Đề 16 – NLXH: Thông điệp từ bức vẽ của Evelyn Maria Lorenz

Nghị luận xã hội

– Biết cách làm một bài nghị luận xã hội: hệ thống luận điểm rõ ràng, lập luận chặt chẽ, dẫn chứng thuyết phục, hành văn trong sáng, giàu cảm xúc, hình ảnh. 

– Biết kết hợp các thao tác lập luận, bố cục hợp lí, không mắc lỗi diễn đạt và lỗi chính tả. 

Chấp nhận những suy nghĩ và kiến giải của riêng học sinh. Song cần đáp ứng một số ý chính sau: 

Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận; có cách diễn đạt mới mẻ, giàu chất văn, có điểm sáng trong diễn đạt 

Hướng dẫn chấm mục d: Thí sinh huy động được kiến thức và trải nghiệm của bản thân để bày tỏ quan điểm cá nhân; dẫn chứng phong phú, tiêu biểu, hợp lí; có sáng tạo trong viết câu, dựng đoạn; lời văn có giọng điệu, hình ảnh. 

– Đáp ứng các yêu trên: 1,0 điểm 

– Đáp ứng được 3 yêu cầu: 0,75 điểm 

– Đáp ứng được 2 yêu cầu: 0,5 điểm. 

– Đáp ứng được 1 yêu cầu: 0,25 điểm. 

– Không đáp ứng được yêu cầu nào: 0 điểm 

– HS có thể trình bày suy nghĩ và triển khai theo nhiều hình thức khác nhau, đưa ra quan điểm, lí lẽ riêng của bản thân song cần nghiêm túc, hợp lí và đảm bảo những ý cơ bản sau: 

– Bộ não: đại diện cho lí trí tỉnh táo sáng suốt, là nơi chứa đựng tư duy, suy nghĩ của con người  

– Bức tranh có hình ảnh một trái tim bị băng bó bởi những tổn thương, khi đó, bộ não (lí trí) đã nhốt nó lại với thiện ý: “Tôi chỉ muốn điều tốt nhất cho bạn” 

→ Thông điệp/Vấn đề nghị luận: Để bảo vệ trái tim vĩnh viễn không bị thương tổn, hãy sống duy lí. Trước mọi vấn đề trong cuộc sống, ta chỉ nên dùng lí trí tỉnh táo để nhìn nhận, xem xét, đưa ra phương án giải quyết, tuyệt đối không để trái tim mình rung động, không để trái tim mình lên tiếng. 

Hướng dẫn chấm

– Giải thích như đáp án hoặc tương đương đáp án: 1,0 điểm 

– Giải thích có ý đúng nhưng chưa đầy đủ: từ 0,5 đến 0,75 điểm 

– Có ý thức giải thích: 0,25 điểm 

– Không giải thích hoặc giải thích sai: 0 điểm 

– Vì sao tác giả bức tranh lại đưa ra thông điệp: Hãy đóng kín trái tim mình để bảo vệ nó trước những thương tổn, chỉ nên dùng bộ não để tư duy trước mọi vấn đề cuộc sống? 

• Hẳn là tác giả từng chịu thương tổn
• Trái tim có những quy luật riêng, vận hành theo những lí lẽ riêng của nó, đôi khi vượt ra ngoài sự kiểm soát của lí trí. Nhìn nhận, giải quyết mọi vấn đề đơn thuần bằng trái tim đôi khi không tránh khỏi cảm tính. Mà cảm tính thường dễ dẫn đến sai lầm.
• Theo cái nhìn của Phật giáo, lối sống trọng tình/nặng về tình cảm cũng là một nguyên nhân dẫn đến những nỗi khổ của con người. “Giá trơ như đá thì đâu khổ/Còn chút lương tâm mới khó nguôi” (Năng như ngoan thạch hà tri khổ/Kỳ thị lương tâm thượng vị dân Nguyễn Khuyến) -> cần kiểm soát chặt chẽ trái tim mình.
• Lí trí thường cho chúng ta cái nhìn tỉnh táo và phương án giải quyết sáng suốt trước mọi vấn đề. Trên thực tế, có rất nhiều chuyện phải được xét đoán dựa trên những bằng chứng, những suy luận và phải được giải quyết theo nguyên tắc nhất định chứ không thể giải quyết đơn thuần bằng tình cảm hay theo mách bảo của trái tim. 
• Bức vẽ ra đời năm 2020 – thời đại lên ngôi của trí tuệ, thời đại của những lọc lừa toan tính, đầy bất ổn – phải sống tỉnh táo, phải cảnh giác cao độ 

• Cuộc sống vô cùng phức tạp, có những vấn đề, hiện tượng nếu chỉ dùng lí trí xét đoán và suy luận lôgic đôi khi chúng ta không nhìn nhận thấu đáo mọi khía cạnh của vấn đề. Sự mách bảo của năng lực trực giác, của trái tim đôi khi còn sáng suốt hơn lí trí. “Người ta chỉ nhìn rõ bằng trái tim. Con mắt thường mù lòa trước những điều cốt tử” (Hoàng tử bé – Saint-Exupéry) 
• Trái tim hoàn hảo không phải là một trái tim lành lặn, không từng có tổn thương, không từng có những vết xước. Mọi vui buồn, hạnh phúc, khổ đau,… đều làm nên ý nghĩa cuộc sống. Không thể vì sợ thương tổn mà khóa kín trái tim mình, không cho nó sống thành thật với những nhịp run rẩy tự nhiên như vốn có. Điều đó hoàn toàn trái với bản chất người và cũng là điều bất khả. Bởi con người khác máy móc chính là ở trái tim giàu rung cảm được nuôi dưỡng bằng dòng máu nóng không ngừng luân chuyển trong cơ thể. 

– Bộ não và trái tim được cung cấp các thuộc tính của suy nghĩ và cảm xúc. Sẽ tốt hơn khi cả hai cùng tương tác và phối hợp với nhau. Chúng sẽ giúp ta nhìn nhận thấu đáo và giải quyết mọi vấn đề một cách tối ưu, vừa có lí vừa có tình. Đồng thời một trái tim nhiệt tình say mê sẽ khơi mở cho trí tuệ bừng sáng. “Hãy gõ vào tim anh, thiên tài ở nơi đó” (A. de Muytxe) 

– Xã hội hiện đại đáng sợ bởi sự lên ngôi của lí trí và sự vơi cạn của tình yêu thương. Người ta sống thực dụng với những toan tính lạnh lùng sòng phẳng, đo đếm hơn – thua, được – mất. Người ta đo lường con người và mọi thứ bằng những chỉ số,… Trong sự hình dung về tương lai nhân loại, điều đáng sợ nhất chính là AI sẽ được lập trình sắc thái biểu cảm ngày càng phong phú, và con người sẽ trở thành AI bởi “những gương mặt chết lặng, những tâm hồn chết lặng”. 

“Có mắt mà không nhìn thấy cảnh đẹp, có tai mà không nghe được nhạc, có óc mà không nhận ra sự thật, có tim mà chẳng bao giờ xúc động để bùng cháy – đó chính là những điều đáng sợ nhất.” (thầy Kobayashi, Totochan, cô bé bên cửa số Tetsuko Kuroyanagi ).  

Hướng dẫn chấm:

– Trình bày như đáp án: 2,0 điểm (khuyến khích những kiến giải, những phản đề sáng tạo) 

– Bàn luận mở rộng được về vấn đề nhưng chưa đầy đủ, sâu sắc: từ 1,0 đến 1,75 điểm 

– Có ý thức bàn luận: 0,25 – 0,75 điểm 

– Không có phần bàn luận mở rộng hoặc bàn luận sai: 0 điểm 

Hướng dẫn chấm

– Lí lẽ chặt chẽ, thuyết phục, đầy đủ như đáp án hoặc tương đương đáp án; dẫn chứng phù hợp, tiêu biểu: 3,0 điểm 

– Lí lẽ đúng đắn, chặt chẽ nhưng chưa đầy đủ; phân tích dẫn chứng hợp lí: từ 2,0 đến 2,75 điểm 

– Nêu được lí lẽ nhưng chưa đầy đủ, chưa chặt chẽ; có dẫn chứng: từ 1,0 đến 1,75 điểm 

– Có ý thức nêu lí lẽ nhưng chưa xác đáng: từ 0,25 đến 0,75 điểm 

– Trả lời sai hoặc không trả lời: 0 điểm 

Thí sinh tự rút ra bài học cho bản thân.