Bài viết tham khảo đề Học sinh giỏi Văn 9 tỉnh Hà Tĩnh 2023-2024

đề học sinh giỏi Văn 9 Hà Tĩnh

Thích Văn học cung cấp bài viết tham khảo chất lượng cho đề thi Học sinh giỏi Văn 9 tỉnh Hà Tĩnh 2023-2024. Tài liệu bao gồm phân tích đề thi, dàn ý chi tiết và bài văn mẫu đạt điểm cao, giúp học sinh nắm vững cấu trúc đề và cách triển khai ý hiệu quả. Khám phá ngay để chuẩn bị tốt nhất cho kỳ thi quan trọng này!

Đề bài:

“Nếu cá tính nhà văn mờ nhạt, không tạo ra được tiếng nói riêng, giọng điệu riêng thì đó là một sự tự sát trong văn học”.

(Lí luận văn học, Phương Lá»±u – Chá»§ biên, NXB Giáo dục, 2002, tr.204)

Từ nội dung của ý kiến trên, em hãy viết bài văn nghị luận với chủ đề: Cá tính sáng tạo và tầm vóc của nhà văn.

Bài làm

Nam Cao đã từng quan niệm: “Văn chương không cần những người thợ khéo tay, làm theo má»™t vài kiểu mẫu đưa cho. Văn chương chỉ dung nạp những người biết đào sâu, biết tìm tòi, khÆ¡i những nguồn chưa ai khÆ¡i, và sáng tạo những cái gì chưa có…” Quá trình sáng tác văn chương là má»™t quá trình lao động sáng tạo mà như Nam Cao đã đề cập ấy chính là sá»± đào sâu, tìm tòi, khám phá những Ä‘iều má»›i mẻ. Nhắc đến văn chương là nhắc đến sá»± coi trọng cái riêng, không trá»™n lẫn cá»§a người nghệ sÄ©. Bàn về vấn đề này, có ý kiến cho rằng: “Nếu cá tính nhà văn mờ nhạt, không tạo ra được tiếng nói riêng, giọng Ä‘iệu riêng thì đó là má»™t sá»± tá»± sát trong văn học”.

 

Văn học là hình thái ý thức xã hội, là loại hình sáng tạo nghệ thuật bằng ngôn từ mà chủ thể của quá trình sáng tạo ấy chính là nhà văn. “Nhà văn” là người thai nghén nên những kiệt tác nghệ thuật của loại hình văn chương, là người nghệ sĩ nói chung. Mỗi nhà văn là một cá tính tức là mỗi nhà văn có nét riêng, nét độc đáo, là yếu tố để phân biệt nhà văn này với nhà văn khác. Và “Tiếng nói riêng, giọng điệu riêng” ở đây có thể hiểu là dấu ấn riêng, là phong cách sáng tác của người nghệ sĩ. Nếu như người nghệ sĩ mà không có chất riêng, không có sự sáng tạo, lặp lại người khác hay là lặp lại chính mình thì đó chính là cái chết trong văn chương và sẽ đối diện với quy luật đào thải khắc nghiệt. Như vậy, ý kiến trên đã nhấn mạnh đến vai trò của cá tính sáng tạo, khẳng định tư chất quan trọng của người nghệ sĩ. Đó là sự coi trọng sáng tạo, coi trong dấu ấn riêng trong mỗi đứa con tinh thần của người lao động nghệ thuật nói chung và lao động văn chương nói riêng.

 

Lịch sá»­ văn học vốn trân trọng sá»± sáng tạo. Ép -tu -sen-cô đã từng nói: “Tá»± tá»­ vá»›i đời nghệ sÄ© không phải là phát súng hay sợi dây thừng mà chính là khi ngồi vào bàn viết, không Ä‘em đến má»™t cái gì đó má»›i mẻ.” Bản chất cá»§a nghệ thuật là không lặp lại, không dung chứa những gì viết lại lần hai. Đọc má»™t ý thÆ¡ ở tác phẩm này, và tìm thấy ở trăm ngàn tác phẩm khác – đó là cái chết Ä‘au đớn và oái oăm nhất cá»§a số phận thi nhân, là sá»± tứ sát cá»§a nghệ thuật, nếu không muốn nói là báo tá»­ khi chưa kịp làm giấy khai sinh. Để kiến tạo nên những giá trị đơn nhất, đơn chiếc, không lặp lại thì cá tính sáng tạo có lẽ là yếu tố xứng đáng được ca tụng hàng đầu, là yếu tố định hình tư chất và phong cách người nghệ sÄ©. Ngay từ việc phản ánh hiện thá»±c, văn chương đã nói không vá»›i sá»± sao chép, nguyên xi mà luôn đề cao những lăng kính chá»§ quan khám phá má»›i mẻ cá»§a những người nghệ sÄ©. Điều này đã tạo nên sá»± Ä‘a dạng và phong phú cho kho tàng văn chương nói chung. Ví như cùng viết về đề tài mùa thu, bạn đọc dường như tÄ©nh lặng vá»›i tác giả Nguyá»…n Khuyến trong chiếc ao thu lạnh lẽo bên chiếc thuyền câu bé tẻo teo trong thi phẩm “Câu cá mùa thu”. Hay là bài thÆ¡ vá»›i tá»±a đề “Thu”, Xuân Diệu lại mang đến cho bạn đọc “dáng thu xa” vá»›i “gió thầm, mây lặng, má»›i tạnh mưa trưa, chiều đã tà, rồi lại hoa cúc vàng” làm nao lòng biết bao bạn đọc. CÅ©ng viết về mùa thu, Hữu Thỉnh vá»›i bài “Sang thu” đã gá»­i gắm trong những vần thÆ¡ những cảm nhận tinh tế về khoảnh khắc giao mùa làm rung động tâm hồn tác giả. Suy cho cùng, vá»›i đề tài mùa thu – má»™t đề tài khá quen thuá»™c và có biết bao ngòi bút khắc hoạ nhưng vá»›i yêu cầu sáng tạo văn chương thì má»—i người nghệ sÄ© đều có những cách khám phá, truyền tải khác nhau.

 

Không những vậy, sáng tác văn học còn là hoạt động mang tính cá thể. Để sáng tạo nên những tác phẩm có giá trị, nhà văn phải “cô đơn”, phải dấn thân để sáng tạo. Dẫu tình cảm, suy tư, triết lý trong phẩm có phổ quát bao nhiêu, thì bao giờ nó cÅ©ng mang đậm hÆ¡i thở nồng nàn cá»§a tác giả. Người nghệ sÄ© khi chắp bút nên má»™t tác phẩm văn học, bao giờ cÅ©ng đứng trên má»™t lập trường tư tưởng nhất định, từ đó, chi phối cách nhìn, cách cảm, cách viết. Nếu các ngành khoa học loại bỏ “cái tôi” trong những công trình nghiên cứu thì văn học lại lấy “cái tôi” làm Ä‘iểm tá»±a cho sá»± sống. Có lẽ cÅ©ng chính vì lẽ đó, mà văn chương chỉ dung nạp những người biết “đào sâu, biết tìm tòi, khÆ¡i những nguồn chưa ai khÆ¡i và sáng tạo những cái gì chưa có” (Nam Cao). Vá»›i văn chương, cái tôi hay nói cách khác là lăng kính chá»§ quan cá»§a người nghệ sÄ© chính là má»™t yếu tố đặc trưng, riêng biệt. Văn chương mà không có cái tôi thì đó là má»™t tiếng nói mờ nhạt. Trong phong trào thÆ¡ Má»›i, chính là má»™t sá»± dấn thân cái tôi cá nhân cá»§a những người nghệ sÄ©. Hoài Thanh đã từng nhận xét rằng: “Chưa bao giờ người ta thấy xuất hiện cùng má»™t lúc má»™t hồn thư rá»™ng lá»›n như Thế Lữ. mÆ¡ màng như Lưu Trọng Lư, hùng trúng như Huy Thông, trong sáng như Nguyá»…n Nhược Pháp, ảo não như Huy Cận, quê mùa như Nguyá»…n Bính, kì dị như Chế Lan Viên…. và thiết tha, rạo rá»±c, băn khoăn như Xuân Diệu”. Đó là những cái tôi dấn thân, vượt qua những quy phạm cá»§a văn chương để sáng tạo, để mang đến cho người đọc nhiều góc nhìn đời tư và còn để cho nhà văn có thể thoải mái thể hiện cá tính, giọng Ä‘iệu riêng cá»§a mình.

 

Đến với văn học nghệ thuật, có lẽ không ai là không cầu một vị trí vững chãi trên văn đàn, nhu cầu được khẳng định mình. Nhà văn không thể ở mãi trong một mô típ, mô hình khi đã không còn ý nghĩa, nó sẽ mục ruỗng tinh thần người viết và kể cả người tiếp nhận. Phải liên tục “vong thân” để tìm kiếm những giá trị mới, đó là lương tâm của sáng tạo. Tức là nhà văn sở hữu cho mình một nét chân dung tâm hồn trong quá trình đối thoại với độc giả.

 

Với một người nghệ sĩ chân chính có tầm vóc thì để sáng tác nghệ thuật bao giờ cũng tìm đến những gì mình đã từng trải, từng thấu. Nhưng cái kinh nghiệm sống ấy bao giờ cũng là cái riêng tư, là độc bản, là duy nhất. Đó là những ẩn ức trào lộng trong lồng ngực, những ám ảnh ấu thơ, những thể nghiệm “được tạo ra từ công động kinh của tâm hồn, là cú đại địa chấn được dòn những biến cố, những kỉ niệm, có khi là từ những nỗi đau quặn lòng” (Pushkin). Hàn Mặc Tử trải qua căn bệnh phong quái ác, F.Kafka đau đáu với sự bất an và nỗi cô đơn, sự mất cân bằng trong tâm trí; Dostoevsky bị kế án từ hình và sống trong nỗi đau của bệnh tật; hay kể cả H. Hemingway cũng phải vật lộn với căn bệnh trầm cảm, chứng nghiện rượu và những trắc trở trong suốt những mối quan hệ của cuộc đời mình… Tất thảy những điều đó, hẳn nhiên, khiến đôi mắt của nhà văn bao giờ cũng mang một chất riêng, một giọng điệu riêng, không trộn lẫn. Hay là nhà văn Lê Minh Khuê, cô đã viết tác phẩm bằng chính thể nghiệm của mình. Nhà văn Lê Minh Khuê tâm sự về truyện ngắn của mình rằng: “Tôi đã chứng kiến cuộc sống của những cô gái thanh niên xung phong trong thời chống Mỹ”. Có lẽ với tâm thế của một người chứng kiến toàn bộ những khó khăn, khắc nghiệt nơi chiến trường nên trang văn của bà thấm đượm chất hiện thực về hoàn cảnh sống và chiến đấu của ba nữ xung phong Thao, Nho và Phương Định. Những cô gái làm công việc trinh sát mặt đường đều có xuất thân từ Hà Nội, dẫu rằng họ mang những nét cá tính riêng biệt nhưng lại có sự gặp gỡ về tinh thần trách nhiệm cao trong công việc. Vì vậy mà khi có người hỏi tác giả: “Tại sao chứng kiến cuộc sống của những cô gái thanh niên xung phong mà nhà văn lại cảm thấy nhớ Hà Nội?”. Tác giả trả lời rằng: “Tôi cũng giống như bao nhiêu cô gái khác đã trở thành một thanh niên xung phong để góp một phần sức lực nhỏ bé của mình vào cuộc chiến tranh giữ nước thần kỳ của dân tộc”. Có lẽ vì là một người có những điểm gặp gỡ với các nhân vật nên trong các nhân vật nói chung và Phương Định nói riêng đều hiện lên rất thật, rất Hà Nội với một tinh thần sẵn sàng góp sức mình cho sự nghiệp giải phóng dân tộc. Cũng viết về những người lính trên tuyến đường Trường Sơn huyết mạch, Phạm Tiến Duật với trải nghiệm của một người lính lái xe lại mang đến cho độc giả một cái nhìn mới về những con người quyết tử cho tổ quốc quyết sinh. Họ lạc quan, họ hóm hỉnh, tinh nghịch và giàu tinh thần đồng đội. Ở những con người ấy luôn sục sôi ý chí, quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ của mình.

 

Đối với những người nghệ sĩ có tầm vóc thì không bao giờ lặp lại người khác và lặp lại chính bản thân mình. Họ luôn biết cách tạo nên phong cách sáng tác giúp khẳng định bản ngã, khẳng định chỗ đứng của mình trên diễn đàn văn chương. Văn chương mà không sáng tạo, người nghệ sĩ mà không có cái tôi thì suy cùng cũng chỉ là những ngôn từ tầm thường, không có giá trị, không để lại dấu ấn sâu trong lòng bạn đọc. Minh chứng cho một nhà văn không lặp lại người khác và lặp lại chính bản thân mình đó chính là nhà thơ Huy Cận. Trước cách mạng tháng Tám, ông được biết đến với hồn thơ sầu ảo não qua bài Tràng Giang. 

“Sóng gợn tràng giang buồn điệp điệp

Con thuyền xuôi mái nước song song

Thuyền về nước lại sầu trăm ngả

Củi một cành khô lạc mấy dòng.”

(Trích Tràng Giang – Huy Cận)

Thơ ca là sự bộc lộ cảm xúc một cách trực tiếp. Ngay trong những vần thơ, bạn đọc có thể cảm nhận được những suy tư trĩu nặng nơi tâm hồn “sầu trăm ngả”. “Điệp điệp” rồi lại “song song”, dẫu là sóng gợn hay con thuyền thì phía sau lớp ngôn ngữ ấy vẫn nén lại trong tiếng “buồn”, tiếng “sầu”. Để rồi, từ không gian rộng lớn và lạnh lẽo nơi biển khơi, sự xơ xác, lụi tàn của “củi một cành khô”, trái tim thi sĩ như bị đẩy vào hư không. Mỗi vần thơ, mỗi câu chữ cuối cùng cũng hướng về một tâm hồn nhiều mảnh vỡ, buồn bã và lẻ loi. Con người ấy dường như không tìm được sự tri âm, đồng điệu mà “xuôi, lạc, trăm ngả”. Có lẽ vì vậy mà khi nhận xét về cái tôi cá nhân lúc bấy giờ, Hoài Thanh mới gọi Huy Cận là điển hình cho sự “ảo não”. Cũng là hình ảnh con thuyền nhưng đến với bài thơ “Đoàn thuyền đánh cá” không còn nỗi buồn lẻ loi, cô đơn mà thay vào đó là một sức sống mới. Đó là sức sống của thiên nhiên đất nước buổi hoàng hôn tráng lệ:

“Mặt trời xuống biển như hòn lửa

Sóng đã cài then đêm sập cửa 

Ngay từ những vần thơ đầu tiên, Huy Cận đã mang đến cho bạn đọc một âm hưởng khoẻ khoắn của bài ca lao động. Biện pháp so sánh “mặt trời như hòn lửa” được sử dụng đầy thi vị và độc đáo đến lạ thường. Nếu nói thơ là hoạ thì quả thật thi sĩ đã mang đến một bức tranh tuyệt mỹ của cảnh hoàng hôn trên biển. Ánh đỏ của mặt trời chiều như nhuộm cả một vùng mây nước rồi ngụp lặn nơi biển khơi rộng lớn. Thiên thiên giờ đây như ngôi nhà của vũ trụ được nhân hóa qua động từ “cài then”. Cảnh vật như chìm vào giấc ngủ. Không còn là hình ảnh “khói hoàng hôn nhớ nhà” ảo não, hoàng hôn trong thơ Huy Cận sau cách mạng tháng Tám là một sức sống âm ỉ, mạnh mẽ và tươi mới.

 

Sinh thời, nhà văn Nguyá»…n Hiến Lê từng viết: “Nhà văn có thể không cần tiền, cÅ©ng không cần vàng, nhưng nhất định là phải cần độc giả.” Độc giả chính là người đồng sáng tạo cá»§a nhà văn, là người quyết định đến sức sống cá»§a tác phẩm. Người đọc đến vá»›i văn chương để thoả mãn thị hiếu thẩm mÄ© cá»§a mình và muôn đời luôn đòi hỏi cái má»›i, cái lạ. Đó là lẽ cố nhiên. Nếu nhà văn chỉ cày xá»›i trên những mảnh đất đã “sáo mòn và cằn nghÄ©a”, văn chương ra đời sẽ chỉ là những “Ký sinh trùng” trên tác phẩm người khác, sẽ chỉ là những hạt cát vô tận giữa đại dương mênh mông, chết yểu khi chưa được ra đời.

 

CÅ©ng bàn thêm, tuy đề cao cá tính cá»§a người nghệ sÄ© trong hoạt động sáng tạo, ta cÅ©ng cần chấp nhận má»™t sá»± thật rằng, không phải bất cứ ai cÅ©ng có khả năng tạo cho mình được má»™t “dấu triện riêng”. Chỉ những người được tôi luyện nên má»™t nhân sinh quan, giá trị quan, thế giá»›i quan khác biệt má»›i có khả năng ghi được tên tuổi mình trên văn đàn như má»™t cá thể riêng biệt không lặp lại. Tức là yếu tố thiên bẩm, “sống đã rồi hãy viết cá»§a người nghệ sĩ”. Sáng tạo phải là những sáng tạo độc đáo cá»§a người nghệ sÄ© chân chính chứ không phải là sá»± kì lạ sáo rá»—ng, không có tính đối thoại. HÆ¡n nữa, Ä‘iều tạo nên tầm vóc, khẳng định tài năng cá»§a má»™t nhà văn không phải chỉ là yếu tố sáng tạo làm nên má»™t nhà văn chân chính hay là má»™t tác phẩm hay. Bên cạnh khả năng sáng tạo, nhà văn còn cần trí tưởng tượng phong phú, tâm hồn nhạy cảm vá»›i cuá»™c đời,… Và cá tính ấy luôn có sá»± vận động theo thời đại, xã há»™i đương thời. Má»™t nhà văn không thể lặp lại mình hay người khác để tạo nên cá tính riêng nhưng cá tính ấy bao giờ cÅ©ng phải in dấu ấn cá»§a tinh thần dân tá»™c, thời đại. Ví như những sáng tác về hình ảnh người lính như “Đồng chí” cá»§a Chính Hữu, “Bài thÆ¡ về tiểu đội xe không kính” cá»§a Phạm Tiến Duật, “Những ngôi sao xa xôi” cá»§a Lê Minh Khuê dẫu rằng mang đến sá»± khắc hoạ hình ảnh những người lính khác nhau nhưng đều thuá»™c về nền thÆ¡ ca kháng chiến chống Pháp và chống MÄ©. Trong hành trình lao động nghệ thuật, má»—i má»™t cá tính cá»§a má»™t nhà văn là má»™t cá thể riêng biệt không lặp lại ai và lao động nghệ thuật là lao động cá thể. Nhưng thá»±c tế văn học đã ghi nhận những trường hợp ngoại lệ, khi những văn nghệ sÄ© đó, những người cùng chung chí hướng và quan niệm sáng tác tập hợp thành má»™t tập thể để sáng tạo văn chương như Tá»± lá»±c văn Ä‘oàn. Đặc biệt là sáng tạo nhưng không đồng nghÄ©a là phá vỡ những giá trị truyền thống mà trên cÆ¡ sở kế thừa để phát triển. Có má»™t thời văn học triệt tiêu cái tôi cá»§a người nghệ sÄ©, để cất lên tiếng nói chung cá»§a thời chiến, nÆ¡i tình yêu đất nước, tinh thần kháng chiến, quyết tá»­ cho Tổ quốc quyết sinh được đặt lên hàng đầu. Tất cả những tình cảm uá»· mị, cá nhân hay tình cảm đôi lứa bị khước từ như “Màu hoa sim tím” (Hữu Loan). 

 

Ý kiến đã mang lại cách nhìn đúng đắn về vai trò, tầm quan trọng cá»§a yếu tố sáng tạo trong quá trình lao động nghệ thuật nói chung và trong văn chương nói riêng. Quả thật, sẽ không là gì cả nếu như người nghệ sÄ© không có cá tính, giọng Ä‘iệu riêng, tiếng nói riêng. Như vậy, tầm vóc cá»§a nhà văn được biểu hiện qua cá tính sáng tạo, giọng Ä‘iệu riêng, tiếng nói riêng. Nhưng cái riêng ấy phải được truyền tải bằng hình thức nghệ thuật tương ứng, những phương thức, phương tiện nghệ thuật đặc thù. Chỉ khi đó, nhà văn má»›i tạo nên má»™t chỉnh thể hoàn hảo, tác phẩm nghệ thuật khi ấy má»›i có giá trị và khẳng định được tầm vóc lá»›n lao. Từ đó đặt ra yêu cầu đối vá»›i nhà văn là để có được cá tính sáng tạo cÅ©ng như khẳng định được tầm vóc cá»§a mình, đòi hỏi nhà văn phải có trải nghiệm, vốn sống phong phú, giàu bản lÄ©nh, sá»± khổ luyện,… để có thể tạo nên giọng Ä‘iệu riêng, tiếng nói riêng. Đồng thời phải nhìn nhận bằng toàn bá»™ trái tim và tâm huyết cá»§a mình, phát hiện ra vẻ đẹp cá»§a con người và cuá»™c sống. Và yêu cầu đối vá»›i độc giả là khi đến vá»›i văn chương cần bao dung, thấu hiểu nhưng cÅ©ng cần có sá»± tỉnh táo, đủ nhận thức, vốn sống phong phú để có thể thẩm mã tác phẩm ở nhiều chiều kích khác nhau, phát hiện những nét riêng trong ngòi bút cá»§a người nghệ sÄ©, hướng đến đồng sáng tạo vá»›i tác giả. Trong thời đại cá»§a khoa học công nghệ, khi robot cÅ©ng biết làm thÆ¡, viết văn; liệu sáng tạo văn chương có còn là công việc độc quyền cá»§a người nghệ sÄ©? Điều này đã đặt ra thách thức lá»›n đối vá»›i nhà văn trong quá trình lao động nghệ thuật. Tuy nhiên, những gì robot mang lại là cảm xúc hữu hạn, còn những gì nhà văn lại mang đến thứ cảm xúc vô hạn và vượt qua sá»± băng hoại cá»§a thời gian. Đó là những thể nghiệm từ thá»±c tiá»…n đời sống, những gì từng trải, từng thấu; đúc kết nên thành những áng văn có ý nghÄ©a muôn đời, muôn thế hệ, bồi đắp giá trị nhân bản con người.

 

Theo Lê Đạt: 

“Mỗi công dân có một dạng vân tay

Mỗi nhà thơ có một dạng vân chữ

Không trộn lẫn.”

Quá trình lao động nghệ thuật là một quá trình lao tâm khổ trí, đòi hỏi tài năng và sự sáng tạo như một dạng “vân chữ” của người nghệ sĩ. Tựu trung lại, làm người thì không nên có cái tôi nhưng làm văn chương thì nên có cái tôi, một cái tôi không trộn lẫn, không lặp lại.

Bài viết có sá»± tham khảo chỉnh sá»­a từ nguồn “The Pea Organization – Tổ chuyên môn Ngữ văn”

Xem thêm:

Đề thi chọn học sinh giỏi lá»›p 9 cấp tỉnh – TP. Hồ Chí Minh.

Đáp án đề thi chọn học sinh giỏi lớp 9 Ngữ văn cấp tỉnh – Thừa Thiên Huế.

Đề thi chọn đội tuyển Học sinh giỏi Ngữ Văn tỉnh Khánh Hòa.

Đề thi chọn đội tuyển Học sinh giỏi Ngữ Văn tỉnh Đắk Lắk