Đọc hiểu văn bản “Cưỡi ngỗng mà về”

ĐỌC HIỂU: CƯỠI NGỖNG MÀ VỀ

– Đặc điểm của thể loại có trong văn bản:

• Truyện được viết dưới hình thức tự sự, có dung lượng nhỏ.
• Cốt truyện tập trung vào một tình huống nghịch lý, gây cười là: Khách đến chơi nhưng chủ nhà keo kiệt chỉ mời cơm rau. Thấy vậy, vị khách liền bảo chủ nhà thịt con ngựa mà mình cưỡi đến rồi đổi lấy con ngỗng lớn nhất trong đàn để mình cưỡi về.
• Nhân vật chính trong truyện đại diện cho một thói xấu, là đối tượng để tiếng cười chế giễu, phê phán nhắm đến (thói keo kiệt).
• Ngôn ngữ truyện dân dã, nhiều ẩn ý

• Gà vịt đầy vườn nhưng chỉ đãi khách cơm rau đạm bạc
• Luôn miệng phàn nàn nhà không có gì để thiết đãi

– Sự tiếp đãi đó thể hiện chủ nhà có tính cách keo kiệt, bủn xỉn, không thịnh tình đón khách.

– Chủ nhà trở thành đối tượng bị chế giễu vì:

• Chủ nhà giàu có nhưng keo kiệt, bủn xỉn, không hiếu khách, tiếp đãi khách qua loa, chỉ mời cơm rau luộc.
• Khi khách nhắc khéo, chủ lại ngây ngô, không hiểu ý tứ, làm lộ bản tính tính toán, kém tinh tế.

→ Chính sự tương phản giữa sự giàu có và tính keo kiệt khiến chủ nhà trở thành đối tượng bị cười chê.

– Nghịch lý trong lời nói là: 

• Ngỗng là loài vật nhỏ, không thể cưỡi được như ngựa.
• Việc “cưỡi ngỗng mà về” là phi lí, không thể xảy ra trong thực tế.

→ Đây là nghịch lý tạo tiếng cười châm biếm, mỉa mai.

– Nghĩa hàm ẩn của lời nói: Khách mượn lời đùa cợt, nói bóng gió để phê phán thói keo kiệt, bủn xỉn của chủ nhà: Chủ tiếc của đến mức không dám giết ngỗng đãi khách, thôi thì để tôi cưỡi ngỗng về vậy!

→ Câu nói của khách là một cách trả đũa nhẹ nhàng nhưng thâm thúy, dùng nghịch lí để phơi bày bản chất hẹp hòi của chủ, đồng thời tạo nên tiếng cười châm biếm sâu sắc – đặc trưng của truyện cười dân gian.

Gợi ý:

– Bài học có thể rút ra: Bài học về cách đối nhân xử thế, mỗi người cần sống rộng rãi, chân thành, biết chia sẻ và đối xử tử tế với người khác.

– Hành động:

• Biết tiết kiệm đúng mực nhưng không keo kiệt;
• Quan tâm, giúp đỡ bạn bè khi họ gặp khó khăn;
• Cư xử chân thành, khiêm tốn và vui vẻ trong các mối quan hệ;
• Biết trân trọng tình nghĩa hơn vật chất.
• ….