chãi, bền bỉ, can trường.
• Nhưng trong câu thơ, đây lại là sự mỉa mai, phê phán của nhà thơ về những thói xấu ở đời – thói xấu của bọn quan lại không biết xót thương tới những cảnh lầm than của người dân trong cái xã hội cùng cực.

“Đêm ngày gìn giữ cho ai đó

Non nước đầy vơi có biết không?”

– Câu thơ “Đêm ngày gìn giữ cho ai đó” bộc lộ nỗi niềm băn khoăn của nhà thơ: “ai đó” là triều đình phong kiến Việt Nam hay là tầng lớp thống trị ngoại bang? → Câu thơ đã gián tiếp khái quát bối cảnh xã hội rối ren lúc bấy giờ.

– Câu hỏi tu từ thể hiện giọng điệu trào phúng, châm chọc, mỉa mai “ông phỗng đá” – một sự vật vốn vô tri: dù ông phỗng có ngồi yên, ngồi vững bất kể năm tháng nhưng lại chẳng biết một chút gì về thế giới xung quanh; cũng giống như những kẻ bất tài đội mũ quan lại, dù quyền cao chức trọng nhưng không giúp ích gì cho đất nước.

→ Qua đó, tác giả thể hiện thái độ chê trách, mỉa mai thực trạng xã hội; chế giễu châm biếm những người không giúp gì cho đất nước; đồng thời bày tỏ nỗi băn khoăn, lo lắng về vận mệnh dân tộc.

– Thể thơ thất ngôn tứ tuyệt Đường luật thể hiện học vấn uyên thâm

– Ngôn ngữ thơ trào phúng, giọng điệu châm biếm, đả kích sâu cay

– Hình ảnh thơ giàu tính biểu tượng

– Các BPNT đặc sắc: so sánh, câu hỏi tu từ