Đề 37 – NLVH: Nhà thơ phải tạo được quan niệm riêng về đời sống

2  

Nghị luận văn học

I. Yêu cầu về kĩ năng 

– Làm đúng kiểu bài nghị luận về một vấn đề lí luận văn học, sử dụng kết hợp nhuần nhuyễn các thao tác lập luận và cảm thụ văn chương để làm sáng tỏ vấn đề. 

– Đánh giá cao những bài biết lập ý sáng rõ, mạch lạc; lập luận thuyết phục; hành văn lưu loát, trong sáng, có cảm xúc. 

II. Yêu cầu về kiến thức  

Bài làm cần đạt được những nội dung cơ bản sau: 

1. Giải thích 

– Quan niệm ấy hóa thân vào chữ nghĩa và hình tượng: cách nhìn riêng về đời sống được nhà thơ kí thác qua hệ thống ngôn từ và các biện pháp nghệ thuật; qua những hình tượng, biểu tượng nghệ thuật, tạo nên giá trị thẩm mĩ cho tác phẩm, thể hiện chiều sâu phong phú của tâm hồn nghệ sĩ. 

→ Vấn đề cần nghị luận: Ý kiến của nhà phê bình Nguyễn Đăng Điệp đã nhấn mạnh cách nhìn riêng, cách khám phá, phát hiện của người nghệ sĩ trong hành trình sáng tạo nghệ thuật. Trong hành trình ấy, quan niệm riêng về đời sống đã hóa thân vào chữ nghĩa và hình tượng. 

2. Bàn luận  

– Quan niệm riêng về đời sống là nguyên tắc cắt nghĩa thế giới và con người, thể hiện góc nhìn riêng, thể hiện cách cảm, sự phân tích, lý giải của tác giả về những đối tượng nghệ thuật. Quan niệm ấy thể hiện chiều sâu tư tưởng, sự nhạy cảm, khả năng nắm bắt những vấn đề của đời sống và tình cảm của người nghệ sĩ với con người, với cuộc đời. 

– Có cách khám phá, phát hiện riêng về cuộc sống, nhà thơ đã đạt đến chiều sâu nhất định trong nhận thức, từ đó tạo nên chiều sâu triết lí cho tác phẩm. Khi đó, tác phẩm vừa là sản phẩm của tầm văn hóa, tư tưởng, vừa mang dấu ấn sáng tạo của cá tính nhà thơ. 

– Quan niệm, cách nhìn mới mẻ về đời sống là yếu tố cốt tử tạo nên phong cách nghệ thuật của nhà văn – Tấm huy chương vàng mà mỗi nghệ sĩ đều khát khao vươn tới trong cuộc đời cầm bút. 

Quan niệm riêng của nhà thơ hóa thân vào chữ nghĩa và hình tượng 

– Mỗi nhà thơ, nhà văn lớn đều đồng thời là những nhà tư tưởng lớn, nhưng đó không phải là những tư tưởng nằm thẳng đơ trên trang giấy, hay được phát ngôn một cách ồn ào trong tác phẩm, mà đã được kí thác vào chữ nghĩa và hình tượng. 

– Quan niệm riêng của nhà thơ hóa thân vào chữ nghĩa: 

• Ngôn ngữ là “yếu tố thứ nhất của văn học”. Văn học là nghệ thuật ngôn từ.
• Trong quá trình sáng tác, lao động thơ trước hết là lao động chữ bởi chính những con chữ, qua tài năng của nhà thơ sẽ cho người đọc hiểu chiều sâu và vang ngân của tình ý, giọng điệu cũng như tư tưởng nghệ thuật của tác giả.
• Chữ nghĩa trong thơ không thể là những thuyết lý khô khan không cảm xúc mà tập trung thể hiện tình cảm, rung cảm của người nghệ sĩ trước cuộc đời.
• Chữ nghĩa trong thơ chính là ngôn ngữ tư duy được tổ chức ở trình độ cao với sự chặt chẽ tinh tế đến độ hàm súc (qua hệ thống từ ngữ, các biện pháp tu từ, nhịp thơ, thanh điệu…) 

– Quan niệm riêng của nhà thơ hóa thân vào hình tượng: 

• Hình tượng là phương tiện để nhà thơ phản ánh hiện thực, thể hiện sự hiểu biết, tình cảm của tác giả đối với đời sống và mang tính khám phá.
• Hình tượng thơ là nơi chứa đựng những quan niệm riêng về đời sống của nhà thơ. Đó có thể là cảnh, là con người, một sự vật, mang giá trị nghệ thuật và thẩm mĩ. 

Tóm lại: quan niệm riêng của nhà thơ về đời sống đã được hóa thân vào chữ nghĩa và hình tượng. Hai yếu tố này gắn bó mật thiết trong quá trình sáng tạo, góp phần hình thành phong cách nhà thơ. 

3. Chứng minh 

– Yêu cầu:  

• Bài viết có luận điểm rõ ràng, mạch lạc, không sa đà vào phân tích cả tác phẩm một cách máy móc, dàn trải, mà phải biết khái quát, phân tích có điểm, có diện, xoáy sâu, bám sát, định hướng vào vấn đề một cách chặt chẽ. Phân tích đúng đặc trưng thể loại, phong cách tác giả, thi pháp thời đại văn học.
• Phân tích định hướng làm sáng tỏ hai luận điểm:
  • Quan niệm riêng của tác giả hóa thân vào chữ nghĩa.
  • Quan niệm riêng của tác giả hóa thân vào hình tượng 

4. Bình luận, mở rộng, nâng cao 

– Quan niệm riêng về đời sống của nhà văn chỉ có ý nghĩa khi mang giá trị chân – thiện – mĩ. Mọi sự lệch chuẩn chỉ được tôn vinh khi hòa quyện với tư tưởng nhân đạo, nhân văn cao cả. 

– Yêu cầu với tác giả và độc giả: 

• Muốn có được quan niệm riêng về đời sống, nhà thơ phải có vốn văn hóa, có quá trình trải nghiệm, sự phong phú tinh tế trong tâm hồn, tình cảm…
• Độc giả phải có sự sâu sắc, tinh tế trong cảm nhận để phát hiện ra diện mạo riêng của mỗi nghệ sĩ thể hiện trong tác phẩm. 

5. Kết thúc vấn đề