Đề 4 – NLVH: “Phong cách chính là sự phì đại của hình thức”

Câu

Nội dung

2

Nghị luận văn học: Phong cách là sự phì đại của hình thức

1. Đảm bảo các yếu tố hình thức của bài văn 

– Cấu trúc đầy đủ. 

– Diễn đạt chuẩn mực, sáng tạo. 

2. Nội dung nghị luận 

2.2. Giải thích:

– Cắt nghĩa các khái niệm: Phong cách là khái niệm chỉ cá tính sáng tạo riêng của mỗi người nghệ sĩ;  Hình thức – không chỉ là yếu tố bên ngoài đối lập với nội dung mà chính là các phương tiện biểu đạt thẩm mỹ đã hàm chứa nội dung như lớp vỏ ngôn từ, hình tượng, kết cấu làm nên sự tồn tại của tác phẩm;  “Phì đại” là thuật ngữ gốc của  sinh học chỉ sự tăng thể tích quá cỡ của một bộ phận, hay yếu tố nào đó trên cơ thể vật chất. Đây là cách nói ẩn dụ chỉ sự phá vỡ nguyên tắc biểu đạt cũ tạo ra sự “tăng sinh” của các hình thức thẩm mĩ đặc biệt.

– Khái quát vấn đề nghị luận: Ý kiến của Lã Nguyên mượn cách nói ẩn dụ để đem đến một cách định nghĩa, nhận diện phong cách nghệ thuật, cá tính sáng tạo riêng của mỗi người nghệ sĩ là ở chính những nỗ lực phá vỡ, giải phóng tạo nên những hình thức thẩm mỹ mới lạ,  thậm chí “quá khích”. 

2.3. Bàn luận:

– Lao động văn chương cũng như lao động nghệ thuật nói chung là lao động đặc thù luôn đòi hỏi sự sáng tạo, không bao giờ chấp nhận những sản phẩm dập khuôn; Cũng vậy, người nghệ sĩ, chủ thể sáng tạo mỗi khi xuất hiện hiện luôn có nhu cầu khẳng định cá tính sáng tạo riêng, giọng điệu, gương mặt, phong cách riêng  của mình.

– Mặt khác, văn học là nghệ thuật ngôn từ, do đó những nỗ lực sáng tạo cách tân, sáng tạo để làm nên phong cách người nghệ sĩ trước hết phải được thể hiện ở những nỗ lực phá vỡ về hình thức, sẵn sàng tháo dỡ thay đổi những cách biểu đạt cũ để tạo ra sự tăng sinh – phì đại về hình thức thẩm mỹ. Đây cũng chính là lí do mà Marcel Prouxt nói “ phong cách trước hết là cái nhìn sau là kỹ thuật”.  

– Sự phì đại của hình thức làm nên phong cách nghệ sĩ được thể hiện ở nhiều phương diện: 

• Điểm nhìn độc đáo
• Hình thức thẩm mỹ độc đáo
• Phát biểu một tư tưởng độc đáo 

– Sự “phì đại” của hình thức không phải là sự lạ hoá khiên cưỡng, hình thức không phải là cái vỏ của nội dung, tất cả những nỗ lực sáng tạo tạo nên sự phì đại của hình thức phải có ý nghĩa biểu đạt nội dung, phải là sự cất tiếng cho những tư tưởng và gía trị thẩm mỹ nhất định.   

2.4. Chứng minh: 

– Học sinh chọn phân tích làm rõ những sáng tạo, cách tân “phì đại về hình thức làm nên phong cách. Cần phân tích trên các phương diện 

• Điểm nhìn thẩm mỹ
• Phương tiện hình thức thẩm mỹ ( ngôn từ, hình tượng, kết cấu…) 
• Ví dụ: Với Nguyễn Tuân: Phong cách Nguyễn Tuân được thể hiện qua những dấu hiệu hình thức thẩm mỹ bị phì đại – khác biệt so với các yếu tố hình thức biểu đạt thông thường: 

– Sự phì đại của điểm nhìn thẩm mỹ : Lăng kính văn hoá thẩm mỹ; thể tài đặc biệt – hứng thú với cái phi thường, ngôn ngữ độc đáo tài hoa.

– Sự phì đại của các hình thức thẩm mỹ mới mẻ: Nguyễn Tuân xây dựng những hình tượng nghệ thuật độc đáo – toàn những kì tài, kỳ vật, ngôn từ cũng là những kỳ ngôn.

• Trần Dần, Lê Đạt, phá vỡ cách biểu đạt tuyến tính của thơ mới để tạo nên thơ dòng chữ,  Dương Tường – phá vỡ nguyên tắc chính tả để tạo ra thứ thơ  “bồi âm”. Thơ của họ thể hiện sự “phì đại”, giải phóng cấu trúc ngôn ngữ cũ. 

3.0

2.5. Mở rộng nâng cao:

– Nhận diện phong cách nghệ sĩ qua sự phì đại của hình thức cũng không phải là nhận diện đánh giá cơ học coi trọng hình thức phủ nhận nội dung, trái lại đó là cách đánh giá đề cao được lao động sáng tạo của người nghệ sĩ.

– Bài học với lao động nghệ thuật, và tiếp nhận.

• Sáng tạo nghệ thuật, nỗ lực đặt dấu ấn phong cách trước hết đòi hỏi người nghệ sĩ lao động sáng tạo không ngừng.
• Người đọc cần mở rộng cách đón nhận mới có thể tiếp nhận được những nỗ lực cách tân và quá trình taọ ra sự phì đại của hình thức thẩm mỹ ở mỗi người nghệ sĩ.