NLVH: Phân tích bài thơ “Giễu người thi đỗ”

1. Mở bài: 

– Giới thiệu tác giả, tác phẩm

– Nêu vấn đề nghị luận: “Giễu người thi đỗ” của Trần Tế Xương là tiếng cười trào phúng, chế giễu các sĩ tử – vốn là người đọc sách thánh hiền lại phải cam chịu ngồi hạ mình trước kẻ thực dân ngoại bang.

a) Bổ sung thông tin chi tiết về tác giả và hoàn cảnh ra đời của tác phẩm

– Trần Tế Xương là một nhà thơ tiếng trong nền văn học Việt Nam cuối thế kỉ XIX – đầu thế kỉ XX. Cuộc đời của ông không mấy thuận lợi trong thi cử, trải qua 8 khoa thi đều hỏng; thế nhưng ông vẫn lựa chọn kiên trì đến cùng. Với phong cách thơ sắc bén, kết hợp hài hòa hiện thực trào phúng và trữ tình, giọng thơ châm biếm, đả kích sâu cay, sự nghiệp văn học của ông đã để lại cho đất nước nhiều tác phẩm có giá trị đến ngày nay.

– Bài thơ ra đời trong bối cảnh xã hội thời Pháp thuộc, khoa cử Nho học suy tàn, nhiều người thi đỗ nhưng chẳng có thực tài, chỉ ham danh lợi. Trần Tế Xương dùng giọng điệu châm biếm sắc sảo để mỉa mai những kẻ “đỗ” mà không có học, đồng thời thể hiện nỗi cay đắng của một trí thức bất lực trước sự xuống cấp của đạo học và thời thế.

– “ Một đàn thằng hỏng đứng mà trông”: 

• Cách gọi “một đàn” vốn chỉ dành để gọi loài vật, nhưng ở đây lại để chỉ người, mang đầy tính châm biếm.
• “Thằng hỏng” – cách nói những người đã thi trượt một cách chế giễu, châm biếm. Cả đám người đứng trong tư thế bị động, trông mong, ngóng nhìn vào những người đỗ đạt trong sân.

– “Nó đỗ khoa này có sướng không!”. 

• “Nó” là chỉ những người thi đỗ
• Những người học cao biết rộng đáng lẽ phải được yêu mến tôn trọng, nhưng “nó” lại là một đại từ phiếm chỉ rất chung chung, thể hiện thái độ xem thường. 

→ Câu thơ kết thúc bằng dấu chấm than, vừa như một câu hỏi tu từ đặt ra sự nghi ngờ, vừa như lời than thở đầy cay đắng của người viết trước sự xoay vần và bất công của thời đại đã đảo chiều mà quyền lực thuộc về tay những người ngoại bang.

– 2 câu thơ sử dụng phép đối thể hiện rõ nhất sự đối lập của những người sĩ tử phải cam chịu hạ mình với sự lấn át của các thế lực ngoại bang:

• “Bà đầm”: hình ảnh người phụ nữ phương Tây (Pháp), tượng trưng cho tầng lớp thống trị.
• “Ngoi đít vịt”: hình ảnh thô thiển, gây cười nhưng đầy ẩn ý miệt thị, châm biếm tư thế tự cao, lố bịch của thực dân.

→ Sự xuất hiện của “bà đầm” trên ghế cao là hình ảnh tượng trưng cho sự lấn át, chiếm lĩnh quyền lực của ngoại bang.

• “Ông cử”: người có học vấn, thi đỗ, từng là tầng lớp tinh hoa.
• “Ngỏng đầu rồng”: cách nói đầy trào lộng khi tư thế của “ông cử” tưởng như cao quý (rồng là biểu tượng của sự uy nghi), nhưng trong ngữ cảnh đối lập với “đít vịt” lại mang nghĩa lố bịch, đáng thương, chỉ sự bất lực, tư thế khúm núm nhìn lên.

→ Hình ảnh “dưới sân” và “trên ghế” đối lập không chỉ về không gian vật lý mà còn về vị thế xã hội: sĩ tử hạ mình dưới chân kẻ thống trị.

– Thể thơ thất ngôn tứ tuyệt Đường luật thể hiện học vấn uyên thâm

– Ngôn ngữ thơ trào phúng, giọng điệu châm biếm, đả kích sâu cay

– Hình ảnh thơ giàu tính biểu tượng

– Các BPNT đặc sắc: đối lập, câu hỏi tu từ