Kiến thức thể loại, Tri thức Ngữ văn

Kiến thức về thơ Đường luật

Kien thuc ve tho duong luat

Thơ Đường luật là một thể loại thơ đặc sắc, cũng là một đơn vị kiến thức quan trọng trong chương trình Ngữ văn lớp 10. Trong đó, việc nắm rõ kiến thức về thể loại sẽ là nền tảng để các bạn nắm được nội dung văn bản thơ, trả lời tốt các câu hỏi đọc hiểu. 

Thích Văn học gửi đến bạn những kiến thức cơ bản về thơ Đường luật và ví dụ minh họa qua đề học hiểu bài thơ “Chợ Đồng” của nhà thơ Nguyễn Khuyến. Cùng đọc và tham khảo nhé!

1. Một số kiến thức cơ bản về thơ Đường luật

– Thơ Nôm Đường luật là những bài thơ được viết bằng chữ Nôm theo thể Đường luật (gồm cả những bài thơ theo thể Đường luật hoàn chỉnh và cả những theo thể Đường luật phá cách)

– Đặc điểm của thơ Đường luật: 

  • Hình ảnh thơ: có tính ước lệ, tượng trưng cao; vẫn thể hiện được sự chân thực, bình dị của tâm tư, cuộc sống. 
  • Cách gieo vần: thường gieo vần bằng ở cuối câu 1, 2, 4 (thơ tứ tuyệt); câu 1, 2, 4, 6, 8 (thơ bát cú).
  • Ngôn ngữ thơ: dùng từ Hán Việt, điển tích, điển cố. Các bài thơ Nôm Đường luật, ngôn ngữ cũng mang tính bình dân, gần gũi, thân thuộc.
  • Nghệ thuật đối: thường ở hai câu thực & hai câu luận (thơ bát cú Đường luật); đối về các vế của câu trên và câu dưới trong một cặp câu.
    • Đối từ: các chữ đối nhau cùng từ loại (cùng là danh từ, động từ,…)
    • Đối về ý: đối tương đồng, đối tương phản.

2. Ví dụ minh họa – Bài thơ “Chợ Đồng” (Nguyễn Khuyến)

Chợ Đồng

Tháng chạp hai mươi bốn chợ Đồng

Năm nay chợ họp có đông không?

Dở trời, mưa bụi còn hơi rét.

Nếm rượu, tưởng đền được mấy ông?

Hàng quán người về nghe xao xác,

Nợ nần năm hết hỏi lung tung.

Dăm ba ngày nữa tin xuân tới.

Pháo trúc nhà ai một tiếng đùng.

(Thi hào Nguyễn Khuyến: đời và thơ, Nguyễn Huệ Chi chủ biên, NXB Giáo dục, 1994)

Câu 1. Hãy xác định thể thơ của bài thơ.

Câu 2. Khung cảnh chợ Đồng được tái hiện qua những hình ảnh nào?

Câu 3. Phát hiện và phân tích tác dụng của biện pháp tu từ trong hai câu sau:

Hàng quán người về nghe xao xác,

Nợ nần năm hết hỏi lung tung.

Câu 4. Qua văn bản, em có cảm nhận gì về cuộc sống sinh hoạt của người dân lao động ở chợ Đồng?

Câu 5. Viết đoạn văn (khoảng 10-12 đòng) trình bày cảm nhận của anh/chị về những nét đặc sắc của bài thơ “Chợ Đồng” và điều làm nên sức hấp dẫn của bài thơ Nôm Đường luật. 

Hướng dẫn trả lời 

Câu 1. 

Bài thơ được viết theo  thất ngôn bát cú Đường luật

Câu 2. 

Khung cảnh chợ Đồng được tái hiện qua những hình ảnh: 

– Khung cảnh thiên nhiên: mưa bụi, hơi rét.

– Khung cảnh cuộc sống, con người: hàng quán nghe xao xác, tiếng pháo trúc. 

Câu 3. 

– Biện pháp tu từ sử dụng trong hai câu thơ là: Nghệ thuật đối. Đối (xứng) giữa “hàng quán người về” – “nợ nần năm hết”; “nghe xao xác” – “hỏi lung tung”

– Tác dụng:

  • Tạo sự cân đối, âm điệu nhịp nhàng cho bài thơ.
  • Giúp người đọc hình dung rõ nét khung cảnh tiêu điều, u buồn của phiên chợ tan. Đây chính là cuộc sống vất vả, khổ cực với nỗi lo về nợ nần luôn đeo bám của người dân.
  • Thể hiện được nỗi xót xa, thương cảm của nhà thơ trước cuộc sống khó khăn của người dân.

Câu 4. 

Những cảm nhận về cuộc sống sinh hoạt của người dân ở chợ Đồng:

– Khung cảnh thưa thớt, vắng vẻ, buồn tẻ của cảnh họp chợ vào năm mất mùa.

– Cuộc sống nghèo túng, vất vả của người dân khi nơi đâu cũng là tiếng thúc giục đòi nợ, hiếm người tận hưởng vui thú của mùa xuân (“nếm rượu tường ”).

– Họ vẫn thắp sáng cuộc sống của mình bằng niềm hi vọng về một tương lai sung túc hơn (mong chờ “tin xuân tới”)

Câu 5. 

Hệ thống ý:

1. Đặc sắc về nội dung:

–  Khung cảnh đời sống khổ cực, nghèo túng: chỉ có sự vội vã, “xao xác” của người về; tiếng thúc nợ ồn ào.

– Nét đẹp cổ truyền “nếm rượu tường đền” cũng ít xuất hiện hơn (“được mấy ông?”)

– Cảm xúc của nhà thơ: xót xa, đau đớn cho tình cảnh cơ cực; tấm lòng yêu thương nhân dân, mong rằng cuộc sống của nhân dân những ngày cận Tết sẽ đủ đầy, ấm no hơn.

2. Đặc sắc về nghệ thuật:

– Sử dụng các biện pháp tu từ đặc sắc: câu hỏi tu từ, phép đối

– Hình ảnh thơ giản dị, gần gũi

– Các từ láy tượng thanh, tượng hình giàu sức gợi cảm

3. Điều làm nên sức hấp dẫn của bài Nôm Đường luật:

– Bố cục chặt chẽ với bốn phần: đề – thực – luận – kết → đi từ cảm nhận về cuộc sống đến thể hiện cảm xúc của Nguyễn Khuyến.

– Cách gieo vần, ngắt nhịp mang đặc trưng của thể thất ngôn bát cú.

– Phép đối (đối thanh, đối ý) được sử dụng phù hợp ở câu thực, câu luận

Tham khảo bài viết khác tại đây:

Tổng hợp kiến thức về thể loại tiểu thuyết

Xem thêm: