Đề 45 – NLVH: Thơ được tạo ra từ cơn động kinh của tâm hồn

Nghị luận văn học

I. Yêu cầu về kĩ năng:

– Học sinh biết cách làm bài nghị luận văn học, cụ thể là nghị luận về một vấn đề bàn về văn học. Vận dụng tổng hợp các thao tác lập luận, kiến thức lí luận và cảm thụ tác phẩm để làm sáng tỏ vấn đề.. 

– Bố cục chặt chẽ, khoa học, diễn đạt trong sáng, không mắc lỗi dùng từ, diễn đạt, chính tả và ngữ pháp. 

Thí sinh có quyền triển khai bài làm của mình theo những hướng và các cách khác nhau. Tuy nhiên, nội dung của bài làm cần đạt được một số yêu cầu căn bản sau đây: 

1. Giải thích 

– Thơ là hình thức sáng tác văn học phản ánh cuộc sống, thể hiện tâm trạng, những cảm xúc mạnh mẽ bằng ngôn ngữ hàm súc, giàu hình ảnh và nhất là có nhịp điệu. 

– Những biến cố, những kỷ niệm, một nỗi nhớ là những tình cảm, cảm xúc là điểm khởi đầu để sáng tạo nên thơ ca. 

– Cơn động kinh của tâm hồn, cú đại địa chấn, quặn lòng nghĩa là tình cảm trong thơ phải là những rung động mãnh liệt của con người trước cuộc sống. 

→ Ý kiến của nhà phê bình Viên Mai bàn về đặc trưng của thơ: Tình cảm, cảm xúc mãnh liệt của nhà thơ chính là cội nguồn cảm hứng sản sinh và nuôi dưỡng tác phẩm thơ ca. 

2. Lí giải 

– Văn học là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan. Nhà văn không bao giờ phản ánh hiện thực một cách vô hồn, không bao giờ chỉ chụp ảnh đời sống như nó vốn có. Hiện thực trong tác phẩm bao giờ cũng là hiện thực gắn với tâm tư tình cảm, thể hiện sự nghiền ngẫm hiện thực, lí giải hiện thực…của mỗi nhà văn. 

– Tình cảm là yếu tố quan trọng nhất trong thơ, là sinh mệnh của thơ. Thơ là người thư kí trung thành của những trái tim (Đuy Be-lay). Nếu không có cảm xúc, sự rung động thì người nghệ sĩ không thể sáng tạo nên những vần thơ hay, ngôn từ sẽ chỉ là những xác chữ vô hồn nằm thẳng đơ trên trang giấy. Tuy nhiên, tình cảm trong thơ không phải là thứ tình cảm hời hợt, nông cạn mà phải là những rung động mãnh liệt ở bên trong, sự giày vò chấn động trong tâm hồn. Tình cảm mãnh liệt là điều kiện hàng đầu của thơ. 

– Tình cảm mãnh liệt đó không tự nhiên nảy sinh. Thơ ca chính là cuộc hôn phối giữa con người và vũ trụ. Trái tim nhà thơ va đập với những vang ngân của cuộc đời, rung động mãnh liệt trước vẻ đẹp của thiên nhiên hay con người, đau đớn day dứt hay mừng vui hân hoan trước muôn kiếp nhân sinh…Chính những rung động tận độ, mãnh liệt đó thôi thúc nhà thơ cầm bút và dòng thơ tuôn chảy dạt dào. Nếu trái tim không thật sự rung động, thi sĩ không thể thăng hoa cảm xúc để cho ra đời tác phẩm nghệ thuật hấp dẫn và ý nghĩa. “Thơ chỉ bật ra khi trong tim ta cuộc sống đã thật đầy” (Tố Hữu). 

– Người đọc tìm đến thơ ca với mong muốn được sẻ chia, thấu hiểu hơn về chiều sâu tâm hồn con người và về chính mình…Nếu nhà thơ không rung động; nếu những tình cảm, cảm xúc đó không đủ mãnh liệt, sâu sắc thì làm sao bài thơ chạm tới được trái tim bạn đọc để đáp ứng mong mỏi ấy. Và chỉ khi nào bài thơ bộc lộ nguồn cảm xúc sung mãn thì khi đó điệu hồn của thi nhân mới kiếm tìm được những tâm hồn đồng điệu để thơ ca có sức sống lâu bền. 

3. Phân tích, chứng minh

Học sinh có thể chọn những dẫn chứng khác nhau để làm rõ ý kiến trên, quá trình chọn và phân tích dẫn chứng cần đảm bảo những yêu cầu sau: 

• Chọn được dẫn chứng tiêu biểu, toàn diện
• Phân tích dẫn chứng cần chỉ ra được tình cảm, cảm xúc mãnh liệt là cội nguồn cảm hứng sản sinh và nuôi dưỡng tác phẩm thơ ca. 

4. Đánh giá, mở rộng

– Ý kiến của nhà thơ Puskin hoàn toàn đúng đắn, khẳng định về vai trò của tình cảm mãnh liệt với sự ra đời của thơ ca.  

– Tuy nhiên, có tình cảm mãnh liệt thôi chưa đủ, nhà thơ phải chuyển tải những tình cảm, cảm xúc đó bằng những hình thức nghệ thuật độc đáo, sáng tạo, giàu giá trị thẩm mỹ… 

– Từ đó đặt ra bài học đối với người sáng tác: 

• Nhà thơ cần đắm mình trong cuộc đời, để trái tim va đập với những vang ngân của đời, lắng nghe tiếng nói trái tim mình để để thổn thức cất lên một bản nhạc da diết nhất, chân thành nhất.
• Để thơ ca ra đời, có tình cảm cảm xúc mãnh liệt thôi là chưa đủ. Nhà thơ còn cần có tài năng trong việc sử dụng các phương thức, phương tiện nghệ thuật để giãi bày những tâm tư sâu kín trong lòng mình. 

– Ý kiến cũng là định hướng cho người đọc khi tìm hiểu, tiếp cận tác phẩm thơ: Người đọc cũng cần có sự rung động mãnh liệt để thấu hiểu được những cung bậc cảm xúc sâu sắc của nhà thơ; từ đó đồng điệu, sẻ chia, hiểu người hiểu mình hơn; góp phần tạo nên sức sống cho tác phẩm.