Phần Đọc – hiểu trong đề thi chiếm 4.0 điểm trên tổng số điểm của toàn bài. Để đạt được mức điểm tốt từ 3.5 điểm trở lên trong phần này, các bạn học sinh không chỉ cần sự mạch lạc, sáng rõ trong cách diễn đạt câu trả lời mà còn cần nắm được cách làm của các dạng câu hỏi để tránh mất điểm đáng tiếc.
Thích Văn học gửi tới bạn các bước làm những dạng câu hỏi đọc – hiểu thường gặp ở mức độ thông hiểu, vận dụng. Cùng tham khảo để tích lũy thêm kiến thức, kĩ năng trong quá trình làm bài nhé!
1. Câu hỏi nêu tác dụng của biện pháp tu từ
– Bước 1: Gọi tên biện pháp tu từ
– Bước 2: Nêu biểu hiện của biện pháp tu từ (VD: so sánh cái gì với cái gì/ điều gì ẩn dụ cho điều gì/ liệt kê những gì/…)
– Bước 3: Nêu tác dụng
- Tác dụng về hình thức: Làm tăng sức gợi hình, gợi cảm; giúp cho cách diễn đạt trở nên giàu cảm xúc.
- Tác dụng về nội dung: Nhấn mạnh đến hình ảnh gì? Thể hiện tình cảm, cảm xúc gì của tác giả (hoặc nhân vật)?
2. Câu hỏi lí giải/hiểu thế nào về…
– Lí giải/ hiểu thế nào về ý nghĩa của hình ảnh
- Bước 1: Nêu nghĩa đen của hình ảnh
- Bước 2: Nêu nghĩa ẩn dụ của hình ảnh (gắn với nội dung văn bản)
- Bước 3: Nêu thông điệp, tư tưởng tác giả muốn gửi gắm qua hình ảnh
– Lí giải/ hiểu thế nào về câu thơ/ câu văn
- Bước 1: Giải thích những từ ngữ quan trọng (nếu có)
- Bước 2: Nêu hình ảnh mà tác giả muốn thể hiện qua câu thơ/ câu văn
- Bước 3: Nêu cảm xúc/ thông điệp, tư tưởng tác giả muốn gửi gắm qua hình ảnh
3. Câu hỏi nêu thông điệp
– Bước 1: Nêu ngắn gọn thông điệp
– Bước 2: Nêu biểu hiện của thông điệp trong văn bản (Thông điệp này được thể hiện như thế nào trong văn bản?)
– Bước 3: Lí giải tầm quan trọng, vai trò của thông điệp trong cuộc sống
Tham khảo: Sách Chuyên đề lý luận văn học
– Bước 4: Nêu những hành động cụ thể để thực hiện được thông điệp ấy thông điệp ấy
Lưu ý: Với dạng câu hỏi này, nên viết đoạn văn ngắn với dung lượng 5 – 7 câu.
4. Ví dụ minh họa
“Hoa gạo hồng lại nở, bà ơi
Cháu đã đi từ lòng bà ấp ủ
Đã sống hết những vui buồn dân tộc
Những hoa bìm hoa súng nở trên ao
Những ban mai xanh biếc tiếng đàn bầu
Bà hiền hậu têm trầu bên chõng nước
Em đi gặt trên cánh đồng cổ tích
Lúa bàng hoàng chín rực những triền sông…
Trắng mây bay, ngợp gió những khu rừng
Cháu đã đi những năm lửa cháy
Với trùng điệp bạn bè cùng tuổi
Áo quân trang xanh cây lá vườn bà
Đất chiến hào vẫn đồng đất quê ta
Máu đồng đội đã thấm vào đất ấy
Những đêm thức nghẹn ngào nghe đất gọi
Vây quanh mình bao gương mặt thân quen
Mặt người xưa hòa lẫn mặt anh em
Câu hát cũ lẫn vào câu hát mới
Dòng sông hết, biển gầm lên dữ dội
Những chân trời vụt mở bao la
Những cảnh trời chưa hề biết hôm qua
Tiếng đàn bầu tiếng đàn bầu mong nhớ
Trong gió lộng, dưới mặt trời xứ sở
Vẫn cồn cào những cơn khát khôn nguôi
Đất phù sa vô tận dấu chân người
Những đoàn quân lại ra đi từ đất
Bà đứng đó miệng trầu cay thơm ngát
Vầng yêu thương soi sáng suốt cuộc đời
Khắp triền sông vang tiếng trẻ con cười
Đất nước đàn bầu…
Đất nước ban mai…”
(Trích “Đất nước đàn bầu” – Lưu Quang Vũ, Tuyển tập “Sông núi quê hương”, Nxb Thanh niên, 2014, tr.54-55)
Câu 1: Lí giải ý nghĩa của hai dòng thơ: “Đất nước đàn bầu/ Đất nước ban mai…”
– “Đàn bầu” là một nhạc cụ đại diện cho nền văn hóa, nghệ thuật truyền thống Việt Nam, thể hiện tâm hồn và tình cảm của con người Việt Nam. “Ban mai” là khởi đầu của ngày mới, cũng là biểu tượng cho sự tươi sáng, tràn đầy sức sống và niềm hi vọng.
– Hai hình ảnh gợi sự vươn mình và phát triển đầy mạnh mẽ của đất nước. Đất nước vừa giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống, vừa không ngừng vươn mình tới tương lai tươi sáng.
– Qua đó, ta thấy được sự trân trọng, niềm tin và hi vọng của nhà thơ về vẻ đẹp, sự phát triển và sức sống của đất nước.
Câu 2: Thông điệp nào trong đoạn trích có ý nghĩa nhất đối với anh/chị? Vì sao?
– Thông điệp có ý nghĩa nhất với em là cần trân trọng bản sắc văn hóa dân tộc.
– Trong “Đất nước đàn bầu”, hình ảnh “đàn bầu” được lặp lại nhiều lần. Tiếng đàn bầu chính là tiếng lòng của nhân dân, vang vọng trong suốt chiều dài lịch sử.
– Ta cần trân trọng những giá trị văn hóa truyền thống bởi đây là thành quả của quá trình gìn giữ, phát triển của các thế hệ đi trước. Việc ta biết trân trọng chính là đang thể hiện niềm tự hào, ý thức về trách nhiệm của thế hệ sau.
– Chúng ta cần: tìm hiểu về ẩm thực, trang phục, nghệ thuật của dân tộc; tham gia lễ hội truyền thống;…
Tham khảo bài viết khác tại đây:
Cách viết đoạn văn phân tích một khía cạnh của văn bản thơ
Xem thêm:
- Lớp văn cô Ngọc Anh trực tiếp giảng dạy tại Hà Nội: Tìm hiểu thêm
- Tham khảo sách Chuyên đề Lí luận văn học phiên bản 2025: Tủ sách Thích Văn học
- Tham khảo bộ tài liệu độc quyền của Thích Văn học siêu hot: Tài liệu
- Đón xem các bài viết mới nhất trên fanpage FB: Thích Văn Học