Kỹ năng làm bài, Tri thức Ngữ văn

Tổng hợp kiến thức về thể loại tiểu thuyết

Tong hop kien thuc ve the loai tieu thuyet

Đối với các bạn học sinh lớp 12, việc nắm rõ các tri thức thể loại giúp các bạn có nền tảng vững chắc để đọc hiểu các tác phẩm. Điều này còn đặc biệt quan trọng với thể loại Tiểu thuyết bởi các tác phẩm có dung lượng đáng kể, phản ánh bức tranh xã hội rộng lớn.

Cùng Thích Văn học tìm hiểu những kiến thức về thể loại tiểu thuyết và các lưu ý khi đọc tác phẩm nhé!

1. Những kiến thức cơ bản

– Khái niệm: Tiểu thuyết là loại tác phẩm tự sự quy mô lớn, có khả năng thể hiện các nội dung đa dạng và bao quát một phạm vi hiện thực rộng, chú ý tới đời tư hay số phận của con người cá nhân. Trong đó, tiểu thuyết hiện đại thể hiện cách tư duy mới, hiện đại về đời sống.

– Đặc điểm của tiểu thuyết hiện đại:

  • Tái hiện đời sống một cách gần gũi, chân thực, không lí tưởng: nội dung phản ánh đa dạng, nhân vật dù ở bất cứ tầng lớp/ địa vị nào đều được mô tả bằng thái độ khách quan.
  • Nhìn cuộc sống bằng góc độ đời tư: con người có những suy nghĩ riêng tư; cái nhìn có thể thể hiện cả các chủ đề thế sự/ lịch sử dân tộc. 

2. Đặc điểm cơ bản của thể loại tiểu thuyết

– Nhân vật: là con người từng trải; phải trải qua những giằng xé, mâu thuẫn với hoàn cảnh cuộc sống và chính mình. Con người được xây dựng ở nhiều khía cạnh: thiện – ác, tốt – xấu,… 

– Kết cấu: kết cấu đa tuyến (có từ 2 chuỗi sự kiện trở lên, thường theo tuyến thời gian đan xen quá khứ – hiện tại, truyện lồng truyện,…), kết cấu tâm lí (dựa theo sự thay đổi trong tâm lí nhân vật),…

– Ngôn ngữ: là ngôn ngữ từ lời nói hàng ngày của mọi lớp người, tiếng lóng, phương ngữ,…; bao gồm: ngôn ngữ người kể chuyện, ngôn ngữ nhân vật.

3. Những lưu ý khi đọc tác phẩm tiểu thuyết

– Nhân vật

  • Xác định nhân vật chính – phụ, nhân vật trung tâm (vì tiểu thuyết có số lượng nhân vật lớn)
  • Hồ sơ thông tin của nhân vật: hoàn cảnh xuất thân, địa vị, ngoại hình, hành động, tính cách,…
  • Hành trình chuyển biến về hành vi, tâm lý
  • Mối quan hệ giữa nhân vật này với nhân vật khác. 

→ Thấy được tư tưởng, quan niệm về nhân sinh của tác giả

– Kết cấu: qua cách sắp xếp các chi tiết, sự kiện, tình tiết trong tác phẩm 

→ Thấy được dụng ý nghệ thuật của tác giả. 

– Ngôn ngữ: 

  • Ngôn ngữ của nhân vật: mang sắc thái như thế nào? (mỉa mai, gấp gáp,…)
  • Ngôn ngữ của người kể
  • Các thủ pháp: cường điệu, nói mỉa, nghịch ngữ,…

4. Một số tác phẩm tiểu thuyết

– Các tác phẩm trong chương trình SGK:

  • “Số đỏ” – Vũ Trọng Phụng
  • “Nỗi buồn chiến tranh” – Bảo Ninh
  • “Chiến tranh và hòa bình” –  Lev Nikolayevich Tolstoy (SGK Cánh diều)
  • “Cuộc đời của Pi” – Yann Martel (SGK Kết nối tri thức)
  • “Hội chợ phù hoa” – William Makepeace Thackeray (SGK Chân trời sáng tạo)

– Các tác phẩm ngoài chương trình SGK:

  • “Bỉ vỏ” – Nguyên Hồng
  • “Đất rừng phương Nam” – Đoàn Giỏi
  • “Sóng ở đáy sông” – Lê Lựu
  • “Ông già và biển cả” – E.Hemingway
  • “Trăm năm cô đơn” – Gabriel García Márquez

Tham khảo bài viết khác tại đây:

Tổng hợp các kiểu câu hỏi đọc hiểu thường gặp ở các thể loại

Xem thêm: