Đề thi: Thử sức trước kì thi tốt nghiệp THPT Quốc gia
Môn Ngữ Văn, năm 2024
(Thời gian làm bài: 120 phút)
1. ĐỌC HIỂU (3,0 điểm)
Đọc bài thơ sau
Thư mùa đông
Thư viết cho em nhòe nét mực
Phên thưa sương muối cứ bay vào
Núi rét đêm qua chừng mất ngủ
Sáng ra thêm bạc một nhành lau
Tham khảo: Sách Chuyên đề lý luận văn học
Ở đây tuyết trắng trên chăn mỏng
Bếp đỏ cơm trưa núi vẫn mờ
Mực đóng thành băng trong ruột bút
Hơ hoài than đỏ chảy thành thư
Chắn gió cây run trong rễ tím
Hạt ngô gieo xuống cũng co mầm
Có hôm đồng đội đi công tác
Nhớ đấy, nhưng mà… thêm lớp chăn
Gà buốt gáy lười dăm tiếng khản
Ca bát khua cho đỡ bất thường
Núi giấu trong lòng trăm thứ quặng
Anh bòn không kiếm đủ rau ăn…
Gạo thường lên sớm, thư thời chậm
Đài mở thâu đêm đỡ vắng hầm
Bao năm không thấy màu con gái
Vó ngựa nghe nhầm tiếng guốc em…
Mây đến thường rủ anh mơ mộng
Biết vậy, khuya em đỏ ánh đèn
Ước gì có chút hương bồ kết
Cho đá mềm đi núi ấm lên.
Mèo Vạc 3.82
(Hữu Thỉnh, trích tập thơ Thư mùa đông, NXB Hội Nhà văn, 1994)
Thực hiện các yêu cầu sau:
Câu 1: Chỉ ra phương thức biểu đạt chính trong bài thơ.
Câu 2: Tìm các hình ảnh gợi tả sự khắc nghiệt, dữ dội của thiên nhiên mùa đông trong ba khổ thơ đầu.
Câu 3: Nêu tác dụng của biện pháp tu từ nhân hóa được sử dụng trong câu thơ: “Núi rét đêm qua chừng mất ngủ”.
Câu 4: Nêu cảm nhận của anh/chị về vẻ đẹp tâm hồn của nhân vật trữ tình trong hai câu thơ: “Ước gì có chút hương bồ kết/ Cho đá mềm đi núi ấm lên”
2. LÀM VĂN (7,0 điểm)
Câu 1. Từ bài thơ ở phần Đọc hiểu, hãy viết một đoạn văn (khoảng 200 chữ), trình bày suy nghĩ của anh/chị về sứ mệnh của những người trẻ hôm nay đối với biên cương Tổ quốc.
Câu 2. Trong tác phẩm Vợ chồng A Phủ, Tô Hoài viết:
Lúc ấy đã khuya. Trong nhà đã ngủ yên, thì Mị trở dậy thổi lửa. Ngọn lửa bập bùng sáng lên, Mị lé mắt trông sang, thấy hai mắt A Phủ cũng vừa mở, một dòng nước mắt lấp lánh bò xuống hai hõm má đã xám đen lại. Nhìn thấy tình cảnh như thế, Mị chợt nhớ lại đêm năm trước A Sử trói Mị, Mị cũng phải trói đứng thế kia. Nhiều lần khóc, nước mắt chảy xuống miệng, xuống cổ, không biết lau đi được. Trời ơi, nó bắt trói đứng người ta đến chết, nó bắt mình chết cũng thôi, nó bắt trói đến chết người đàn bà ngày trước cũng ở cái nhà này. Chúng nó thật độc ác. Cơ chừng này chỉ đêm mai là người kia chết, chết đau, chết đói, chết rét, phải chết. Ta là thân đàn bà, nó đã bắt ta về trình ma nhà nó rồi thì chỉ còn biết đợi ngày rũ xương ở đây thôi… Người kia việc gì mà phải chết thế. A Phủ… Mị phảng phất nghĩ như vậy.
Đám than đã vạc hẳn lửa. Mị không thổi, cũng không đứng lên. Mị nhớ lại đời mình, Mị lại tưởng tượng như có thể một lúc nào, biết đâu A Phủ chẳng đã trốn được rồi, lúc ấy bố con Pá Tra sẽ báo là Mị đã cởi trói cho nó, Mị liền phải trói thay vào đấy, Mị phải chết trên cái cọc ấy. Nghĩ thế, trong tình cảnh này, làm sao Mị cũng không thấy sợ…
Lúc, ấy trong nhà đã tối bưng, Mị rón rén bước lại, A Phủ vẫn nhắm mắt nhưng Mị tưởng như A Phủ đương biết có người bước lại. Mị rút con dao nhỏ cắt lúa, cắt nút dây mây. A Phủ cứ thở phè từng hơi, không biết mê hay tỉnh. Lần lần, đến lúc gỡ được hết dây trói ở người A Phủ thì Mị cũng hốt hoảng. Mị chỉ thì thào được một tiếng “Đi ngay…”, rồi Mị nghẹn lại. A Phủ bỗng khuỵu xuống, không bước nổi. Nhưng trước cái chết có thể đến nơi ngay, A Phủ lại quật sức vùng lên, chạy.
Mị đứng lặng trong bóng tối.
Rồi Mị cũng vụt chạy ra. Trời tối lắm. Nhưng Mị vẫn băng đi. Mị đuổi kịp A Phủ, đã lăn, chạy, chạy xuống tới lưng dốc, Mị nói, thở trong hơi gió thổi lạnh buốt:
– A Phủ cho tôi đi.
A Phủ chưa kịp nói, Mị lại nói:
– Ở đây thì chết mất.
A Phủ chợt hiểu.
Người đàn mà chê chồng dó vừa cứu sống mình.
A Phủ nói: “Đi với tôi”. Và hai người lẳng lặng đỡ nhau lao chạy xuống dốc núi.
(Ngữ văn 12, tập một NXB Giáo dục Việt Nam, 2022, tr.120)
Phân tích hình tượng nhân vật Mị trong đoạn trích, từ đó, nhận xét nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật của nhà văn.
Hướng dẫn làm bài
1. ĐỌC HIỂU
Câu 1. Phương thức biểu đạt chính của bài thơ: biểu cảm.
Câu 2. Các hình ảnh gợi tả sự khắc nghiệt, dữ dội của thiên nhiên mùa đông trong ba khổ thơ đầu: “sương muối”, “núi rét (…) chừng mất ngủ”, “thêm bạc một nhành lau”, “tuyết trắng”, “núi (…) mờ”, “cây run trong rễ tím”, “hạt ngô (…) co mầm”.
Câu 3. Nhân hóa: “núi rét”, “núi (…) mất ngủ”.
Tác dụng:
- Khiến lời thơ trở nên sinh động, hấp dẫn, giàu sắc thái gợi hình, gợi cảm.
- Tô đậm sư khắc nghiêt của thiên nhiên trên vùng núi cao.
Câu 4.
- Vẻ đẹp tâm hồn của nhân vật trữ tình (người lính biên phòng) trong hai câu thơ được thể hiện qua chi tiết “hương bồ kết” (mùi hương gợi hình ảnh mái tóc người con gái và mong ước “có chút hương bồ kết/ Cho đá mềm đi núi ấm lên”.
- Các chi tiết gợi cảm nhận về tâm hồn lãng mạn, mơ mộng; khao khát tình yêu, tình người của những người lính biên phòng khi họ phải sống, công tác nơi biên viễn xa ngái.
2. LÀM VĂN
Câu 1. Viết đoạn văn bàn về sứ mệnh của những người trẻ hôm nay đối với biên cương Tổ quốc.
- Bảo đảm yêu cầu về hình thức đoạn văn: Trình bày đoạn văn theo hình thức diễn dịch, quy nạp, tổng hợp, móc xích hoặc song hành.
- Xác định vấn đề nghị luận: Người trẻ ngày nay cần làm gì để bảo vệ biên cương Tổ quốc.
- Triển khai vấn đề nghị luận: Có thể sử dụng các thao tác lập luận để triển khai vấn đề nghị luận theo nhiều cách nhưng cần làm rõ được người trẻ ngày nay cần làm gì để bảo vệ biên cương Tổ quốc.
Có thể theo hướng:
– Giải thích:
- “biên cương”: biên giới, ranh giới phân chia, ngăn cách các quốc gia.
- “sứ mệnh”: trách nhiệm, trọng trách thiêng liêng.
– Bàn về sứ mệnh của người trẻ đối với biên cương Tổ quốc:
Nhận thức đúng đắn về: cương vực lãnh thổ, địa giới của quốc gia,…
- Hành động đúng đắn, hợp lí: Mỗi người trẻ cần học tập, rèn luyện cả về thể chất, tinh thần, trí tuệ (tâm – trí – lực); nỗ lực góp sức dựng xây đất nước, tự cường dân tộc; khai thác sức mạnh của internet để lan tọa những hiểu biết đúng đắn, những thông tin chính xác về cương vực lãnh thổ, địa giới, hải phận,… của đất nước tới mọi người (những người xung quanh, bạn bè gần xa,…); tỉnh táo khi tiếp nhận các thông tin sai sự thật, khéo léo trong cách ứng phó với các thông tin, sự việc sai trái;…
- Chính tả, ngữ pháp: Bảo đảm chuẩn chính tả, ngữ pháp.
- Sáng tạo: Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận; có cách diễn đạt mới mẻ.
Câu 2. Phân tích hình tượng nhân vật Mị trong đoạn trích, từ đó, nhận xét nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật của nhà văn Tô Hoài.
- Bảo đảm cấu trúc bài văn nghị luận: Mở bài nêu được vấn đề, Thân bài triển khai được vấn đề, Kết bài khái quát được vấn đề.
- Xác định đúng vấn đề nghị luận: Nội dung và hình thức nghệ thuật của đoạnh trích; nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật.
- Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm: Có thể triển khai theo nhiều cách, nhưng cần vận dụng tốt các thao tác lập luận, kết hợp chặt chẽ giữa lí lẽ và dẫn chứng; bảo đảm các yêu cầu sau:
* Giới thiệu khái quát về tác giả Tô Hoài, tác phẩm “Vợ chồng A Phủ”, đoạn trích.
* Phân tích hình tượng nhân vật Mị trong đoạn trích:
- Giới thiệu khái quát về hình tượng nhân vật Mị trong tác phẩm, sơ lược về bối cảnh xuất hiện nhân vật Mị trong đoạn trích.
- Hình tượng Mị trong đoạn trích chủ yếu được xây dựng qua các phương diện cảm xúc suy nghĩ; cử chỉ, hành động; lời nói:
+ Cảm xúc, suy nghĩ:
Thương mình (Mị chợt nhớ lại đêm năm trước A Sử trói Mị, Mị cũng phải trói đứng thế kia. Nhiều lần khóc, nước mắt chảy xuống miệng, xuống cổ, không biết lau đi được), nhận thức đồng cảnh với A Phủ và người đàn bà bị trói đứng đến chết trong nhà thống lí (nó bắt trói đứng người ta đến chết, nó bắt mình chết cũng thôi, nó bắt trói đến chết người đàn bà ngày trước cũng ở cái nhà này); bất bình trước tội ác của cha con thống lí (Chúng nó thật độc ác); đồng cảm; nhận thức về tình cảnh của A Phủ (Cơ chừng này chỉ đêm mai là người kia chết, chết đau, chết đói, chết rét, phải chết); bất bình với tình cảnh của A Phủ – thương người (Người kia việc gì mà phải chết thế);…
Suy nghĩ trái ngược với nhận thức về tình cảnh của A Phủ khi nãy (biết đâu A Phủ trốn được); nhận thức về tình thế của mình (Mị sẽ bị trói thế và sẽ phải chết trên chiếc cọc ấy); thái độ không sợ hãi (làm sao mình cũng không thấy sợ)
+ Hành động:
Cởi trói cho A Phủ (rút con dao nhỏ cắt lúa, cắt nút dây mây; gỡ được hết dây) và ý nghĩa của hành động (giải thoái cho A Phủ; giải thoát cho chính mình; chống trả thế lực cường quyền).
Đứng lặng trong bóng tối (vì không sợ chết; vì bị kiềm tỏa bởi bóng ma nhà thống lí – “Ta là thân đàn bà, nó đã bắt ta về trình ma nhà nó rồi thì chỉ còn biết đợi ngày rũ xương ở đây thôi…”).
Chạy theo A Phủ (băng đi, lăn, chạy) và ý nghĩa của hành động (giải thoát cho chính mình; chống trả thế lực thần quyền)/
+ Lời nói: Đi ngay!, A Phủ cho tôi đi., Ở đây thì chết mất.; ý nghĩa: khước từ cái chết, khát khao sự sống; khát khao cuộc đời tự do.
* Nhận xét chung:
- Mị được xây dựng một cách logic từ cảm xúc, ý nghĩ đến hành động.
- Hình tượng Mị được tô đậm bởi sức phản kháng quyết liệt – hệ quả tất yếu của sức sống tiềm tàng mãnh liệt trong nhân vật.
* Nhận xét nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật Mị trong đoạn trích: Đặt nhân vật vào tình huống truyện (tình huống A Phủ, một người ăn kẻ ở trong nhà thống lí bị trói đứng giữa trời đông giá rét). Dùng lời văn miêu tả nhân vật (đan xen lời văn trực tiếp và lời văn nửa trực tiếp). Để nhân vật tự bộc lộ bản thân qua lời nói; cử chỉ, hành động; cảm xúc, ý nghĩ.
– Ý nghĩa:
- Khiến hình tượng nhân vật hiện lên sắc nét, sinh động, hấp dẫn
- Thể hiện tấm lòng và tài năng nghệ thuật của Tô Hoài
- Chính tả, ngữ pháp: Bảo đảm chuẩn chính tả, ngữ pháp.
- Sáng tạo: Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận; có cách diễn đạt mới mẻ, thể hiện được suy nghĩ riêng trong việc đánh giá được giá trị của tác phẩm và tài năng của nhà văn.
ThS. Vũ Thị Dung
1G Trường THPT Xuân Phương, Q. Nam Từ Liêm, Hà Nội
(Theo báo Văn học và Tuổi trẻ, số 549, tháng 5 năm 2024)
Tham khảo những bài viết liên quan về đề thi tốt nghiệp THPTQG:
Cấu trúc đề thi tốt nghiệp THPT Ngữ văn 2025 và những lưu ý
Giải thích nhận định văn học trong đề thi chuyên 2024-2025
Giải thích nhận định trong một số đề thi học sinh giỏi
Giải thích vấn đề NLXH trong các đề thi vào Chuyên các năm học 2024 – 2025
Bài viết tham khảo đề thi chọn đội tuyển Học sinh giỏi quốc gia môn văn tỉnh Lâm Đồng 2023-2024
Nghị luận xã hội: Đề thi Chuyên Vĩnh Phúc 2024 – 2025
Bài viết Nghị luận xã hội cho đề thi Chuyên Hà Nội năm 2024 – 2025
Xem thêm:
- Lớp văn cô Ngọc Anh trực tiếp giảng dạy tại Hà Nội: Tìm hiểu thêm
- Tham khảo sách Chuyên đề Lí luận văn học phiên bản 2025: Tủ sách Thích Văn học
- Tham khảo bộ tài liệu độc quyền của Thích Văn học siêu hot: Tài liệu
- Đón xem các bài viết mới nhất trên fanpage FB: Thích Văn Học