Đề 8 – NLVH: Tiểu thuyết và truyện ngắn có gương mặt riêng

Viết bài văn nghị luận văn học

2

I. Yêu cầu về kĩ năng:

– Làm tốt bài nghị luận về vấn đề lí luận văn học; bố cục rõ ràng, lập luận chặt chẽ, vận dụng nhuần nhuyễn các thao tác lập luận.  

– Bài viết không mắc lỗi chính tả, dùng từ, ngữ pháp.

II. Yêu cầu về kiến thức: 

Dẫn dắt, giới thiệu vấn đề cần nghị luận 

1. Giải thích:  

– Là những thành viên trong gia đình tự sự: Tiểu thuyết và truyện ngắn đều là những thể loại thuộc loại hình tự sự, có mối quan hệ gần gũi với nhau. Tiểu thuyết là thể loại tự sự cỡ lớn, truyện ngắn là thể loại tự sự cỡ nhỏ. 

–  Hai thể loại này mang những dáng nét chung nhưng cũng có gương mặt riêng không thể trộn lẫn.: Hai thể loại này có những điểm tương đồng, gặp gỡ, những phương diện chung của loại hình tự sự nhưng chúng cũng mang những nét khác biệt, những đặc tính riêng, độc đáo. 

2. Bàn luận:  

• Có cốt truyện được cấu tạo từ những tình tiết, sự việc, hệ thống nhân vật.
• Có hình tượng người kể chuyện với hệ thống lời kể, điểm nhìn trần thuật nhất định. 

– Truyện ngắn và tiểu thuyết mang những đặc điểm riêng biệt, độc đáo: 

• Về dung lượng: Một tiểu thuyết có thể dài đến hàng trăm, thậm chí hàng nghìn trang nhưng một truyện ngắn thường chỉ có độ dài khoảng một vài trang, thậm chí có loại truyện rất ngắn, chỉ chưa đầy một trang. 
• Về khả năng phản ánh hiện thực: Tiểu thuyết có khả năng phản ánh hiện thực đời sống ở mọi giới hạn không gian và thời gian. Truyện ngắn thường chỉ khắc họa một khoảnh khắc của nhân sinh nên được coi như lát cắt của đời sống.
• Về nhân vật: Tiểu thuyết thường có nhiều nhân vật với những mối quan hệ đa dạng còn truyện ngắn có ít nhân vật. Nếu coi mỗi nhân vật của tiểu thuyết là một thế giới thì nhân vật của truyện ngắn là mảnh nhỏ của thế giới ấy. 
• Về cốt truyện, kết cấu: Cốt truyện, kết cấu của tiểu thuyết có thể phức tạp, đa tầng, đa tuyến còn cốt truyện, kết cấu của truyện ngắn thường đơn giản, diễn ra trong một thời gian, không gian hạn chế. Tiểu thuyết được triển khai theo rất nhiều tình huống còn mỗi truyện ngắn thường chỉ xoay quanh một tình huống có tính chất chủ đạo. Sự tường thuật, miêu tả của tiểu thuyết thì bề bộn còn bút pháp tường thuật của truyện ngắn thường là chấm phá.
• Về chi tiết nghệ thuật: Trong một tiểu thuyết có thể có rất nhiều chi tiết nghệ thuật xuất hiện dàn trải xuyên suốt tác phẩm. Truyện ngắn lại chỉ tập trung vào một số ít chi tiết mang ý nghĩa khái quát lớn. Đối với truyện ngắn, yếu tố quan trọng bậc nhất là những chi tiết cô đúc, được diễn đạt qua lối hành văn mang nhiều ẩn ý, tạo cho tác phẩm những chiều sâu chưa nói hết. 

3. Chứng minh:

Thí sinh tự chọn và phân tích dẫn chứng để làm sáng tỏ ý kiến. 

4. Đánh giá chung, mở rộng: 

– Ý kiến đã cho có tính gợi mở, định hướng đối với chủ thể sáng tác và chủ thể tiếp nhận. Việc nắm được đặc trưng tiểu thuyết, truyện ngắn là rất quan trọng: người sáng tác sẽ lựa chọn thể loại nào phù hợp với cái “tạng” văn chương của mình để dễ thành công; người đọc có cơ sở, căn cứ để chiếm lĩnh, đánh giá cái hay, cái đẹp của các tác phẩm ở từng thể loại.