Đề 39 – NLVH: Trót nợ cùng thơ phải chuốt lời

Nghị luận văn học 

I. Yêu cầu về kĩ năng: 

– Biết cách làm một bài nghị luận văn học, kết hợp nhuần nhuyễn giữa lí luận văn học và cảm thụ tác phẩm có định hướng.  

Bài viết có bố cục rõ ràng, kết cấu chặt chẽ, hành văn mạch lạc, chuẩn xác, trong sáng, giàu cảm xúc. 

II. Yêu cầu về kiến thức:   

Bài viết có thể triển khai theo nhiều cách khác nhau, song cần đảm bảo các ý cơ bản sau: 

– Giới thiệu được vấn đề cần nghị luận  

1. Giải thích: 

– Ý kiến của Nguyễn Công Trứ: 

• Trót nợ cùng thơ : duyên nợ, trách nhiệm của người cầm bút với thơ ca.
• Chuốt lời: chỉnh sửa, lựa chọn ngôn từ một cách công phu để đạt tiêu chuẩn thẩm mĩ cao nhất.  

→ Ý kiến đặt ra yêu cầu trách nhiệm của người nghệ sĩ trong sáng tác thơ ca. Nhà thơ phải công phu tâm huyết và sáng tạo trong lựa chọn ngôn ngữ để đem đến cái mới, sự hoàn hảo và chiều sâu cho những sáng tác nghệ thuật. 

– Ý kiến của Lưu Trọng Lư: 

• Thơ là sự sống tập trung cao độ, là cái lõi của cuộc sống: thơ là sự sống kết tinh cao độ những vấn đề bản chất sâu xa, cốt lõi của đời sống. 

– Hai ý kiến trên bổ sung lẫn nhau thể hiện bản chất của  thơ : thơ là sự kết hợp của chất hiện thực đậm đặc qua xúc cảm của nhà thơ nhưng thơ cũng đòi hỏi phải đẹp, ngôn ngữ của thơ  phải trau chuốt, lựa chọn công phu.     

2. Bình luận: 

– Ý kiến của Nguyễn Công Trứ :  

• Thơ phản ánh cuộc sống một cách sáng tạo đầy tính nghệ thuật. Nên ngôn ngữ thơ được các nhà thơ lựa chọn công phu, tâm huyết và sáng tạo.Nguyễn Công Hoan cho rằng ” Thơ phải chuốt lời để ngậm ý. Đọc một bài thơ hay, người hiểu thơ thấy như chữ có hồn …”. Lê Đạt tâm đắc ” Chữ bầu nên nhà thơ “…
• Ngôn ngữ thơ không chỉ mang tính hình tượng, gợi cảm hàm súc mà còn có chức năng truyền cảm, giàu cảm xúc và giàu nhạc tính …Nhờ cách tổ chức ngôn ngữ “hết sức quái đản” thơ nói được những điều tinh vi nhất và có sức khêu gợi lớn. 

– Ý kiến của Lưu Trọng Lư: 

• Bản chất của văn chương nghệ thuật nói chung và của thơ ca nói riêng đều phải gắn bó với cuộc sống. Lấy cuộc sống đời thường làm cội nguồn sáng tạo nghệ thuật, nhà thơ mới có thể có sự khám phá sâu sắc, gửi gắm tâm tình tha thiết với cuộc đời.
• Với lượng câu chữ ít ỏi, thơ khó có thể tái hiện đời sống với tất cả sự phong phú, bề bộn mà phải chắt lọc, dồn nén, phải chạm vào cái lõi của cuộc sống thì mới có thể đem đến cho người đọc những trải nghiệm, rung động sâu sắc được. 

– Về mối quan hệ: cả 2 ý kiến đều bàn đến vấn đề căn bản của thơ ca: Hiện thực cuộc sống là nền tảng để thơ chắp cánh còn sự trau chuốt, cách tổ chức ngôn ngữ công phu tâm huyết, sáng tạo giúp thơ nói được những điều kì diệu, tinh tế.    

3. Chứng minh:  

Học sinh có thể lựa chọn một số nhà thơ, tác phẩm để chứng minh, làm sáng tỏ vấn đề:  

– Ngôn ngữ thơ được lựa chọn công phu, tâm huyết và sáng tạo (dẫn chứng ví dụ Khổ 1 Đây thôn Vĩ Dạ của Hàn Mặc Tử  ; Vội vàng của Xuân Diệu …) 

– Thơ là sự kết tinh cao độ cốt lõi của đời sống (dẫn chứng)  

4. Mở rộng nâng cao vấn đề: 

– Nguyễn Công Trứ và Lưu Trọng Lư đều có suy ngẫm sâu sắc về thơ. Việc lựa chọn ngôn ngữ là yếu tố đầu tiên quyết định thành công của một tác phẩm thơ nói riêng và tác phẩm văn học nói chung. Song những trải nghiệm trong quá trình sáng tác và  hiện thực cuộc sống cũng góp phần làm nên sức hấp dẫn của thơ ca chân chính. 

– Để làm nên tác phẩm có giá trị nhà thơ cần có tấm lòng yêu cuộc sống gắn bó với cuộc sống kết hợp với tài năng, sức sáng tạo mãnh liệt. Mỗi nhà thơ phải là một người nghệ sĩ ngôn từ. 

– Đến với thơ người đọc cần có vốn sống, tiếp cận ngôn ngữ văn bản, bám sát đặc trưng thơ để cảm nhận những đóng góp riêng trong sử dụng ngôn từ của nghệ sĩ, trân trọng vẻ đẹp của văn chương, vẻ đẹp của ngôn ngữ, tài năng sáng tạo của nghệ sĩ ngôn từ.