Đề 44 – NLVH: Mỗi nhà văn phải có mảnh đất của riêng mình

2 

Nghị luận văn học

1. Đảm bảo cấu trúc bài nghị luận 

Có đủ các phần: mở bài, thân bài, kết bài. Mở bài nêu được vấn đề; thân bài triển khai được vấn đề; kết bài đánh giá được vấn đề. 

2. Xác định đúng vấn đề nghị luận 

Quan điểm “mỗi nhà văn phải có mảnh đất của riêng mình”: yêu cầu về sáng tạo, độc đáo, mới mẻ trong sáng tác, trong thể hiện phong cách của các nhà văn. 

3. Triển khai vấn đề nghị luận  

Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm; vận dụng tốt các thao tác lập luận; kết hợp chặt chẽ giữa lí lẽ và dẫn chứng. Có thể trình bày theo định hướng sau: 

a. Giải thích  

Mảnh đất riêng: Là hình ảnh để diễn tả về những lĩnh vực riêng mà mỗi nhà văn ưa thích khám phá; những cách thức riêng, độc đáo mà nhà văn có sở trường, làm nên đặc điểm sáng tác, phong cách của họ trong sáng tạo nghệ thuật, giúp họ tạo ra cái mới, không giống ai, không lặp lại, không lẫn vào đám đông, khẳng định cái Tôi khác biệt. 

→ Bằng hình ảnh cụ thể, nhà văn Mạc Ngôn đã nêu ra yêu cầu cơ bản với người làm nghệ thuật: phải có phong cách độc đáo, mới mẻ, riêng biệt. 

b. Bàn luận 

– Mỗi tác phẩm văn học là một sản phẩm của hoạt động, của quá trình sáng tạo nghệ thuật của nhà văn. Nó đòi hỏi phải là độc đáo, duy nhất, không lặp lại. Nó là minh chứng cụ thể cho những đặc điểm riêng, độc đáo của phong cách nhà văn; tạo nên mảnh đất riêng làm nên tên tuổi, gương mặt, vị thế của nhà văn trong tiến trình văn học dân tộc và nhân loại. 

– Có mảnh đất riêng, là nhà văn tìm được, khẳng định được sở trường, khả năng độc đáo, riêng biệt của mình trong khám phá, tìm kiếm và sáng tạo: 

• Mảnh đất riêng có thể là những kiểu hiện thực, không gian nghệ thuật quen thuộc, gắn bó; kiểu nhân vật sở trường, ưa thích; tư tưởng, quan niệm về cuộc đời của mỗi nhà văn.
• Mảnh đất riêng cũng thể hiện cách trần thuật, cách khai thác, hình thức thể hiện, cách sử dụng ngôn từ, giọng điệu… của riêng nhà văn, chỉ gặp ở nhà văn. 

– Những đặc điểm trên phải được hình thành ổn định, quen thuộc, là dấu hiệu để nhận biết nhà văn; đồng thời, phải có sự khác biệt với các nhà văn khác; là điều kiện tiên quyết để đánh giá vị thế nhà văn. 

(HS làm rõ được các ý, các phương diện của vấn đề lí luận. 

HS cần lấy được các ví dụ, có những liên tưởng cụ thể về vấn đề theo từng ý được triển khai, thể hiện kiến thức về văn học, tránh viết các câu văn lí luận cứng nhắc)  

c. Chứng minh 

Thí sinh dựa vào hiểu biết về văn học, lựa chọn tác phẩm (ít nhất là 2) làm sáng tỏ nhận định. 

Định hướng khai thác các tác phẩm làm sáng tỏ các vấn đề: 

– Giới thiệu sơ lược về tác giả – tác phẩm (chú ý theo vấn đề) 

– Làm rõ ở mỗi tác phẩm: 

• Dấu ấn riêng của nhà văn, thể hiện đặc điểm sáng tác, phong cách sáng tác của nhà văn qua các phương diện: kiểu hiện thực, không gian nghệ thuật; kiểu nhân vật; tư tưởng, quan niệm về cuộc đời; cách trần thuật, cách khai thác, hình thức thể hiện, cách sử dụng ngôn từ, giọng điệu…
• Sự khác biệt trong cách phát hiện, cái nhìn mới mẻ, độc đáo, riêng biệt của người sáng tác. 

– Đánh giá giá trị của tác phẩm ở phương diện nghị luận: là minh chứng cho một phong cách độc đáo, riêng biệt. 

Chú ý: 

– Ít nhất là 02 dẫn chứng lớn. Xem xét khuyến khích điểm với việc lựa chọn dẫn chứng là các tác phẩm đa dạng về thể loại, về giai đoạn, ở các phạm vi khác nhau (nền văn học, trong/ ngoài nhà trường) 

– Chú ý liên kết, dẫn dắt giữa các tác phẩm đưa ra làm dẫn chứng 

– Phân tích tác phẩm theo vấn đề nghị luận; tránh sa đà, không mục đích rõ ràng. 

– Cần có đánh giá, đối chiếu các dẫn chứng. 

– Nếu thí sinh chỉ phân tích dẫn chứng đơn thuần mà không làm sáng tỏ vấn đề lí luận: cho không quá ½ số điểm. 

d. Đánh giá, mở rộng vấn đề:

Giá trị của ý kiến:  

– Nêu yêu cầu đối với nhà văn: phải tìm kiếm, khẳng định những giá trị riêng, độc đáo; tìm lối đi riêng, giọng điệu riêng của mình; xác lập chỗ đứng, tên tuổi mình trong dòng chảy văn học. 

– Đưa ra cho người đọc một phương diện để đánh giá nhà văn. 

4. Sáng tạo 

– Có cách diễn đạt sáng tạo, thể hiện suy nghĩ sâu sắc, mới mẻ. 

– Có cách thức (so sánh, đối chiếu, liên tưởng…) để làm nổi bật vấn đề. 

5. Chính tả, dùng từ, đặt câu 

Đảm bảo quy tắc chính tả, dùng từ, đặt câu.