Đề thi thá»­ sức trÆ°á»›c kỳ thi THPTQG 2024 – Ngữ Văn (Đề 1)

Đề thi: Thử sức trước kì thi tốt nghiệp THPT Quốc gia

Môn Ngữ Văn, năm 2024

(Thời gian làm bài: 120 phút)

1. ĐỌC HIỂU (3,0 điểm)

Đọc bài thơ sau 

Thư mùa đông 

Thư viết cho em nhòe nét mực 

Phên thưa sương muối cứ bay vào 

Núi rét đêm qua chừng mất ngủ 

Sáng ra thêm bạc một nhành lau 

  

Ở đây tuyết trắng trên chăn mỏng 

Bếp đỏ cơm trưa núi vẫn mờ 

Mực đóng thành băng trong ruột bút 

Hơ hoài than đỏ chảy thành thư 

  

Chắn gió cây run trong rễ tím 

Hạt ngô gieo xuống cũng co mầm 

Có hôm đồng đội đi công tác 

Nhớ đấy, nhưng mà… thêm lớp chăn 

Gà buốt gáy lười dăm tiếng khản 

Ca bát khua cho đỡ bất thường 

Núi giấu trong lòng trăm thứ quặng 

Anh bòn không kiếm đủ rau ăn… 

  

Gạo thường lên sớm, thư thời chậm 

Đài mở thâu đêm đỡ vắng hầm 

Bao năm không thấy màu con gái 

Vó ngựa nghe nhầm tiếng guốc em… 

  

Mây đến thường rủ anh mơ mộng 

Biết vậy, khuya em đỏ ánh đèn 

Ước gì có chút hương bồ kết 

Cho đá mềm đi núi ấm lên. 

Mèo Vạc 3.82 

(Hữu Thỉnh, trích tập thơ Thư mùa đông, NXB Hội Nhà văn, 1994) 

Thực hiện các yêu cầu sau: 

Câu 1: Chỉ ra phương thức biểu đạt chính trong bài thơ. 

Câu 2: Tìm các hình ảnh gợi tả sự khắc nghiệt, dữ dội của thiên nhiên mùa đông trong ba khổ thơ đầu. 

Câu 3: Nêu tác dụng của biện pháp tu từ nhân hóa được sử dụng trong câu thơ: “Núi rét đêm qua chừng mất ngủ”. 

Câu 4: Nêu cảm nhận của anh/chị về vẻ đẹp tâm hồn của nhân vật trữ tình trong hai câu thơ: “Ước gì có chút hương bồ kết/ Cho đá mềm đi núi ấm lên”

2. LÀM VĂN (7,0 điểm)

Câu 1. Từ bài thơ ở phần Đọc hiểu, hãy viết một đoạn văn (khoảng 200 chữ), trình bày suy nghĩ của anh/chị về sứ mệnh của những người trẻ hôm nay đối với biên cương Tổ quốc. 

Câu 2. Trong tác phẩm Vợ chồng A Phủ, Tô Hoài viết: 

Lúc ấy đã khuya. Trong nhà đã ngủ yên, thì Mị trở dậy thổi lửa. Ngọn lửa bập bùng sáng lên, Mị lé mắt trông sang, thấy hai mắt A Phủ cũng vừa mở, một dòng nước mắt lấp lánh bò xuống hai hõm má đã xám đen lại. Nhìn thấy tình cảnh như thế, Mị chợt nhớ lại đêm năm trước A Sử trói Mị, Mị cũng phải trói đứng thế kia. Nhiều lần khóc, nước mắt chảy xuống miệng, xuống cổ, không biết lau đi được. Trời ơi, nó bắt trói đứng người ta đến chết, nó bắt mình chết cũng thôi, nó bắt trói đến chết người đàn bà ngày trước cũng ở cái nhà này. Chúng nó thật độc ác. Cơ chừng này chỉ đêm mai là người kia chết, chết đau, chết đói, chết rét, phải chết. Ta là thân đàn bà, nó đã bắt ta về trình ma nhà nó rồi thì chỉ còn biết đợi ngày rũ xương ở đây thôi… Người kia việc gì mà phải chết thế. A Phủ… Mị phảng phất nghĩ như vậy. 

Đám than đã vạc hẳn lửa. Mị không thổi, cũng không đứng lên. Mị nhớ lại đời mình, Mị lại tưởng tượng như có thể một lúc nào, biết đâu A Phủ chẳng đã trốn được rồi, lúc ấy bố con Pá Tra sẽ báo là Mị đã cởi trói cho nó, Mị liền phải trói thay vào đấy, Mị phải chết trên cái cọc ấy. Nghĩ thế, trong tình cảnh này, làm sao Mị cũng không thấy sợ… 

Lúc, ấy trong nhà đã tối bưng, Mị rón rén bước lại, A Phủ vẫn nhắm mắt nhưng Mị tưởng như A Phủ đương biết có người bước lại. Mị rút con dao nhỏ cắt lúa, cắt nút dây mây. A Phủ cứ thở phè từng hơi, không biết mê hay tỉnh. Lần lần, đến lúc gỡ được hết dây trói ở người A Phủ thì Mị cũng hốt hoảng. Mị chỉ thì thào được một tiếng “Đi ngay…”, rồi Mị nghẹn lại. A Phủ bỗng khuỵu xuống, không bước nổi. Nhưng trước cái chết có thể đến nơi ngay, A Phủ lại quật sức vùng lên, chạy. 

Mị đứng lặng trong bóng tối. 

Rồi Mị cũng vụt chạy ra. Trời tối lắm. Nhưng Mị vẫn băng đi. Mị đuổi kịp A Phủ, đã lăn, chạy, chạy xuống tới lưng dốc, Mị nói, thở trong hơi gió thổi lạnh buốt: 

– A Phủ cho tôi Ä‘i. 

A Phủ chưa kịp nói, Mị lại nói: 

– Ở đây thì chết mất. 

A Phủ chợt hiểu. 

Người đàn mà chê chồng dó vừa cứu sống mình. 

A Phủ nói: “Đi với tôi”. Và hai người lẳng lặng đỡ nhau lao chạy xuống dốc núi. 

(Ngữ văn 12, tập một NXB Giáo dục Việt Nam, 2022, tr.120) 

Phân tích hình tượng nhân vật Mị trong đoạn trích, từ đó, nhận xét nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật của nhà văn. 

Hướng dẫn làm bài 

1. ĐỌC HIỂU

Câu 1. Phương thức biểu đạt chính của bài thơ: biểu cảm. 

Câu 2. Các hình ảnh gợi tả sự khắc nghiệt, dữ dội của thiên nhiên mùa đông trong ba khổ thơ đầu: “sương muối”, “núi rét (…) chừng mất ngủ”, “thêm bạc một nhành lau”, “tuyết trắng”, “núi (…) mờ”, “cây run trong rễ tím”, “hạt ngô (…) co mầm”. 

Câu 3. Nhân hóa: “núi rét”, “núi (…) mất ngủ”. 

Tác dụng: 

• Khiến lời thÆ¡ trở nên sinh Ä‘á»™ng, hấp dẫn, giàu sắc thái gợi hình, gợi cảm. 
• Tô đậm sÆ° khắc nghiêt của thiên nhiên trên vùng núi cao. 

Câu 4. 

• Vẻ đẹp tâm hồn của nhân vật trữ tình (người lính biên phòng) trong hai câu thÆ¡ được thể hiện qua chi tiết “hÆ°Æ¡ng bồ kết” (mùi hÆ°Æ¡ng gợi hình ảnh mái tóc người con gái và mong Æ°á»›c “có chút hÆ°Æ¡ng bồ kết/ Cho đá mềm Ä‘i núi ấm lên”. 
• Các chi tiết gợi cảm nhận về tâm hồn lãng mạn, mÆ¡ má»™ng; khao khát tình yêu, tình người của những người lính biên phòng khi họ phải sống, công tác nÆ¡i biên viá»…n xa ngái.

2. LÀM VĂN

Câu 1. Viết đoạn văn bàn về sứ mệnh của những người trẻ hôm nay đối với biên cương Tổ quốc. 

1. Bảo đảm yêu cầu về hình thức đoạn văn: Trình bày đoạn văn theo hình thức diễn dịch, quy nạp, tổng hợp, móc xích hoặc song hành.
2. Xác định vấn đề nghị luận: Người trẻ ngày nay cần làm gì để bảo vệ biên cương Tổ quốc.
3. Triển khai vấn đề nghị luận: Có thể sử dụng các thao tác lập luận để triển khai vấn đề nghị luận theo nhiều cách nhưng cần làm rõ được người trẻ ngày nay cần làm gì để bảo vệ biên cương Tổ quốc.

Có thể theo hướng: 

– Giải thích:  

• “biên cÆ°Æ¡ng”: biên giá»›i, ranh giá»›i phân chia, ngăn cách các quốc gia. 
• “sứ mệnh”: trách nhiệm, trọng trách thiêng liêng. 

– Bàn về sứ mệnh của người trẻ đối vá»›i biên cÆ°Æ¡ng Tổ quốc: 

  Nhận thức đúng đắn về: cương vực lãnh thổ, địa giới của quốc gia,… 

• Hành Ä‘á»™ng đúng đắn, hợp lí: Má»—i người trẻ cần học tập, rèn luyện cả về thể chất, tinh thần, trí tuệ (tâm – trí – lá»±c); ná»— lá»±c góp sức dá»±ng xây đất nÆ°á»›c, tá»± cường dân tá»™c; khai thác sức mạnh của internet để lan tọa những hiểu biết đúng đắn, những thông tin chính xác về cÆ°Æ¡ng vá»±c lãnh thổ, địa giá»›i, hải phận,… của đất nÆ°á»›c tá»›i mọi người (những người xung quanh, bạn bè gần xa,…); tỉnh táo khi tiếp nhận các thông tin sai sá»± thật, khéo léo trong cách ứng phó vá»›i các thông tin, sá»± việc sai trái;… 

1. Chính tả, ngữ pháp: Bảo đảm chuẩn chính tả, ngữ pháp.
2. Sáng tạo: Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận; có cách diễn đạt mới mẻ.

Câu 2. Phân tích hình tượng nhân vật Mị trong đoạn trích, từ đó, nhận xét nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật của nhà văn Tô Hoài. 

1. Bảo đảm cấu trúc bài văn nghị luận: Mở bài nêu được vấn đề, Thân bài triển khai được vấn đề, Kết bài khái quát được vấn đề.
2. Xác định đúng vấn đề nghị luận: Nội dung và hình thức nghệ thuật của đoạnh trích; nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật.
3. Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm: Có thể triển khai theo nhiều cách, nhưng cần vận dụng tốt các thao tác lập luận, kết hợp chặt chẽ giữa lí lẽ và dẫn chứng; bảo đảm các yêu cầu sau:

* Giới thiệu khái quát về tác giả Tô Hoài, tác phẩm “Vợ chồng A Phủ”, đoạn trích. 

* Phân tích hình tượng nhân vật Mị trong đoạn trích: 

• Giá»›i thiệu khái quát về hình tượng nhân vật Mị trong tác phẩm, sÆ¡ lược về bối cảnh xuất hiện nhân vật Mị trong Ä‘oạn trích. 
• Hình tượng Mị trong Ä‘oạn trích chủ yếu được xây dá»±ng qua các phÆ°Æ¡ng diện cảm xúc suy nghÄ©; cá»­ chỉ, hành Ä‘á»™ng; lời nói: 

+ Cảm xúc, suy nghĩ: 

ThÆ°Æ¡ng mình (Mị chợt nhá»› lại đêm năm trÆ°á»›c A Sá»­ trói Mị, Mị cÅ©ng phải trói đứng thế kia. Nhiều lần khóc, nÆ°á»›c mắt chảy xuống miệng, xuống cổ, không biết lau Ä‘i được), nhận thức đồng cảnh vá»›i A Phủ và người đàn bà bị trói đứng đến chết trong nhà thống lí (nó bắt trói đứng người ta đến chết, nó bắt mình chết cÅ©ng thôi, nó bắt trói đến chết người đàn bà ngày trÆ°á»›c cÅ©ng ở cái nhà này); bất bình trÆ°á»›c tá»™i ác của cha con thống lí (Chúng nó thật Ä‘á»™c ác); đồng cảm; nhận thức về tình cảnh của A Phủ (CÆ¡ chừng này chỉ đêm mai là người kia chết, chết Ä‘au, chết đói, chết rét, phải chết); bất bình vá»›i tình cảnh của A Phủ – thÆ°Æ¡ng người (Người kia việc gì mà phải chết thế);… 

Suy nghĩ trái ngược với nhận thức về tình cảnh của A Phủ khi nãy (biết đâu A Phủ trốn được); nhận thức về tình thế của mình (Mị sẽ bị trói thế và sẽ phải chết trên chiếc cọc ấy); thái độ không sợ hãi (làm sao mình cũng không thấy sợ) 

+ Hành động:  

Cởi trói cho A Phủ (rút con dao nhỏ cắt lúa, cắt nút dây mây; gỡ được hết dây) và ý nghĩa của hành động (giải thoái cho A Phủ; giải thoát cho chính mình; chống trả thế lực cường quyền). 

Đứng lặng trong bóng tối (vì không sợ chết; vì bị kiềm tỏa bởi bóng ma nhà thống lí – “Ta là thân đàn bà, nó đã bắt ta về trình ma nhà nó rồi thì chỉ còn biết đợi ngày rũ xương ở đây thôi…”). 

Chạy theo A Phủ (băng đi, lăn, chạy) và ý nghĩa của hành động (giải thoát cho chính mình; chống trả thế lực thần quyền)/ 

+ Lời nói: Đi ngay!, A Phủ cho tôi đi., Ở đây thì chết mất.; ý nghĩa: khước từ cái chết, khát khao sự sống; khát khao cuộc đời tự do. 

* Nhận xét chung: 

• Mị được xây dá»±ng má»™t cách logic từ cảm xúc, ý nghÄ© đến hành Ä‘á»™ng. 
• Hình tượng Mị được tô đậm bởi sức phản kháng quyết liệt – hệ quả tất yếu của sức sống tiềm tàng mãnh liệt trong nhân vật. 

* Nhận xét nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật Mị trong đoạn trích: Đặt nhân vật vào tình huống truyện (tình huống A Phủ, một người ăn kẻ ở trong nhà thống lí bị trói đứng giữa trời đông giá rét). Dùng lời văn miêu tả nhân vật (đan xen lời văn trực tiếp và lời văn nửa trực tiếp). Để nhân vật tự bộc lộ bản thân qua lời nói; cử chỉ, hành động; cảm xúc, ý nghĩ. 

– Ý nghÄ©a: 

• Khiến hình tượng nhân vật hiện lên sắc nét, sinh Ä‘á»™ng, hấp dẫn 
• Thể hiện tấm lòng và tài năng nghệ thuật của Tô Hoài 

1. Chính tả, ngữ pháp: Bảo đảm chuẩn chính tả, ngữ pháp.
2. Sáng tạo: Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận; có cách diễn đạt mới mẻ, thể hiện được suy nghĩ riêng trong việc đánh giá được giá trị của tác phẩm và tài năng của nhà văn.

ThS. Vũ Thị Dung 

1G Trường THPT Xuân Phương, Q. Nam Từ Liêm, Hà Nội

(Theo báo Văn học và Tuổi trẻ, số 549, tháng 5 năm 2024) 

Tham khảo những bài viết liên quan về đề thi tốt nghiệp THPTQG:

Cấu trúc đề thi tốt nghiệp THPT Ngữ văn 2025 và những lưu ý

Giải thích nhận định văn học trong đề thi chuyên 2024-2025

Giải thích nhận định trong một số đề thi học sinh giỏi

Giải thích vấn đề NLXH trong các đề thi vào Chuyên các năm học 2024 – 2025

Bài viết tham khảo đề thi chọn đội tuyển Học sinh giỏi quốc gia môn văn tỉnh Lâm Đồng 2023-2024

Nghị luận xã hội: Đề thi Chuyên Vĩnh Phúc 2024 – 2025

Bài viết Nghị luận xã há»™i cho đề thi Chuyên Hà Ná»™i năm 2024 – 2025

Xem thêm:

• Lá»›p văn cô Ngọc Anh trá»±c tiếp giảng dạy tại Hà Ná»™i: Tìm hiểu thêm
• Tham khảo sách Chuyên đề Lí luận văn học phiên bản 2025: Tủ sách Thích Văn học
• Tham khảo bá»™ tài liệu Ä‘á»™c quyền của Thích Văn học siêu hot: Tài liệu
• Đón xem các bài viết má»›i nhất trên fanpage FB: Thích Văn Học