Để làm tốt phần đọc – hiểu văn bản, các bạn học sinh không chỉ cần khả năng cảm thụ văn bản mà còn cần kĩ năng trả lời tùy theo mức độ câu hỏi. Việc nắm chắc về các loại câu hỏi đọc – hiểu của từng thể loại cũng sẽ giúp các bạn học sinh hiểu rõ hơn về văn bản ngữ liệu.
Tiếp nối phần 1, Thích Văn học gửi đến bạn các dạng câu hỏi đọc – hiểu tiêu biểu cho thể loại Bút kí, Tùy bút và Phóng sự. Cùng đọc và tham khảo nha!
Bài làm có sự tham khảo, biên soạn lại.
1. Các câu hỏi đọc – hiểu thể loại Bút Kí
– Những yếu tố thể hiện tính phi hư cấu (tính xác thực, “người thật việc thật”) trong văn bản. Tác dụng của những yếu tố này trong việc thể hiện nội dung văn bản.
Gợi ý:
- Chỉ ra những sự kiện mà người kể chuyện trực tiếp tham gia và chứng kiến (nhân vật, thời điểm chính xác,…)
- Tác dụng chung: giúp câu chuyện trở nên chân thực, gần gũi và đảm bảo tính xác thực.
– Sự kết hợp giữa yếu tố hư cấu và phi hư cấu: chỉ ra một số chi tiết thể hiện. Nêu tác dụng của sự kết hợp này đối với việc thể hiện nội dung văn bản.
Gợi ý: giúp câu chuyện hiện lên vừa chân thực, khách quan, vừa sinh động theo cách nhìn độc đáo của tác giả.
– Nêu cảm nhận về hình tượng nhân vật “tôi” trong đoạn trích.
– Văn bản cho thấy tình cảm, thái độ gì của tác giả với con người và cảnh vật được miêu tả?
2. Các câu hỏi đọc – hiểu thể loại Tùy bút
– Phân tích một số yếu tố nghệ thuật đặc sắc (ngôn ngữ tùy bút, các biện pháp tu từ)
Tham khảo: Sách Chuyên đề lý luận văn học
– Phân tích hai phương diện:
- Thông tin khách quan (yếu tố tự sự)
- Cảm xúc, cảm nhận của tác giả (yếu tố trữ tình)
- Đề có thể yêu cầu chúng ta nêu nội dung nổi trội; cơ sở xác định được điều này.
Gợi ý: Cơ sở xác định có thể là: ngôn ngữ, chi tiết, sự việc, các câu văn.
– Cái “tôi” trữ tình thể hiện tình cảm, cảm xúc như thế nào? Ngôn ngữ giàu chất thơ được thể hiện như thế nào?
– Tác giả thể hiện những cảm xúc, suy tư gì về con người và cuộc sống được miêu tả trong văn bản?
– Kết cấu của văn bản được tổ chức theo logic nào?
3. Các câu hỏi đọc – hiểu thể loại Phóng sự
– Khái quát đặc điểm của thể loại Phóng sự trong tác phẩm.
– Các sự kiện chính trong tác phẩm được thuật lại theo trình tự nào?
– Nhận xét về cách quan sát, ghi chép hiện thực của tác giả.
– Nhận xét về tác dụng của việc sử dụng ngôi kể thứ nhất.
– Phân tích những yếu tố tạo nên giọng điệu của bài phóng sự.
Gợi ý:
– Chỉ ra giọng điệu của bài phóng sự: châm biếm, mỉa mai/ hài hước, dí dỏm/ thương cảm, xót xa/…
– Yếu tố tạo nên giọng điệu:
- Ngôi kể
- Cách sử dụng từ ngữ
- Cách miêu tả, so sánh
– Chi tiết/ sự kiện… phản ánh hiện thực gì về đời sống?
– Những nội dung được đề cập còn có ý nghĩa với thực tiễn không? Vì sao?
4. Ví dụ minh họa – đọc hiểu thể loại Bút kí
Đọc văn bản sau và trả lời các câu hỏi đọc – hiểu
(Tóm tắt tác phẩm: ở Huế, Bà Lan Hữu có một khu vườn rất đẹp gọi là An Hiên. Tác giả là người quen thân với bà Lan Hữu, thường xuyên tới khu vườn chơi và ghi lại những cảm nhận của mình về vẻ đẹp của khu vườn xuyên suốt bốn mùa trong năm. Đoạn trích là cảm nhận của tác giả về các loài hoa trái trong khu vườn An Hiên vào mùa hạ)
Vào hạ, sự chuyển dịch của trời đất như chùng lại trên cây cối; vẻ bay bướm xuân thì đã qua đi, thiên nhiên ổn định hẳn trong mầu lục trầm trầm của lá già. Vườn lá không đẹp, dù vậy, nó chưa bao giờ làm cho tôi chán mắt; bởi nó toát ra khí mạnh của nhựa cây, và trong những ổ lá rậm rịt kia, các loại trái đang lớn lên dưới sức nóng hun đúc. Hạ chí trở đi, vườn An Hiên vào mùa quả, khởi đầu là mùa thơm: giống thơm Nguyệt Biều vỏ chín đỏ như lửa cắt ra từng lát tròn to vừa lòng cái đĩa bàn, vàng rệu mầu mật ong, tưởng chừng có cô gái nào đó ở trong cây đã làm sẵn hoàn chỉnh một chiếc bánh kem sinh nhật. Dâu chín vào tháng năm, tháng sáu. Cây dâu Truồi ở vườn bà Lan Hữu rất đẹp, tán lá khum khum úp sát mặt đất kín mít, bên trong rỗng, trái chín vàng hươm từng chuỗi dài đổ úp thành đống quanh gốc cây. Nhìn đống quả đầy ứ như là ai đã hái sẵn đổ ra kia, tôi chợt mỉm cười với một ý nghĩ lạ lùng: giả như đời chẳng còn nhiệm vụ gì, tôi sẽ trải một tấm chiếu nhỏ dưới vòm lá kín đáo kia, nằm đó đọc sách ăn dâu. Suốt mùa hè. Sau vườn, cạnh giếng nước, có một vạt đất trồng mức 2 làm chái cho những loại cây leo: hồ tiêu, thanh long v.v… Cây thanh long đặc sản nổi tiếng vùng Nha Trang, có lẽ là giống cây hiền lành nhất trong vườn: thân nhánh dài ngoằng nằm ún đống trên chạc cây mức trông như một đống dây chão; trồng một lần rồi chẳng bao giờ cần ngó lại, nó sống như một vật bỏ quên sau vườn, đến mùa lại cho con người hoa trái. Cây xấu xí mà hoa đẹp thế, hoàn toàn giống hoa quỳnh, cũng nở và tàn trong một đêm nên nhiều khi muốn ngắm hoa, bà Lan Hữu đã phải thắp đèn ra vườn lúc nửa đêm. Trái Thanh Long màu cánh sen chín vào những ngày nóng nhất của mùa hè, ruột trong như bột lọc, làm mát và khỏe người; ấy là món quà hảo tâm của thiên nhiên dành cho người làm vườn…
(Trích Hoa trái quanh tôi, Hoàng Phủ Ngọc Tường, Tạp chí Sông Hương, số 3 (Tháng 10-1983)
Ảnh 5: Trả lời các câu hỏi đọc – hiểu
Câu 1. Xác định đối tượng được đề cập đến trong đoạn trích
Đối tượng được đề cập trong đoạn trích là các loài trái trong vườn An Hiên vào mùa hạ.
Câu 2. Qua đoạn trích, anh/ chị thấy nhân vật “tôi” là người như thế nào? Anh/ chị có nhận xét gì về cái “tôi” trữ tình được tác giả thể hiện qua đoạn trích?
Qua đoạn trích, em thấy nhân vật tôi là người có tình yêu dành cho hoa trái, thiên nhiên; có sự quan sát, cảm nhận thiên nhiên vô cùng tinh tế.
Qua đoạn trích, ta thấy tác giả có:
– Cái “tôi” trữ tình tài hoa, lịch lãm
– Cái “tôi” với suy tư sâu sắc, giàu tính triết lí.
Câu 3. Chỉ ra yếu tố hư cấu và phi hư cấu được thể hiện trong văn bản.
Yếu tố phi hư cấu: tác giả miêu tả sự chuyển dịch của thiên nhiên khi vào hạ; những loại quả đặc trưng như thơm Nguyệt Biều, dâu Truồi, thanh long với địa điểm và thời gian cụ thể (vườn An Hiên, vườn bà Lan Hữu, tháng năm, tháng sáu,…)
Yếu tố hư cấu: tác giả thể hiện sự liên tưởng đặc sắc (quả thơm như bánh sinh nhật); thể hiện sự yêu thích, trân trọng dành cho thiên nhiên (muốn nằm đọc sách ăn dâu,…)
Tham khảo bài viết khác tại đây:
Tổng hợp câu hỏi đọc hiểu tiêu biểu cho thể kí (P2)
Xem thêm:
- Lớp văn cô Ngọc Anh trực tiếp giảng dạy tại Hà Nội: Tìm hiểu thêm
- Tham khảo sách Chuyên đề Lí luận văn học phiên bản 2025: Tủ sách Thích Văn học
- Tham khảo bộ tài liệu độc quyền của Thích Văn học siêu hot: Tài liệu
- Đón xem các bài viết mới nhất trên fanpage FB: Thích Văn Học