Các bạn học sinh lớp 11 sẽ làm quen với thể loại Kí trong học kì 2. Để làm tốt phần Đọc – hiểu, việc nắm được cách làm các dạng câu hỏi liên quan đến đặc trưng của thể loại sẽ là nền tảng quan trọng để xử lí một cách trọn vẹn những yêu cầu của đề bài. Thích Văn học gửi đến bạn những câu hỏi đọc – hiểu thường gặp ở các thể loại kí. Cùng đọc và tham khảo nhé!
- Đoạn trích sử dụng các phương thức biểu đạt nào? Phương thức biểu đạt nào đóng vai trò chủ yếu?
– Các thể loại kí thường sử dụng kết hợp các phương thức biểu đạt như: tự sự, miêu tả, biểu cảm.
– Tùy vào yếu tố xuất hiện nhiều hơn (tự sự/ miêu tả/ biểu cảm) mà xác định phương thức biểu đạt chính.
- Chỉ ra và nêu tác dụng của yếu tố ghi chép (yếu tố phi hư cấu) & yếu tố tưởng tượng (yếu tố hư cấu)
- Yếu tố ghi chép (yếu tố phi hư cấu)
– Biểu hiện: Những thông tin có thực ngoài đời; những sự kiện mà người kể chuyện trực tiếp tham gia và chứng kiến (nhân vật, thời điểm chính xác,…)
– Tác dụng: cung cấp tri thức về đối tượng; giúp câu chuyện trở nên chân thực, khách quan.
- Yếu tố tưởng tượng (yếu tố hư cấu)
– Biểu hiện:
+ Sự sáng tạo trong cách diễn đạt, cách miêu tả, dùng từ,…
+ Những yếu tố không thể kiểm chứng: cảm xúc, diễn biến tâm trạng của nhân vật;…
– Tác dụng: giúp khắc họa cảnh vật, con người một cách sống động, gần gũi; tăng sức biểu cảm cho sự diễn đạt.
- Chỉ ra và nêu tác dụng của yếu tố tự sự & yếu tố trữ tình
- Yếu tố tự sự:
– Biểu hiện: những thông tin, câu chuyện liên quan đến đối tượng mà tác giả tìm hiểu được/ trực tiếp chứng kiến, tham gia.
Tham khảo: Sách Chuyên đề lý luận văn học
– Tác dụng: giúp câu chuyện trở nên chân thực, khách quan, đáng tin cậy.
- Yếu tố trữ tình:
– Biểu hiện: cảm xúc, suy ngẫm, thái độ của tác giả trước đối tượng.
– Tác dụng: giúp tăng sức truyền cảm cho câu chuyện, thể hiện được cái “tôi” của tác giả.
- Nhận xét về cái “tôi” của nhân vật
– Gọi tên được đặc điểm nổi bật của cái “tôi” và nêu biểu hiện trong văn bản:
– Ví dụ:
+ Cái “tôi” nhạy cảm, tinh tế (thể hiện ở những rung động, cảm xúc tinh tế trước đối tượng).
+ Cái “tôi” tài hoa, uyên bác (thể hiện ở việc miêu tả đối diện ở nhiều phương diện, sử dụng kiến thức trong nhiều lĩnh vực,…).
+ Cái “tôi” giàu suy tư, triết lí (thể hiện ở việc đưa ra những suy ngẫm về cuộc đời, con người).
Ví dụ minh họa
Vườn Huế, dù giàu hay nghèo, thường vẫn có cổng gạch, mái khá rộng, phía ngoài trồng vài cây có quả: ấy là chỗ dừng chân qua cơn mưa, là bóng mát dành cho người đi đường, là chút lộc hoa trái dành cho trẻ con trong xóm, cổng nhà nhìn ra nên luôn luôn ngụ tấm lòng người nhu mì thơm thảo. Người Huế lập vườn, trước hết như là nơi cư ngụ của tâm hồn mình giữa thế gian, ước mong sẽ là chút di sản tinh thần để đời cho con cháu.
[…]
Dù trong những ngày thanh thản nhất, tôi vẫn cứ thấy như là yên lòng trở lại mỗi lần bước qua cái vòm cổng kia, thấy nhô lên ở cuối sân chiếc mái ngói cổ với những nét uốn cong giống như nụ cười nhếch mép của thời gian phảng phất ngàn lá xanh biếc. Một lối đi khá dài, hai bên trồng mai trắng, lá đan vòm che trên đầu người như nối dài thêm cái vòm cổng vào đến sân. Tôi vẫn dành một niềm ngưỡng mộ riêng về chất trí tuệ của truyền thống dân tộc ở Huế qua cái “ngỏ hạnh” này: ở đây, qua vài chục bước đi thong thả dưới lá xanh, nó thường mang lại cho tôi một món quà tâm hồn nửa thực nửa ảo thực khó tả – một chút hương đăng đắng của rừng mùa thu, một mảnh nhỏ xa xôi của biển. Trong phút chốc, nó đánh thức con người mơ mộng trong tôi để rủ nhau vào cuộc đối thoại với cây cỏ […]. Tôi thường đi dạo trong vườn, đưa mắt nhìn cây cối trong vẻ đẹp của nó, thế mà thỉnh thoảng cứ thấy bị bất ngờ về những bí mật ấp ủ trong hoa trái; khu vườn đối với tôi vẫn mãi giữ sức hấp dẫn của một cuốn sách hay chưa đọc hết.
(Trích Hoa trái quanh tôi, Hoàng Phủ Ngọc Tường, NXB Văn học, 1995)
Câu 1. Đoạn trích sử dụng các phương thức biểu đạt nào? Phương thức biểu đạt nào đóng vai trò chủ yếu?
– Đoạn trích sử dụng các phương thức biểu đạt: Tự sự, miêu tả, biểu cảm.
– Phương thức biểu đạt Miêu tả đóng vai trò chủ yếu.
Câu 2. Chỉ ra yếu tố ghi chép và yếu tố tưởng tượng trong đoạn trích. Nêu tác dụng của sự kết hợp giữa hai yếu tố này:
- Yếu tố ghi chép
– Những nét đặc trưng trong kiến trúc của vườn Huế: “có cổng gạch, mái khá rộng, phía ngoài trồng vài cây có quả”; đặc điểm bên trong: có lối đi dài, hai bên có hoa mai trắng,…
– Đưa ra những vai trò của khu vườn: chỗ dừng chân khi nắng, khi mưa; nơi tìm thấy sự yên bình cho tâm hồn; là “di sản tinh thần” cho thế hệ sau;…
- Yếu tố tưởng tượng
– Khu vườn được miêu tả như một thực thể có linh hồn: Nét uốn cong của mái ngói như “nụ cười nhếch mép” của thời gian; hoa trái “ấp ủ” những bí mật, câu chuyện riêng;…
– Những cảm nhận đặc biệt của tác giả khi đi dạo trong khu vườn: cảm nhận “nửa thực nửa ảo”; tưởng tượng không gian vô tận của thiên nhiên (rừng mùa thu, biển) qua mùi hương của cây cỏ;…
- Tác dụng của sự kết hợp giữa yếu tố ghi chép & yếu tố tưởng tượng: giúp khu vườn Huế hiện lên một cách rõ nét, sống động; thể hiện cái “tôi” độc đáo của nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường.
Câu 3. Nhận xét về cái “tôi” trữ tình được tác giả thể hiện qua đoạn trích.
– Cái “tôi” nhạy cảm, tinh tế khi cảm nhận được những chuyển động nhẹ nhàng nhất của cây cỏ, cảm nhận được sự đồng điệu với thiên nhiên.
– Cái “tôi” giàu suy tư, triết lí khi có những chiêm nghiệm về giá trị, chiều sâu văn hóa của nhà vườn Huế; về con người Huế.
Tham khảo các bài viết khác tại đây:
Tổng hợp câu hỏi đọc hiểu tiêu biểu cho thể kí (P1)
Tổng hợp câu hỏi đọc hiểu tiêu biểu cho thể kí (P2)
Xem thêm: