NLVH: Phân tích bài thÆ¡ “Giá»…u người thi Ä‘á»—”

1. Mở bài: 

– Giá»›i thiệu tác giả, tác phẩm

– Nêu vấn đề nghị luận: “Giá»…u người thi đỗ” của Trần Tế XÆ°Æ¡ng là tiếng cười trào phúng, chế giá»…u các sÄ© tá»­ – vốn là người đọc sách thánh hiền lại phải cam chịu ngồi hạ mình trÆ°á»›c kẻ thá»±c dân ngoại bang.

a) Bổ sung thông tin chi tiết về tác giả và hoàn cảnh ra đời của tác phẩm

– Trần Tế XÆ°Æ¡ng là má»™t nhà thÆ¡ tiếng trong nền văn học Việt Nam cuối thế kỉ XIX – đầu thế kỉ XX. Cuá»™c đời của ông không mấy thuận lợi trong thi cá»­, trải qua 8 khoa thi đều hỏng; thế nhÆ°ng ông vẫn lá»±a chọn kiên trì đến cùng. Vá»›i phong cách thÆ¡ sắc bén, kết hợp hài hòa hiện thá»±c trào phúng và trữ tình, giọng thÆ¡ châm biếm, đả kích sâu cay, sá»± nghiệp văn học của ông đã để lại cho đất nÆ°á»›c nhiều tác phẩm có giá trị đến ngày nay.

– Bài thÆ¡ ra đời trong bối cảnh xã há»™i thời Pháp thuá»™c, khoa cá»­ Nho học suy tàn, nhiều người thi Ä‘á»— nhÆ°ng chẳng có thá»±c tài, chỉ ham danh lợi. Trần Tế XÆ°Æ¡ng dùng giọng Ä‘iệu châm biếm sắc sảo để mỉa mai những kẻ “đỗ” mà không có học, đồng thời thể hiện ná»—i cay đắng của má»™t trí thức bất lá»±c trÆ°á»›c sá»± xuống cấp của đạo học và thời thế.

– “ Má»™t đàn thằng hỏng đứng mà trông”: 

• Cách gọi “má»™t đàn” vốn chỉ dành để gọi loài vật, nhÆ°ng ở đây lại để chỉ người, mang đầy tính châm biếm.
• “Thằng hỏng” – cách nói những người đã thi trượt má»™t cách chế giá»…u, châm biếm. Cả đám người đứng trong tÆ° thế bị Ä‘á»™ng, trông mong, ngóng nhìn vào những người Ä‘á»— đạt trong sân.

– “Nó Ä‘á»— khoa này có sÆ°á»›ng không!”. 

• “Nó” là chỉ những người thi Ä‘á»—
• Những người học cao biết rá»™ng đáng lẽ phải được yêu mến tôn trọng, nhÆ°ng “nó” lại là má»™t đại từ phiếm chỉ rất chung chung, thể hiện thái Ä‘á»™ xem thường. 

→ Câu thơ kết thúc bằng dấu chấm than, vừa như một câu hỏi tu từ đặt ra sự nghi ngờ, vừa như lời than thở đầy cay đắng của người viết trước sự xoay vần và bất công của thời đại đã đảo chiều mà quyền lực thuộc về tay những người ngoại bang.

– 2 câu thÆ¡ sá»­ dụng phép đối thể hiện rõ nhất sá»± đối lập của những người sÄ© tá»­ phải cam chịu hạ mình vá»›i sá»± lấn át của các thế lá»±c ngoại bang:

• “Bà đầm”: hình ảnh người phụ nữ phÆ°Æ¡ng Tây (Pháp), tượng trÆ°ng cho tầng lá»›p thống trị.
• “Ngoi đít vịt”: hình ảnh thô thiển, gây cười nhÆ°ng đầy ẩn ý miệt thị, châm biếm tÆ° thế tá»± cao, lố bịch của thá»±c dân.

→ Sự xuất hiện của “bà đầm” trên ghế cao là hình ảnh tượng trưng cho sự lấn át, chiếm lĩnh quyền lực của ngoại bang.

• “Ông cử”: người có học vấn, thi Ä‘á»—, từng là tầng lá»›p tinh hoa.
• “Ngỏng đầu rồng”: cách nói đầy trào lá»™ng khi tÆ° thế của “ông cử” tưởng nhÆ° cao quý (rồng là biểu tượng của sá»± uy nghi), nhÆ°ng trong ngữ cảnh đối lập vá»›i “đít vịt” lại mang nghÄ©a lố bịch, đáng thÆ°Æ¡ng, chỉ sá»± bất lá»±c, tÆ° thế khúm núm nhìn lên.

→ Hình ảnh “dưới sân” và “trên ghế” đối lập không chỉ về không gian vật lý mà còn về vị thế xã hội: sĩ tử hạ mình dưới chân kẻ thống trị.

– Thể thÆ¡ thất ngôn tứ tuyệt Đường luật thể hiện học vấn uyên thâm

– Ngôn ngữ thÆ¡ trào phúng, giọng Ä‘iệu châm biếm, đả kích sâu cay

– Hình ảnh thÆ¡ giàu tính biểu tượng

– Các BPNT đặc sắc: đối lập, câu hỏi tu từ