Đề 46 – NLVH: Thơ sinh ra cốt để chuyển tải nỗi lòng

2

Nghị luận văn học

12,0

I. Yêu cầu chung:

– Hiểu đúng đắn vấn đề, nắm được cách làm bài văn nghị luận văn học. Biết phân tích dẫn chứng để làm sáng tỏ vấn đề. Bài viết nêu được ý kiến riêng, có sức thuyết phục. Bố cục rõ ràng, lập luận chặt chẽ. Hành văn trôi chảy. Văn viết có cảm xúc. Không mắc các lỗi diễn đạt, dùng từ, ngữ pháp, chính tả. 

– Xác định được vấn đề nghị luận: đặc trưng thể loại thơ. 

II. Yêu cầu cụ thể:

Thí sinh có thể trình bày theo nhiều cách khác nhau nhưng cần đảm bảo các yêu cầu sau: 

1. Giải thích ý kiến 

– Nhà phê bình Thụy Khuê cho rằng thơ là “bóp méo ngôn ngữ hàng ngày một cách nghệ thuật”: Ngôn ngữ dùng trong thơ mang tính đặc trưng, nó là những câu chữ bình thường trong cuộc sống, nhưng đã được tác giả mã hóa, để nó chở một hay nhiều ý nghĩa khác đằng sau nghĩa đen của câu chữ. Chính những nghĩa bóng này sẽ tạo ra trường liên tưởng cho người đọc sau khi câu chữ của bài thơ khép lại. Những câu chữ tạo nên sự liên tưởng ấy có thể coi là nhãn tự (mắt của chữ) của câu thơ. Nó khiến câu thơ đa chiều hơn. 

– Ý kiến của nhà thơ Vương Trọng: “Thơ sinh ra không phải cho người đời chơi chữ, mà cốt để chuyển tải nỗi lòng” lại nhận mạnh đến yếu tố tình cảm trong thơ ca. Thơ chính là những rung động mãnh liệt bật ra trong một phút thăng hoa cảm xúc của nhà thơ. Thơ được tạo ra từ thực tiễn cuộc sống và cảm xúc tình cảm của nhà thơ. Cũng thông qua thơ, người nghệ sĩ gửi gắm tình cảm của mình. 

→ Hai nhận định không hề mâu thuẫn mà mang tính biện chứng, thống nhất về đặc trưng của thơ ca. Thơ là hình thức sáng tác nghệ thuật lấy ngôn từ làm chất liệu để diễn tả những xúc cảm trào dâng nơi tâm hồn nhà thơ, từ đó đi đến trái tim của người đọc.  

2,0

2. Bình luận 

– Nếu như giai điệu, âm thanh là ngôn ngữ của âm nhạc; màu sắc, đường nét là ngôn ngữ của hội họa; mảng, khối là ngôn ngữ của kiến trúc, thì ngôn từ là chất liệu của tác phẩm văn học. 

– Nhà thơ Hoàng Đức Lương đã rất đề cao nàng thơ: Thơ là sắc đẹp ở ngoài sắc, vị ngọt ở ngoài vị, không thể trông bằng mắt thường được, chỉ có thi nhân trông thì mới thấy đẹp, nếm mới thấy ngon… Hay như Sóng Hồng (cố Tổng Bí thư Trường Chinh) viết: Thơ là nghệ thuật kỳ diệu bậc nhất của trí tưởng tượng. Vì vậy để hiểu được bài thơ hay, viết được bài thơ hay nhà thơ không thể không khổ công đi tìm ý, tứ, câu, chữ và bao yếu tố khác trong thơ và ngoài thơ. 

– “Khác với văn xuôi, thơ ca chỉ dùng một lượng hữu hạn các đơn vị ngôn ngữ để biểu hiện cái vô hạn của cuộc sống bao gồm các sự kiện tự nhiên và xã hội cũng như những điều thầm kín trong tâm linh con người” (TS Hữu Đạt).Do vậy, ngôn ngữ thơ là thứ ngôn ngữ chính xác, giàu hình tượng và biểu cảm. Các yếu tố đó hòa quện vào nhau tạo nên hình tượng thơ lung linh, đa nghĩa mang tính thẩm mỹ. Đó là thứ ngôn ngữ gợi hình, gợi cảm góp phần tạo nên tính họa, tính nhạc trong thơ. Nó biến hóa qua nhiều sắc thái ảo thực bất ngờ, thú vị. Trong kho tàng ngôn ngữ vô cùng phong phú của toàn dân, nhà thơ chỉ lựa chọn những từ ngữ cần thiết nhất để đưa vào tác phẩm. Đó là quá trình khổ luyện, tìm tòi, tích lũy vốn sống… mới có được những chữ “thần” để có thể “lóe sáng” ở câu thơ, làm cho bài thơ “nổi gió”, “cất cánh”, “bóp méo” ngôn ngữ hàng ngày để tạo cho từ ngữ vốn đã định hình thêm nét nghĩa mới, nới rộng khả năng biểu đạt, thêm tính nhạc, tính họa…  

– Sự sáng tạo trong cách sử dụng ngôn ngữ thơ cũng đồng thời thể hiện sự công phu và tài năng, phong cách của người viết, sự dụng công của tiếng lòng và sự chắt lọc ý để làm thành câu thơ hay. Người ta từng định nghĩa một câu thơ hay là khoảng giữa của “khả giải và bất khả giải”. 

– Bên cạnh đó, điều quan trọng của thơ ca đằng sau lớp vở ngôn từ đó là tiếng nói của tình cảm và chiều sâu của thế giới nội tâm, “là một loại thể có bản chất đa dạng với nhiều biến thái và màu sắc phong phú” (GS. Hà Minh Đức). Tính trữ tình là đặc trưng nổi bật nhất của nội dung thơ : thơ lấy điểm tựa ở sự bộc lộ thế giới nội cảm của nhà thơ trước cuộc đời. Hiện thực cuộc đời biến thành câu chữ, hình ảnh, âm điệu trên mỗi trang thơ và từ đấy sức mạnh, sức nặng của sự sáng tạo nghệ thuật mà nhà thơ tác động trở lại với cuộc đời, và tô điểm thêm cho bao sắc đẹp của sự sống. Thi hào pháp L. Martin tâm sự : ” Thế nào là thơ? Đó không phải chỉ là một nghệ thuật, đó chính là sự giải thoát của lòng tôi “.  

3. Chứng minh 

HS có thể sử dụng đa dạng các dẫn chứng để chứng minh cho nhận định đã nêu, diễn giải hợp lí, phân tích bám sát vào vấn đề.  

4. Đánh giá, mở rộng, nâng cao 

– Thơ ca cho con người cảm giác sảng khoái, xúc động đến tận cùng khi có được giải bày cảm xúc trong lòng mình một cách chân thực nhất.  

– Hai ý kiến đều là những quan niệm, bài học cho những người cầm bút khi đến với địa hạt của thơ ca. “Hãy xúc động hồn thơ cho ngòi bút có thần” (Ngô Thì Nhậm) 

– Nghe thơ như “nghe trộm tiếng nói của người khác” bởi “thơ là tiếng hát từ bên trong” ( La-mac-tin). Thơ là tiếng nói từ trái tim đi đến trái tim. Người đọc cũng tìm được trong thơ ca những tiếng nói đồng cảm, đồng điệu, làm cho lòng người cũng trở nên đẹp hơn, “thơ” hơn.  

2.0