Đề 12 – NLVH: Nhìn đời theo thế giới chủ quan nội cảm

2

Viết bài văn nghị luận văn học

I. Yêu cầu về kĩ năng 

– Biết cách viết một bài văn nghị luận văn học. 

– Thể hiện được những kiến thức lí luận văn học, kết hợp giữa lí luận và cảm thụ văn học. 

– Lập luận chặt chẽ, có cảm xúc, không mắc các lỗi chính tả, diễn đạt. 

II. Yêu cầu về kiến thức  

1. Giới thiệu được vấn đề nghị luận 

2. Giải thích 

* Giải thích từ ngữ: 

– Thơ: sáng tác nghệ thuật ngôn từ giàu hình ảnh, nhạc điệu, thể hiện cảm xúc, tình cảm… 

– Hình tương thơ: được hình thành từ những hình ảnh giàu tính nghệ thuật phản chiếu cuộc sống trong thơ 

– Đó chính là thế giới chủ quan nội cảm của tác phẩm: thế giới hình tượng chính là nơi thể hiện đời sống tâm hồn, cảm xúc… của tác phẩm thơ. 

 – Hãy nhìn đời theo thế giới ấy, sống trong đó như là “nhà của mình”, lúc ấy người đọc sẽ thấy nhà thơ muốn nói gì và đã nói như thế nào: Người đọc thâm nhập vào bên trong tác phẩm, khám phá thế giới hình tượng bằng cả tâm hồn trọn vẹn…, và khi ấy, ta sẽ chiếm lĩnh được giá trị của tác phẩm thơ một cách sâu sắc, đầy đủ, tinh tế, cụ thể là thấu trọn được những giá trị nội dung tư tưởng và những độc đáo, đặc sắc nghệ thuật của hình thức thơ. 

* Khái quát vấn đề nghị luận 

Thế giới hình tượng là nơi thể hiện cảm xúc chủ quan của người viết trong tác phẩm thơ. Người đọc cần thâm nhập vào thế giới ấy để có thể thấy hết được cái hay, cái đẹp của tác phẩm. Ý kiến bàn về đặc trưng thơ và vấn đề tiếp nhận thơ ca. 

3. Bàn luận 

– Ý kiến trên là một nhận định đúng đắn và sâu sắc về thế giới hình tượng trong thơ và cách tiếp nhận thơ ca 

– Thế giới hình tượng là thế giới chủ quan nội cảm của tác phẩm 

• Nghệ thuật nói chung, văn học nói riêng phản ánh thế giới bằng hình tượng nghệ thuật. Hình tượng văn học là nơi thể hiện tư tưởng, tình cảm của tác phẩm và được xây dựng bằng chất liệu ngôn từ.
• Thơ là một thể loại văn học, khác biệt cơ bản của thơ với các thể loại khác là khả năng thể hiện đời sống tâm hồn, những trạng thái cảm xúc, những rung động trước thế giới… của con người qua ngôn ngữ giàu tính nghệ thuật với những đặc trưng riêng của ngôn ngữ thơ ca.
• Thơ thể hiện thế giới, bao gồm thế giới đời sống khách quan tồn tại bên ngoài và thế giới bên trong (thế giới chủ quan nội cảm) thông qua hệ thống hình tượng thơ. Chính những hình ảnh đời sống được tái hiện trong thơ cùng mối liên hệ giữa các hình ảnh ấy và sự gắn kết giữa các câu thơ chính là nơi để cảm xúc của con người được bộc lộ. 

Nhờ thế giới hình tượng của thơ, mà thơ có thể thể hiện thế giới tâm hồn với những điều tế vi, sâu kín nhất, thế giới cảm xúc với mọi cung bậc từ mãnh liệt tha thiết đến mong manh mơ hồ, thậm chí cả chiều sâu bí ẩn của xúc cảm. 

• Hình tượng thơ thường được tạo nên bởi ngôn từ giàu sức biểu cảm, giàu hình ảnh và giàu nhạc điệu 

– Cách tiếp nhận thơ ca 

 Hãy nhìn đời theo thế giới ấy, sống trong đó như là “nhà của mình”, lúc ấy người đọc sẽ thấy nhà thơ muốn nói gì và đã nói như thế nào 

• Người đọc khi đến với một tác phẩm thơ, không chỉ đọc chữ nghĩa, quan tâm đến các dấu hiệu hình thức bên ngoài, mà quan trọng hơn là đến được với thế giới hình tượng bên trong của thơ.
• Để đến với được thế giới ấy, cần đi qua lớp vỏ ngôn từ để có sự nhập tâm, lắng hồn mình trong những xúc cảm mà hình tượng chứa đựng và thể hiện, từ đó mà trải nghiệm những xúc cảm. Đó cũng là cội nguồn của sự thấu hiểu, đồng cảm, tri âm ở trong thơ.
• Khi tiếp cận được thế giới hình tượng của một tác phẩm thơ, người đọc sẽ hiểu được thông điệp mà nhà thơ gửi gắm, những xúc động mà nhà thơ thể hiện và như vậy, người đọc sẽ mở rộng được biên độ dao động cảm xúc của trái tim mình, trở nên nhạy cảm và giàu có hơn về tâm hồn; người đọc sẽ thấy được những nét độc đáo, đặc sắc, phong cách riêng trong “cách nói” của nhà thơ. 

4. Chứng minh 

– Giới thiệu ngắn gọn về tác giả và tác phẩm được chọn để liên hệ. 

– Chỉ ra được một cách khái quát hình tượng thơ trong tác phẩm, cảm nhận những xúc cảm, tư tưởng mà thế giới hình tượng trong bài thơ thể hiện. 

– Phân tích dẫn chứng đã lựa chọn để làm nổi bật: nhà thơ muốn nói gì và đã nói như thế nào 

(Học sinh cần lựa chọn dẫn chứng tiêu biểu, biết cách phân tích dẫn chứng để chứng minh) 

5. Đánh giá, mở rộng, nêu ý nghĩa của vấn đề 

– Khẳng định thế giới hình tượng là thế giới sống đặc thù, chứa đựng cảm xúc, tình cảm, tư tưởng của con người 

– Con đường đến với thơ ca là con đường chủ động, của những rung động từ trái tim. Đọc thơ là thâm nhập vào thế giới hình tượng và phải là sự nhập tâm, nhập hồn, đến với thơ bằng những cảm xúc chân thành. 

– Bài học đối với người sáng tác và tiếp nhận: 

• Với người sáng tác: lắng nghe những cảm xúc của trái tim mình, ghi lại những rung động của tâm hồn bằng lối viết giàu tính nghệ thuật, mang phong cách riêng… 
• Với người tiếp nhận: không ngừng nâng cao trình độ tiếp nhận, hướng tới khả năng tiếp cận thưởng thức những vẻ đẹp và giá trị của tác phẩm thơ ca, cảm nhận được những vẻ đẹp của hình thức và nội dung thơ, thấu hiểu được tiếng nói của người viết thông qua thế giới nghệ thuật… 

6. Kết bài  

– Khẳng định tính đúng đắn, sâu sắc của nhận định. 

– Nêu ý nghĩa của nhận định.