NLVH: Giải thích nhận định lí luận về thể loại truyện ngắn

NLVH: Giải thích nhận định lí luận về thể loại truyện ngắn

Một truyện ngắn hay không chỉ hấp dẫn người đọc bởi câu chuyện được kể, mà còn bởi những suy tư sâu sắc về con người và cuộc sống được gửi gắm trong một hình thức nghệ thuật cô đọng. Chỉ với vài trang giấy, nhà văn có thể mở ra cả một thế giới, chạm đến những miền sâu kín của tâm hồn và để lại những dư âm bền bỉ trong lòng người đọc. Bởi vậy, giá trị của truyện ngắn không nằm ở độ dài của câu chữ, mà ở sức nặng tư tưởng và khả năng khơi gợi những khám phá không cùng về hiện thực, con người.

Cùng Thích Văn học ‑ Trạm văn khám phá cách giải thích nhận định lí luận văn học về thể loại truyện ngắn, từ đó hiểu sâu hơn những đặc trưng của thể loại và biết cách vận dụng lí luận vào bài văn nghị luận văn học nhé!

Giải thích nhận định lí luận văn học về thể loại truyện ngắn

Nhận định 1: Truyện ngắn – “cái nhìn tự sự đối với cuộc đời” (Phương Lựu chủ biên)

“Truyện ngắn có thể kể về cả một cuộc đời hay một đoạn đời, một sự kiện hay một “chốc lát” trong cuộc sống nhân vật, nhưng cái chính của truyện ngắn không phải ở hệ thống sự kiện, mà ở cái nhìn tự sự đối với cuộc đời” (Dẫn theo “Lí luận văn học”, Phương Lựu chủ biên)

  • “Truyện ngắn” là thể loại tự sự cỡ nhỏ phản ánh đời sống trong tính khách quan qua con người, hành vi, sự kiện được miêu tả và được kể lại bởi người kể chuyện (trần thuật).
  • “Hệ thống sự kiện” là một chuỗi các tình tiết, sự việc, biến cố xảy ra liên tiếp tạo nên sự vận động của hiện thực được phản ánh, góp phần khắc họa bức tranh cuộc sống, số phận, tính cách nhân vật.
  • “Cái nhìn tự sự” là điểm nhìn, giọng điệu kể, phân tích, nghiên cứu, giải thích, khêu gợi, bình luận, làm sáng tỏ mọi quan hệ phức tạp giữa nhân vật và hoàn cảnh, từ đó thể hiện quan điểm, tư tưởng, tình cảm, thái độ của nhà văn đối với hiện thực được phản ánh.

=> Ý kiến nhấn mạnh đặc trưng của truyện ngắn: không chỉ ở hệ thống sự kiện được kể mà quan trọng hơn là cách kể – cái nhìn tự sự, thể hiện quan điểm, tư tưởng, tài năng, phong cách và sự sáng tạo của nhà văn.

Nhận định 2: Truyện ngắn hay như “một thứ quà có nhiều vỏ” (Juan Bosch)

“Có thể vì một truyện ngắn hay như một thứ quà có nhiều vỏ, luôn luôn làm cho đứa trẻ háu ăn bị “nhỡ tàu”. Mỗi lần bóc ra một lớp vỏ, người đọc thở phào thế là xong mọi chuyện, chắc là không phải chỉ đợi gì nữa, thì một lớp vỏ khác lại hiện ra.” (Juan Bosch – nhà văn Trung Mỹ)

  • “Truyện ngắn” là thể loại tự sự cỡ nhỏ phản ánh đời sống trong tính khách quan qua con người, hành vi, sự kiện được miêu tả và được kể lại bởi người kể chuyện (trần thuật).
  • “Truyện ngắn hay như một thứ quà có nhiều vỏ” là ẩn dụ nghệ thuật về cấu trúc đa tầng của truyện ngắn. Tác phẩm truyện không đơn thuần là một bề mặt phẳng của cốt truyện, mà là một khối lập thể cấu thành từ nhiều lớp: lớp ngôn từ, lớp hình tượng, lớp biểu tượng và lớp tư tưởng triết lý. Mỗi “lớp vỏ” tượng trưng cho một tầng ý nghĩa, một phương diện của hiện thực hoặc một chiều sâu tư tưởng cần được khám phá.
  • “Đứa trẻ háu ăn bị nhỡ tàu” là hình ảnh ví von gợi tả trạng thái bị mê hoặc, chiếm lĩnh tâm trí của người tiếp nhận. Người đọc say mê khám phá tác phẩm đến mức thoát ly khỏi thời gian thực tại (“nhỡ tàu”), rơi vào trạng thái “chìm đắm thẩm mỹ”.
  • “Mỗi lần bóc ra một lớp vỏ… một lớp vỏ khác lại hiện ra” chỉ tính chất vô hạn của ý nghĩa và hành trình đồng sáng tạo không ngừng nghỉ của độc giả. Truyện ngắn kết thúc trên văn bản nhưng lại mở ra những khoảng trắng, những “vùng mờ” vẫy gọi sự chiếm lĩnh.

=> Juan Bosch đã khẳng định bản chất của một truyện ngắn đích thực: Đó là thể loại nghệ thuật hàm súc, “ý tại ngôn ngoại”, sở hữu cấu trúc đa tầng nghĩa và có khả năng khơi gợi hành trình khám phá, đồng sáng tạo vô tận của người đọc.

Nhận định 3: “Chỉ cần một số ít trang văn xuôi” (Nguyễn Minh Châu)

“Chỉ cần một số ít trang văn xuôi mà họ (các bậc thầy về truyện ngắn) có thể làm nổ tung trong tình cảm và ý nghĩ người đọc những điều rất sâu xa và da diết của con người, khiến người đọc phải nhớ mãi, suy nghĩ mãi, đọc đi đọc lại vẫn không thấy chán”. (Nguyễn Minh Châu)

  • “Chỉ cần một số ít trang văn xuôi” phản ánh đặc trưng tối giản trong hình thức, giới hạn trong dung lượng của truyện ngắn. Đó là một chỉnh thể nghệ thuật nhỏ gọn, một lát cắt, một khoảnh khắc của đời sống chứ không đồ sộ, đa tuyến như tiểu thuyết.
  • “Làm nổ tung… những điều rất sâu xa và da diết của con người” diễn tả sự tối đa về nội dung của thể loại.

“Nổ tung”: Biểu đạt cho sức công phá mạnh mẽ, khả năng giải phóng năng lượng thẩm mỹ đột ngột và toàn diện, làm chấn động tâm thức người đọc.

“Những điều rất sâu xa và da diết”: Chính là chiều sâu nhân bản, những quy luật phức tạp của tình cảm, những góc khuất trong thế giới tinh thần và số phận con người.

  • “Khiến người đọc phải nhớ mãi, suy nghĩ mãi, đọc đi đọc lại vẫn không thấy chán” nhấn mạnh khả năng khơi dậy sự tiếp nhận đến vô hạn; khẳng định giá trị trường tồn và sức sống vĩnh cửu của tác phẩm. Văn bản đã khép lại nhưng tư tưởng lại mở ra một quá trình đối thoại, tự vấn không dứt trong tâm trí độc giả.

=> Nguyễn Minh Châu đã khẳng định quy luật sống còn của thể loại truyện ngắn: Bằng một dung lượng cực hạn, cô đọng, truyện ngắn của các bậc thầy phải có khả năng tạo ra một sức nổ thẩm mỹ mạnh mẽ, làm lay động những vỉa tầng sâu kín nhất trong tâm hồn con người và chiếm lĩnh thời gian bằng chiều sâu tư tưởng không thể cạn kiệt.

Tham khảo các bài viết khác tại đây:

Xem thêm:

Bài viết cùng chủ đề: