Bài văn (4 điểm), Nghị Luận Xã Hội, Văn Mẫu

Nghị luận xã hội: Quan niệm sống từ bài thơ “Mây và nước”

NLXH May va nuoc

Đề bài:

Phó Giáo sư, Tiến sĩ, nhà giáo Văn Như Cương khi tuổi 20 đã từng viết bài thơ:

 Mây và nước

Trên trời mây bay

Dưới sông nước chảy

Hỡi mây bay về đâu ?

Về nơi gió không thổi

Hỡi nước chảy về đâu ?

Về nơi đại dương sóng gầm dữ dội

Ta không làm mây bay        

Ta sẽ làm nước chảy.

Suy nghĩ của em về quan niệm sống được gợi ra từ bài thơ trên.    

Bài làm

Trong hành trình sống của mỗi người, sẽ có những khoảnh khắc ta buộc phải đứng trước sự lựa chọn: bình yên hay thử thách, an toàn hay dấn thân. Những lựa chọn ấy không chỉ định hình số phận, mà còn phản chiếu bản lĩnh sống của mỗi cá nhân. Khi mới ở tuổi đôi mươi – cái tuổi đẹp nhất của đời người, Phó Giáo sư, Tiến sĩ, nhà giáo Văn Như Cương đã viết nên bài thơ “Mây và nước” – một thi phẩm giản dị về ngôn từ nhưng thấm đẫm triết lý sống sâu xa. Qua hình ảnh mây bay và nước chảy, ông không chỉ gợi ra hai cách sống khác biệt mà còn gửi gắm một lựa chọn mạnh mẽ: hãy sống can trường, bền bỉ, sẵn sàng dấn thân không ngại thử thách. 

Trong bài thơ, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Văn Như Cương đã mượn hình ảnh thiên nhiên để gợi lên hai lối sống trái ngược trong cuộc đời mỗi con người. Mây và nước không chỉ là hình ảnh của tự nhiên, mà còn là những hình ảnh ẩn dụ sâu sắc cho cách con người chọn sống và chọn đi giữa muôn vàn ngã rẽ của cuộc đời.

“Mây bay… về nơi gió không thổi” là biểu tượng cho một lối sống an toàn, tránh va đập, ngại dấn thân, chỉ mong một cuộc sống bình lặng, ít sóng gió. “Nơi gió không thổi” chính là ẩn dụ cho hoàn cảnh sống bằng phẳng, ổn định, không thử thách, không thay đổi. Lối sống ấy tuy yên ổn nhưng cũng dễ rơi vào sự nhàm chán, tẻ nhạt, thiếu động lực để phát triển và trưởng thành.

Ngược lại, “nước chảy… về nơi đại dương sóng gầm dữ dội” là hình ảnh tượng trưng cho một lối sống mạnh mẽ, bản lĩnh, sẵn sàng nhập cuộc và đối diện với khó khăn. “Nơi ngày đêm sóng gầm dữ dội” là ẩn dụ cho những hoàn cảnh gian nan, phức tạp, đầy biến động – nơi con người buộc phải thử thách chính mình, vượt qua nghịch cảnh để trưởng thành. Lối sống như nước không né tránh va đập mà chọn hòa nhập, vươn tới, tiến về phía trước với tinh thần kiên cường.

Từ sự đối lập giữa mây và nước, tác giả khẳng định quan niệm sống của mình: “Ta không làm mây bay… Ta sẽ làm nước chảy.” Đó là lời phủ nhận cách sống an phận, dậm chân tại chỗ, đồng thời là tuyên ngôn đầy bản lĩnh lựa chọn sống có lý tưởng, dấn thân, vượt thử thách để vươn tới đại dương rộng lớn của đời người.

Không nên chọn cách sống như “mây bay về nơi gió không thổi” – bởi lẽ, đó là biểu tượng cho một lối sống an phận, thụ động, thích nhàn thân và ngại thay đổi. Trong tự nhiên, mây tồn tại nhờ gió, gió không còn thì mây cũng tan biến – cũng giống như những con người sống dựa dẫm vào hoàn cảnh, trông chờ vào người khác, thiếu đi bản lĩnh và chủ động. Họ bằng lòng với một cuộc sống bình lặng, không dám bước ra khỏi vùng an toàn, dẫn đến sự trì trệ cả trong tư duy lẫn hành động.

Cách sống ấy tưởng như yên ổn, nhưng thực chất là trái với quy luật phát triển của con người. Một người không dám va đập, không dám thử thách bản thân thì khó có thể mở rộng tầm nhìn, hoàn thiện tư duy hay khám phá năng lực của chính mình. Lâu dần, họ dễ rơi vào trạng thái buông xuôi, thiếu mục tiêu, thậm chí đánh mất chính mình trong dòng đời biến động.

Lối sống “mây bay” còn hạn chế chí tiến thủ và khả năng sáng tạo của con người. Khi không chịu dấn thân, con người sẽ không có cơ hội cọ xát với thực tế, không học được từ thất bại, từ đó đánh mất cơ hội phát triển và thành công. Điều đáng nói hơn, những người sống như vậy thường thiếu trách nhiệm với bản thân và cộng đồng, bởi họ không đóng góp gì cho tập thể, không có khát vọng để thúc đẩy sự thay đổi tích cực.

Lịch sử và thực tiễn đã cho thấy, những ai chọn sống như “mây bay” thường khó để lại dấu ấn. Chẳng hạn, trong kháng chiến chống Pháp và Mỹ, nếu thế hệ thanh niên Việt Nam ngày ấy chỉ chọn “nơi gió không thổi”, an toàn và hưởng thụ, thì đất nước làm sao có được độc lập như ngày hôm nay? Ngược lại, chính vì họ dám dấn thân và cố gắng vượt qua gian khó mới viết nên trang sử vẻ vang, hào hùng của dân tộc. Một dẫn chứng khác trong thời đại hiện đại: có không ít bạn trẻ ngày nay chọn cách sống “an toàn”, chạy theo những trào lưu hưởng thụ, thiếu mục tiêu dài hạn. Họ sợ thất bại, sợ bắt đầu, và vì vậy mãi đứng yên giữa dòng chảy của thời đại, bị bỏ lại phía sau. Nhìn chung, sống như mây bay về nơi gió không thổi tuy dễ chịu ban đầu, nhưng về lâu dài sẽ làm con người mờ nhạt, thiếu năng lực thích ứng và phát triển, khó có thể góp phần xây dựng một cộng đồng bền vững và tiến bộ.

Ngược lại với hình ảnh “mây bay về nơi gió không thổi”, lựa chọn sống như “nước chảy về nơi đại dương sóng gầm dữ dội” là một cách sống tích cực, hợp quy luật phát triển của cuộc đời. Nước không ngừng vận động, luôn hướng về phía trước, vượt qua mọi ghềnh thác, va đập để cuối cùng hòa mình vào đại dương bao la. Đây chính là biểu tượng cho những con người dám sống, dám dấn thân, dám nhập cuộc để trưởng thành trong gian khó.

Trước hết, lối sống như nước là lối sống vận động, trải nghiệm, đầy sáng tạo. Con người không thể phát triển nếu không chịu va chạm, không thử sức trong môi trường đầy thách thức. Khi dám bước ra khỏi vùng an toàn, mỗi người sẽ có cơ hội khám phá tiềm năng của bản thân, phát huy năng lực cá nhân, và tích lũy những kinh nghiệm sống quý báu. Cũng như dòng nước chảy qua đá mới trở nên trong vắt, con người cần những va đập để tôi luyện và trưởng thành.

Thêm vào đó, sống như nước chảy còn là biểu hiện của một tinh thần trách nhiệm và dấn thân, không chỉ cho bản thân mà còn vì cộng đồng. Người sống như vậy sẽ biết hòa nhập, đóng góp, tạo ra những giá trị tích cực cho xã hội. Đây là lối sống của những con người biết kiến tạo, không chờ đợi mà luôn chủ động xây dựng điều tốt đẹp.

Chúng ta có thể kể đến tấm gương như Elon Musk – người sáng lập SpaceX và Tesla. Ông không chọn con đường an toàn mà chấp nhận dấn thân vào những lĩnh vực đầy rủi ro, từ công nghệ vũ trụ đến xe điện. Thất bại từng đến liên tiếp, nhưng chính sự kiên định và dũng cảm như “nước chảy” đã giúp ông trở thành một trong những nhà đổi mới có ảnh hưởng lớn nhất thế giới hiện nay. Ở Việt Nam, có thể nhắc tới chị Nguyễn Thị Phương Thảo – nữ doanh nhân đứng sau thành công của hãng hàng không Vietjet. Bà từng dám nghĩ lớn khi thị trường hàng không còn bảo thủ, từng bước xây dựng thương hiệu mở ra cơ hội bay cho hàng triệu người.

Sống như nước cũng là biểu hiện của sự tiên phong, dũng cảm, của những con người mang trong mình lửa nhiệt huyết tuổi trẻ. Họ không ngại gian khổ, sẵn sàng đối mặt với nghịch cảnh và bằng ý chí vươn lên, họ trở thành người mở đường cho những thế hệ sau. Đó là phẩm chất mà mỗi học sinh, mỗi công dân trẻ cần rèn luyện trong thời đại đầy biến động hôm nay. 

Tuy nhiên, lựa chọn sống như nước không đồng nghĩa với việc liều lĩnh dấn thân vào tất cả mà không cân nhắc. Quan niệm sống đúng đắn là khi con người dám bước đi nhưng vẫn tỉnh táo; dám dấn thân nhưng không mù quáng. Đó cũng là lý do mà bài thơ không chỉ nói đến “nước chảy” mà còn nhấn mạnh “về nơi đại dương sóng gầm dữ dội” – nơi cần sự kiên trì, sức bền và một định hướng rõ ràng. Đồng thời, trong cuộc sống hiện đại, ta cũng cần nhìn nhận rằng mỗi con người có quyền chọn cho mình một nhịp sống phù hợp với hoàn cảnh và năng lực. Miễn là, dù chọn bình yên hay dấn thân, ta vẫn không ngừng học hỏi, nỗ lực và sống có trách nhiệm với chính mình, với cộng đồng.

Chọn sống như nước – không ngừng chuyển động, không ngại đối mặt với những con sóng dữ chính là chọn một cuộc đời có ý nghĩa. Qua bài thơ “Mây và nước”, nhà giáo Văn Như Cương không chỉ chia sẻ một lựa chọn cá nhân mà còn để lại cho hậu thế một thông điệp sống đầy nhân văn và dũng cảm. Trong một thế giới đang đổi thay từng ngày, chúng ta – những người trẻ tuổi càng cần nuôi dưỡng trong mình tinh thần của dòng nước: linh hoạt, kiên cường và đầy nội lực. Hãy dám sống, dám đối mặt, dám trưởng thành bởi chỉ khi ta không sợ bão giông, mới có thể chạm tay vào đại dương rộng lớn của chính mình.

Tham khảo các bài viết khác tại đây:

Nghị luận xã hội: Người trẻ sống chủ động

Sự thật thú vị về các sinh vật biển có thể áp dụng trong bài NLXH

Xem thêm: