NLVH: Phân tích bài thÆ¡ “Đất Vị Hoàng”

1. Mở bài: 

Giới thiệu tác giả, tác phẩm và nêu vấn đề nghị luận: “Đất Vị Hoàng” là bài thơ thể hiện nỗi xót xa, chua chát của Tú Xương trước sự tha hóa của con người, bộc lộc tình yêu quê hương tha thiết pha lẫn nỗi đau thời thế.

a) Bổ sung thông tin chi tiết về tác giả và hoàn cảnh ra đời của tác phẩm/lí giải nhan đề:

– Trần Tế XÆ°Æ¡ng là má»™t nhà thÆ¡ tiếng trong nền văn học Việt Nam cuối thế kỉ XIX – đầu thế kỉ XX. Cuá»™c đời của ông không mấy thuận lợi trong thi cá»­, trải qua 8 khoa thi đều hỏng; thế nhÆ°ng ông vẫn lá»±a chọn kiên trì đến cùng. Vá»›i phong cách thÆ¡ sắc bén, kết hợp hài hòa hiện thá»±c trào phúng và trữ tình, giọng thÆ¡ châm biếm, đả kích sâu cay, sá»± nghiệp văn học của ông đã để lại cho đất nÆ°á»›c nhiều tác phẩm có giá trị đến ngày nay.

– “Đất Vị Hoàng” chính là vùng đất quê hÆ°Æ¡ng, nÆ¡i gắn bó máu thịt vá»›i tác giả. NhÆ°ng khi Ä‘Æ°a vào thÆ¡, “Đất Vị Hoàng” không chỉ là má»™t địa danh, mà còn là biểu tượng của đất nÆ°á»›c trong cÆ¡n biến Ä‘á»™ng.

– Nhan đề gợi ra tình cảm lẫn lá»™n: yêu thÆ°Æ¡ng – Ä‘au xót – chán chường của nhà thÆ¡ đối vá»›i mảnh đất từng thanh sạch, nghÄ©a tình nay Ä‘ang bị vẩn đục bởi đồng tiền và danh lợi

“Có đất nào như đất ấy không?

Phố phường tiếp giáp với bờ sông”

– Câu hỏi tu từ tạo giọng Ä‘iệu mỉa mai, châm biếm.

– Hình ảnh “phố phường” – “bờ sông” gợi cảnh sinh hoạt đô thị nhÆ°ng ẩn chứa sá»± pha tạp, chen lấn, thiếu trật tá»±.

→ Mở ra không gian xã hội đầy bất ổn, phản ánh sự thay đổi tiêu cực của quê hương.

“Nhà kia lỗi phép con khinh bố

…

Tham lam chuyện thở rặt hơi đồng”

– Chỉ trong 4 câu thÆ¡, Trần Tế XÆ°Æ¡ng đã kể ra 4 thói hÆ° tật xấu của con người: bất hiếu, lá»—i đạo, keo kiệt, tham lam

– Phép đối+liệt kê: “nhà kia” >< “mụ nọ”, “con khinh bố” >< “vợ chá»­i chồng”, “keo cú” >< “tham lam”, “nhÆ° cứt sắt” >< “rặt hÆ¡i đồng” → Khắc họa sâu sắc hiện thá»±c xã há»™i suy đồi, nÆ¡i đạo đức con người bị băng hoại: con không còn kính cha, vợ không còn thuận chồng, con người vì lợi ích riêng mà đối xá»­ tệ bạc vá»›i nhau.

– Hình ảnh so sánh “nhÆ° cứt sắt” + đảo ngữ Ä‘Æ°a hai tính từ “keo cú, tham lam” lên đầu câu → Nhấn mạnh, làm tăng giá trị thẩm mỹ, tạo nên ngữ Ä‘iệu dữ dá»™i, khinh bỉ nhÆ° má»™t tiếng chá»­i đời cay Ä‘á»™c, lên án loại người tham lam, keo cú.

“Bắc Nam hỏi khắp người bao tỉnh,

Có đất nào như đất ấy không?”

– Từ “Bắc Nam” mở rá»™ng phạm vi, phản ánh ná»—i lo chung cho đạo đức của cả dân tá»™c chứ không chỉ riêng quê hÆ°Æ¡ng Vị Hoàng.

– Hành Ä‘á»™ng “hỏi khắp” thể hiện thái Ä‘á»™ bất mãn, phẫn ná»™ của Tú XÆ°Æ¡ng trÆ°á»›c cảnh tượng lề lối đạo đức suy đồi, phép tắc gia đình đảo lá»™n, xã há»™i ngập tràn những xấu xa, bần tiện.

– Câu hỏi tu từ được lặp lại, nhấn mạnh cảm xúc nghẹn ngào, xót xa, nhÆ° má»™t lời Ä‘ay nghiến đầy cay đắng của nhà thÆ¡ trÆ°á»›c tình cảnh xã há»™i rối ren.

– Thể thÆ¡ thất ngôn bát cú Đường luật thể hiện học vấn uyên thâm.

– Giọng Ä‘iệu trào phúng xuất phát từ cái gốc trữ tình, mang đến sá»± thấu cảm Ä‘au Ä‘á»›n, xót xa của tác giả đến vá»›i Ä‘á»™c giả.

– Hình ảnh thÆ¡ tiêu biểu, giàu giá trị biểu cảm.

– Các BPNT đặc sắc: Ä‘iệp, đối, liệt kê, so sánh, đảo ngữ

 Bài thơ là lời nhắc nhở mỗi con người phải biết trân trọng giá trị đạo đức, nhân nghĩa; có ý thức gìn giữ phẩm chất tốt đẹp của con người Việt Nam.