Kỹ năng làm bài, Tri thức Ngữ văn

Lưu ý khi đưa lí luận văn học vào bài NLVH học sinh giỏi

Luu y khi dua LLVH vao bai NLVH HSG

Đối với bài văn nghị luận văn học trong đề thi HSG, đặc biệt với câu yêu cầu chứng minh Nhận định văn học, kiến thức lí luận văn học chính là nền tảng giúp những lập luận trong bài trở nên vững chắc.

Thích Văn học gửi đến bạn những lưu ý khi đưa lí luận văn học vào bài văn nghị luận văn học HSG. Cùng đọc để tích lũy thêm kiến thức nha!

Bài viết có sự tham khảo và biên soạn lại.

1. Trục Tác phẩm – Nhà văn – Người đọc khi Bàn luận

Khi dùng lí luận văn học để bàn luận, các bạn có thể lí giải dựa trên:

– Kiến thức lí luận về Tác phẩm (đặc trưng, chức năng, ngôn từ văn học,…)

– Kiến thức lí luận về Nhà văn (quá trình sáng tác, những phẩm chất cần có, phong cách văn học,…)

– Kiến thức lí luận về Người đọc (đặc điểm quá trình tiếp nhận, điều độc giả mong đợi khi đến với tác phẩm,…)

→ Cần lí giải những điều này liên quan gì đến vấn đề cần bàn. 

Ví dụ:

Dùng lí luận văn học để bàn luận cho nhận định “Thơ là âm nhạc của tâm hồn, nhất là những tâm hồn cao cả, đa cảm”

– Kiến thức lí luận về Tác phẩm: 

  • Thơ là hình thức sáng tác văn học phản ánh đời sống theo quy luật của cảm xúc. Thơ ra đời là kết quả của những tâm tư, tình cảm của người nghệ sĩ trước cuộc đời.
  • Đặc trưng của thơ: ngôn ngữ giàu tính nhạc, giàu sức gợi. Thơ vì thế có khả năng trở thành “bản hòa tấu” đầy du dương của tình cảm, cảm xúc.

– Kiến thức lí luận về Nhà thơ:

  • Nhà thơ luôn mang trong mình tâm hồn đa sầu, đa cảm. Tâm hồn càng “cao cả”, cảm xúc của thi nhân càng dạt dào, mãnh liệt. Đó không chỉ là những tình cảm cá nhân mà còn là tình cảm nhân văn dành cho cuộc đời, con người.

– Kiến thức lí luận về Người đọc:

  • Người đọc đến tác phẩm với mong muốn bồi đắp tâm hồn với những tình cảm nhân văn: cùng khóc, cùng cười,… với nhân vật.
  • Tình cảm, cảm xúc là cây cầu nối liền trái tim đến trái tim. Để lại cho người đọc những dấu ấn cảm xúc, tác phẩm mới neo đậu lâu dài trong tâm hồn độc giả.

2. Dùng lí luận văn học trong phần Chứng minh.

– Sử dụng, đan cài các nhận định văn học/ kiến thức lí luận văn học một cách ngắn gọn để làm vững chắc hơn những lập luận, cảm nhận ở phần Chứng minh. 

– Các nhận định văn học/ kiến thức lí luận văn học có thể sử dụng để dẫn dắt vào tác phẩm chuẩn bị/ trong quá trình phân tích. 

– Có thể trích một vế của nhận định và dẫn dắt, liên kết với tác phẩm một cách hợp lí.

Ví dụ:

Phân tích bài thơ “Bếp lửa” để chứng minh cho nhận định “Thơ là hiện thực, thơ là cuộc đời, thơ còn là thơ nữa”.

Bằng Việt hiểu rằng “Thơ hay là hay cả hồn lẫn xác” mà để cái “hồn” của xúc cảm hiện diện rõ nét trên hình hài của câu chữ. Từ câu cảm thán: “Ôi kỳ lạ và thiêng liêng – bếp lửa!” đến lời tự vấn: “- Sớm mai này bà nhóm bếp lên chưa?…” mang sức chứa to lớn của tình cảm người cháu dành cho bà. 

3. Dùng lí luận văn học trong phần Mở rộng

Các phạm trù lí luận luôn có mối quan hệ biện chứng, bổ sung cho nhau để làm nên một chỉnh thể tác phẩm văn học. Có thể kể đến các cặp phạm trù:

Nội dung – Hình thức

Tư tưởng – Tình cảm

Phản ánh hiện thực – Sáng tạo

…

Ví dụ:

Dùng lí luận văn học để Mở rộng cho nhận định: “Thơ là hiện thực, thơ là cuộc đời, thơ còn là thơ nữa”

(1) Thơ liệu còn khả năng truyền tải những ý tứ đẹp đẽ nếu câu từ, bút pháp quá gò bó hoặc cầu kỳ khó hiểu? Thơ phải cân đo đong đếm sao cho cuộc sống được phản ánh chân thực; tình cảm được mang đến rộng lớn, cao cả và con chữ được dùng sống động, phù hợp với ý thơ. 

⇒ Phạm trù Nội dung – Hình thức

(2) Thơ ca dù có đưa người đọc đến bao ngã rẽ, chân trời thì vẫn cần sự chỉ đường của những tư tưởng, quan điểm đúng đắn. Có rung cảm làm đôi cánh, thơ ca có sức nặng từ những suy tư, chiều sâu triết lý làm bệ đỡ để dẫn dắt người đọc tự hoàn thiện chính mình, vươn tới giá trị chân – thiện – mỹ. 

⇒ Phạm trù Tư tưởng – Tình cảm

Tham khảo những bài viết liên quan:

Áp dụng lý luận văn học vào kết bài (Phần 1)

Cách viết đoạn văn NLVH phân tích chủ đề của tác phẩm

Xem thêm: