Bài văn (4 điểm), Nghị Luận Xã Hội, Văn Mẫu

Người trẻ và việc giữ gìn truyền thống trong thời đại ngày nay

Nguoi tre va viec giu gin truyen thong trong ngay nay

Một bài văn nghị luận xã hội đạt số điểm cao không chỉ cần xác định đúng vấn đề nghị luận mà còn cần lập luận sắc bén, sự vận dụng ở mức độ tốt những thao tác lập luận. Đối với các bạn học sinh lớp 12, việc luyện tập qua các đề thi thử, đề tham khảo của năm học trước sẽ giúp các bạn làm quen dần với dạng đề, rèn luyện các kĩ năng viết nghị luận xã hội. 

Thích Văn học gửi đến bạn bài văn tham khảo cho đề nghị luận xã hội trong đề thi thử tốt nghiệp THPT của thành phố Đà Nẵng năm 2024 – 2025. Cùng đọc và tham khảo để có thêm cho mình những góc nhìn, tích lũy thêm kiến thức về đời sống, bạn nhé!

Đề bài

Trong cuốn sách Utopia, Thomas Morus viết: “Truyền thống không có nghĩa là giữ gìn đống tro, mà là chuyển tiếp ngọn lửa.” (Dẫn theo Người trẻ thời 4.0 – Uy quyền lộng lẫy, Nhiều tác giả, NXB Văn hóa – Văn nghệ Thành phố Hồ Chí Minh, 2019, tr23)

Từ gợi dẫn trên và bằng trải nghiệm cá nhân của một người trẻ, anh/chị hãy viết bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) trình bày suy nghĩ về vấn đề: giữ gìn và tiếp nối truyền thống trong thời đại ngày nay. 

Bài làm

Song hành cùng những mục tiêu quan trọng về kinh tế, chính trị, cương lĩnh chính trị năm 2011 nhấn mạnh một trong những đặc trưng của nhà nước ta là: “Có nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”. Nói thế để thấy rằng, giữa dòng chảy sôi động của thời đại hội nhập cùng những cạnh tranh gay gắt về kinh tế, vấn đề giữ gìn và tiếp nối truyền thống, văn hóa dân tộc không phải là lựa chọn cảm tính, mà là một yêu cầu mang ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển bền vững của đất nước. Gợi dẫn trong cuốn sách Utopia của Thomas Morus: “Truyền thống không có nghĩa là giữ gìn đống tro, mà là chuyển tiếp ngọn lửa” càng để lại trong mỗi chúng ta những suy ngẫm sâu sắc về vấn đề gìn giữ và tiếp nối truyền thống trong thời đại ngày nay.

“Truyền thống” là những giá trị văn hoá, đạo đức, phong tục, tập quán tốt đẹp đã được hình thành, bồi đắp trong suốt chiều dài lịch sử của một dân tộc và được các thế hệ nối tiếp nhau gìn giữ, trao truyền. Đó không chỉ là những biểu hiện bên ngoài như lễ hội, nghi thức, làn điệu dân ca…, mà sâu xa hơn là hệ giá trị tinh thần làm nên bản sắc của mỗi cộng đồng. Theo Thomas Morus, truyền thống không có nghĩa là “gìn giữ đống tro”. Đây là một hình ảnh ẩn dụ cho lối bảo tồn máy móc, chỉ chăm chăm níu giữ cái cũ đã lạc hậu mà không chịu canh tân, đổi mới, thích nghi với thời đại. Ngược lại, “chuyển tiếp ngọn lửa” là biết chắt lọc những tinh hoa, những giá trị cốt lõi và thổi vào đó sức sống mới để truyền thống tiếp tục tồn tại trong bối cảnh hiện đại. Đó là kế thừa có chọn lọc, phát triển sáng tạo, làm cho truyền thống không chỉ được giữ lại, mà còn được lan tỏa, hòa nhập, thích nghi với thời đại mới. Như vậy, nhận định của Thomas Morus là một tuyên ngôn về cách con người bảo tồn những truyền thống văn hóa của dân tộc. Con người không nên bảo thủ, cố hữu với cái cũ, cái lạc hậu mà cần biết giữ gìn, tiếp nối truyền thống một cách sáng tạo, phù hợp trong thời đại ngày nay. 

Giữ gìn truyền thống là yếu tố đặc biệt quan trọng trong thời đại ngày nay. Truyền thống là yếu tố cấu thành nên bản sắc của một quốc gia, là yếu tố căn cốt để phân biệt vùng này với vùng khác, nơi này với nơi khác. Không chỉ có ý nghĩa trong quá khứ mà truyền thống chính là nguồn cội, là hệ giá trị mang ý nghĩa gốc rễ, nền tảng, căn cốt để một đất nước định hình đường lối phát triển ở hiện tại và tương lai. Đường lối phát triển của nước ta không thể nào trùng khít với đường lối phát triển ở các nước Đông Nam Á, càng khác xa với các nước phương Tây. Mà tiền đề quan trọng tạo nên sự khác biệt cơ bản đó chính là ở sự độc đáo, riêng biệt trong đời sống văn hóa xã hội, phong tục tập quán ở từng dân tộc. Tuy nhiên, ngày nay, trong bối cảnh toàn cầu hoá, khi các trào lưu văn hoá, lối sống và hệ giá trị từ nhiều quốc gia, khu vực không ngừng giao thoa, va đập, vấn đề giữ gìn và tiếp nối truyền thống lại đứng trước không ít thách thức. Sự du nhập mạnh mẽ của văn hoá ngoại lai, nếu thiếu bản lĩnh chọn lọc, có thể dẫn đến nguy cơ lai căng, hoà tan, làm phai nhạt những giá trị truyền thống vốn là căn cước tinh thần của dân tộc. Chính vì vậy, việc gìn giữ và tiếp nối truyền thống là cách để bảo vệ những giá trị tốt đẹp trước những tác động tiêu cực của quá trình hội nhập. Đồng thời, trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, việc gìn giữ và tiếp nối truyền thống còn là nền tảng để đất nước khẳng định vị thế trên trường quốc tế. Một nền văn hoá có bản sắc rõ nét sẽ mở ra nhiều cơ hội phát triển về kinh tế, du lịch,… Thực tế cho thấy, những quốc gia biết dựa vào bản sắc truyền thống để phát triển đã tạo ra những giá trị độc đáo, bền vững và có sức lan tỏa mạnh mẽ. Chẳng hạn, phở và bánh mì được từ điển Oxford ghi nhận là một danh từ riêng. Nhiều danh thắng ở Việt Nam như Vịnh Hạ Long, phố cổ Hội An,… được UNESCO công nhận là di sản văn hóa thế giới, trở thành địa điểm thu hút hàng chục nghìn khách du lịch hàng năm,.. 

Không dừng lại ở ý nghĩa cộng đồng, truyền thống còn là nguồn nội lực tinh thần quan trọng đối với mỗi cá nhân. Khi hiểu, trân trọng và gắn bó với truyền thống dân tộc, mỗi người sẽ có được điểm tựa tinh thần vững chắc, niềm tự hào về cội nguồn để tự tin khẳng định bản thân trong đời sống hiện đại. Đối với người trẻ, truyền thống không khiến ta trở nên lạc hậu, trái lại, đó là hành trang giúp ta đứng vững trước những biến động nhanh chóng của xã hội, từ đó sống có trách nhiệm hơn với gia đình, cộng đồng và đất nước. Bên cạnh đó, việc chắt lọc tinh hoa, kế thừa truyền thống một cách sáng tạo còn giúp chúng ta phát huy những bài học, kinh nghiệm quý báu mà các thế hệ đi trước đã tích lũy. Truyền thống, nếu được tiếp nối đúng cách, sẽ trở thành cầu nối bền chặt giữa quá khứ và hiện tại, đồng thời là nền tảng để định hướng cho tương lai. Những giá trị như tinh thần hiếu học, lòng yêu nước, ý thức cộng đồng, sự nhân ái… vẫn luôn giữ nguyên giá trị, song được thể hiện bằng những hình thức mới, phù hợp với nhịp sống và tư duy của thời đại hôm nay. Minh chứng tiêu biểu là MV Bắc Bling của Hòa Minzy. Nhờ sự kết hợp giữa dân ca quan họ Bắc Ninh, hình ảnh tà áo tứ thân, nón quai thao với âm nhạc hiện đại đã khiến âm hưởng làng quê truyền thống lan tỏa mạnh mẽ trên không gian số. Qua đó, truyền thống không bị phủ bụi trong bảo tàng, mà thực sự được thắp lửa, thổi hồn trong đời sống đương đại.

Tuy nhiên, trong thực tế, một bộ phận người trẻ hiện nay, do ảnh hưởng của lối sống thực dụng và tâm lý “sùng ngoại”, đã quay lưng lại với nguồn cội. Họ chạy theo những trào lưu văn hóa ngoại lai một cách mù quáng, xem thường lịch sử và coi những giá trị dân tộc là “lỗi thời”, “quê mùa”. Sự hời hợt này không chỉ khiến cá nhân mất đi căn cước văn hóa mà còn trực tiếp làm nguội lạnh ngọn lửa truyền thống đã được gìn giữ qua hàng nghìn năm. Ngược lại, chúng ta cũng cần phê phán tư duy bảo thủ, cực đoan,  những người chỉ muốn giữ gìn “đống tro” bằng cách duy trì những hủ tục lạc hậu, những quan niệm cứng nhắc đã không còn phù hợp với văn minh nhân loại. Cần hiểu rằng, truyền thống là một thực thể sống, nó cần được gạn đục khơi trong, tiếp thu linh hoạt để thích ứng và cộng hưởng cùng sự tiến bộ của xã hội.

Đứng trước sứ mệnh tiếp lửa, mỗi người trẻ cần nhận thức sâu sắc rằng: bản sắc chính là tấm giấy thông hành giá trị nhất để chúng ta bước vào thế giới phẳng. Giữ gìn truyền thống không phải là điều gì quá lớn lao hay xa vời, nó bắt đầu từ việc nhỏ nhất như tìm hiểu về một làng nghề, học cách trân trọng tiếng mẹ đẻ, hay đơn giản là dành sự quan tâm đến những ngày lễ tết đoàn viên,…Trong kỷ nguyên số, người trẻ chúng ta có lợi thế về công nghệ để làm mới chất liệu truyền thống. Hãy dùng tư duy sáng tạo để đưa âm hưởng dân tộc vào âm nhạc, thời trang hay các dự án khởi nghiệp, biến di sản thành tài sản. Đồng thời, quá trình tiếp thu văn hóa thế giới phải đi đôi với bản lĩnh chọn lọc, để chúng ta hòa nhập mà không hòa tan, để tinh hoa nhân loại bồi đắp thêm cho vẻ đẹp vốn có của dân tộc chứ không làm nó phai nhạt, lu mờ. 

Như thế, truyền thống không phải là một bức tượng đồng tĩnh lặng để chúng ta chiêm bái, mà là dòng chảy không ngừng nghỉ qua các thế hệ. Câu nói của Thomas Morus mãi là kim chỉ nam cho người trẻ thời đại 4.0: Hãy là người cầm đuốc chứ đừng là người giữ tro! Bằng tình yêu và trí tuệ, mỗi chúng ta hãy tự nguyện trở thành một mắt xích bền bỉ trong hành trình “chuyển tiếp ngọn lửa” thiêng liêng của dân tộc. Để dù trong bất cứ thời đại nào, bản sắc Việt Nam vẫn sẽ tỏa sáng rực rỡ.

Tham khảo bài viết khác tại đây:

NLXH: Khi cha mẹ “cho” quá nhiều

Xem thêm: