Đề 28 – NLVH: Thông điệp từ bài “Ngôn ngữ lên ngôi” – Phùng Hiệu

Nghị luận văn học

I. Về kiến thức:

– Thí sinh xác định đúng vấn đề cần bàn luận. 

– Bài viết có thể trình bày theo nhiều cách khác nhau song cần đảm bảo những ý sau: 

1. Giới thiệu vấn đề nghị luận rõ ràng, chính xác, hấp dẫn 

2. Giải thích  

– Tôi nhận ra tôi từng lang thang dưới bầu trời chữ nghĩa, tôi nghe được tiếng hát của mưa, tiếng cười của nắng,…, tiếng núi đồi hoa cỏ yêu nhau: Mưa, nắng, cỏ cây, mây, đất, núi đồi hoa cỏ… là những hiện tượng tự nhiên cuộc sống, là chất liệu của thơ ca. Nhưng qua ngôn ngữ chữ nghĩa của thơ, thế giới tự nhiên cuộc sống trở nên sống động, có hồn: mưa hát, cỏ cây nói, mây rên, đất buồn, núi đồi hoa cỏ yêu nhau. Thơ ca biểu đạt được linh hồn của tạo vật. 

– Chợt một ngày tôi nhận ra tôi/ Từng lang thang dưới bầu trời chữ nghĩa/ Tôi nghe được tiếng hát của mưa… – câu thơ còn có ý nghĩa người thi sĩ khi sáng tạo chữ nghĩa có thể nhận diện mình, tìm thấy mình, được là mình, sống hết mình – thơ ca thể hiện chiều sâu bản thể người thi sĩ. 

– Tôi nghĩ thế giới này có thể sẽ mất đi/ Nhưng còn lại vần thơ nhân cách: Vần thơ nhân cách là những vần thơ được viết từ nhận thức, cảm xúc, tâm tưởng của tác giả, những vần thơ mang giá trị chân chính, có tác động mạnh mẽ tới nhận thức và suy nghĩ của bạn đọc. Cả câu: những vần thơ đó sẽ tồn tại mãi mãi, sẽ là thứ duy nhất vĩnh cửu, có giá trị vượt thời gian. 

→ Vấn đề nghị luận: Ngôn ngữ hình tượng thơ vẽ được linh hồn của thế giới vạn vật, nhờ vậy, câu thơ hay có thể ở lại cùng thời gian, chống lại mọi định luật của sự băng hoại. 

3. Bình luận, lý giải 

* Vì sao dưới bầu trời chữ nghĩa của thơ có thể lắng nghe được tiếng hát của mưa, tiếng cười của nắng, tiếng núi đồi hoa cỏ yêu nhau…? 

– Thơ ca phản ánh cuộc sống qua hệ thống ngôn từ giàu hình ảnh. Hình ảnh trong thơ là sự khách thể hóa những rung cảm nội tâm, mang màu sắc của cảm xúc mãnh liệt và trí tưởng tượng phong phú. Nói cách khác, thơ là nghệ thuật kì diệu của trí tưởng tượng, ngôn ngữ hàm súc, giàu tính biểu cảm, giàu hình ảnh. 

– Nhà thơ là người đặc biệt nhạy cảm với ngoại giới và hồn người, có thể lắng nghe được những xao động tinh vi, cảm nhận được vẻ đẹp bí ẩn sâu kín của vạn vật và truyền tải được bằng ngôn ngữ đặc trưng của thơ ca. “Thiên chức của người nghệ sĩ là phát hiện ra cái đẹp ở chỗ không ai ngờ tới, tìm cái đẹp kín đáo và che lấp của sự vật, để cho người đọc một bài học trông nhìn và thưởng thức.” Do vậy, đọc thơ là quá trình người đọc cảm nhận vẻ đẹp thiên nhiên cuộc sống, những rung cảm thẩm mĩ mang giá trị nhân văn. 

– Người thi sĩ khi sáng tác cũng là lúc được sống với những cảm xúc, tình cảm, tư tưởng, cá tính riêng, sống với thế giới ý thức và cả tiềm thức, vô thức sâu kín nhất của mình, do đó, thơ là một hình thức thể hiện bản thể của chính nhà thơ. 

* Vì sao còn lại vần thơ nhân cách cho dù thế giới này có thể mất đi? 

– Khi mỗi vần thơ trở thành vần thơ nhân cách – những câu thơ phản ánh cái đẹp và cái thật, hướng con người đến những điều tốt đẹp nhất, mang thông điệp ý nghĩa đến với đời sống chung sẽ còn ở lại cùng thời gian. 

– Cuộc đời luôn biến thiên theo những quy luật riêng của nó, nhưng thơ ca một khi đã phản chiếu được những điều cốt tủy của thế giới, thể hiện được vẻ đẹp và tiếng lòng của mọi thời, của muôn đời thì nó sẽ luôn có giá trị bền lâu, vượt qua được sự băng hoại chảy trôi. Mặt khác, thơ ca thể hiện được tấm lòng, tài năng sáng tạo của người thi sĩ, ghi dấu ấn độc đáo trên thi đàn cũng có thể mang sức sống dài lâu. 

4. Chứng minh 

Học sinh có thể sử dụng những dẫn chứng khác nhau nhưng cần làm sáng tỏ hai phương diện:  

– Tác phẩm thơ đã thể hiện được hồn cốt của thế giới, tạo vật và con người như thế nào, cái tôi của người thi sĩ được thể hiện ra sao? 

– Sức sống bền lâu của tác phẩm thơ đó đến từ đâu?

5. Bàn luận, mở rộng nâng cao 

– Để thơ có thể truyền cảm được tiếng hát của mưa, nụ cười của nắng… và nhà thơ có thể tôi nhận ra tôi dưới bầu trời chữ nghĩa, nhà thơ phải trau dồi vốn sống, tài năng, trí tưởng tượng, sức sáng tạo của mình. Hơn thế nữa, nếu thơ không gắn mình với cuộc sống, vì giá trị con người, cũng không thể trở thành vần thơ nhân cách còn lại cùng thời gian. 

– Với người tiếp nhận: Lắng lòng cảm nhận vẻ đẹp của thơ ca, nhận ra thông điệp cuộc sống đầy ý vị trong thơ… 

6. Khái quát vấn đề: Đúng, lắng đọng, có chiều sâu