Giữa những hỗn loạn, hoang mang của cuộc sống hiện đại, liệu thơ ca còn đủ sức lay động trái tim con người? Bài viết trên Thích Văn Học sẽ cùng bạn – những học sinh trung học – khám phá ý kiến của nhà phê bình Nguyễn Thanh Tâm về giá trị cứu rỗi, sưởi ấm và khơi dậy hi vọng mà thơ ca mang lại. Hãy cùng trải nghiệm những khoảnh khắc thơ thấm sâu, thổi lửa vào cuộc đời, và hiểu tại sao nghệ thuật – đặc biệt là thơ – vẫn “gõ nhịp” dịu dàng trong trái tim ta mỗi ngày.
Đề bài:
Bàn về giá trị của thơ (và văn học nghệ thuật nói chung) trong đời sống hôm nay, nhà phê bình văn học Nguyễn Thanh Tâm cho rằng:
“Thế giới này bao phủ bởi những niềm khắc khoải, âu lo, hoang mang, hoài nghi, những cơn ác mộng, những sợ hãi tuyệt vọng, những dự báo, cảnh báo về nguy cơ tàn lụi của đời sống. […] Thơ ca (mà rộng hơn là nghệ thuật) ngay trong cơn bi kịch của chính mình vẫn gắng gượng gõ nhịp vào trái tim con người, đánh thức đốm lửa trong lồng ngực, thắp lên niềm hi vọng ở tương lai.”
(Nguyễn Thanh Tâm, “Em là nơi anh tị nạn – Tình thế của tồn tại người trong thơ Trương Đăng Dung)
Anh/chị có đồng tình với quan điểm trên? Bằng trải nghiệm đọc của mình, hãy làm sáng tỏ.
Đáp án và thang điểm
| Câu | Nội dung | Điểm |
| 2
Tham khảo: Sách Chuyên đề lý luận văn học
| Nghị luận văn học | 12,0 |
I. Yêu cầu về kĩ năng– Biết cách làm một bài nghị luận văn học: hệ thống luận điểm rõ ràng, lập luận chặt chẽ, hành văn trong sáng, giàu cảm xúc, hình ảnh. – Biết kết hợp các thao tác lập luận, bố cục hợp lí, không mắc lỗi diễn đạt, lỗi chính tả. | ||
II. Yêu cầu về kiến thứcHS có thể đưa ra những kiến giải riêng song cần đáp ứng một số yêu cầu sau: | ||
| 1. Đảm bảo hình thức bài văn | 0,5 | |
| 2. Diễn đạt trôi chảy, không mắc lỗi chính tả, dùng từ, đặt câu | 0,5 | |
| 3. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận: Giá trị của thơ ca trong đời sống: nuôi dưỡng tâm hồn con người; khơi dậy, bồi đắp những tình cảm lành mạnh, tốt đẹp và thắp lên niềm hi vọng vào tương lai | 0,5 | |
| 4. Trình bày sáng tạo Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận; có cách diễn đạt mới mẻ. Hướng dẫn chấm mục d: Thí sinh huy động được kiến thức và trải nghiệm văn học của bản thân để bày tỏ quan điểm cá nhân; dẫn chứng phong phú, tiêu biểu, hợp lí; có sáng tạo trong viết câu, dựng đoạn; lời văn có giọng điệu, hình ảnh; biết liên hệ, mở rộng, so sánh. | 1,5 | |
| 5. Yêu cầu nội dung: | 9,0 | |
a. Giải thích | 1,5 | |
| – Thế giới này bao phủ bởi những niềm khắc khoải, âu lo, hoang mang, hoài nghi, những cơn ác mộng, những sợ hãi tuyệt vọng, những dự báo, cảnh báo về nguy cơ tàn lụi của đời sống: thế giới luôn đặt con người vào những tình thế tồn tại bất an, phải đối mặt với nhiều rủi ro, hiểm họa và những nguy cơ tiềm ẩn: chiến tranh, dịch bệnh, hiểm họa môi trường, biến đổi khi hậu, thiên tai (động đất, sóng thần,…), sự mất an toàn an ninh, khủng hoảng kinh tế, sự sa sút đạo đức, sự khủng hoảng nhân tính,… Gần đây nhất, một mối nguy nữa đang ngày một hiện hữu rõ ràng hơn là mối đe dọa từ trí tuệ nhân tạo – một dấu hỏi chưa có câu trả lời cuối cùng. → Nhân loại chưa bao giờ thôi sống trong niềm khắc khoải, âu lo, hoang mang, hoài nghi, ác mộng, tuyệt vọng,… | 0,5 | |
| – Thơ ca (mà rộng hơn là nghệ thuật): hình thái ý thức XH đặc thù, nó nảy sinh từ hiện thực đời sống và tác động tới con người thông qua con đường tình cảm. Hiện thực đời sống với tất cả những rủi ro, nguy cơ cũng là đối tượng phản ánh của văn học. – Thơ ca trong cơn bi kịch: văn học nói chung, đặc biệt là thơ ca thuộc về giá trị tinh thần, nó luôn đóng “vai phụ” trong xã hội bởi những giới hạn vốn có. Có những thời đại, trong nhiều nền văn hóa, thơ ca nghệ thuật bị rẻ rúng, không được xem trọng (liên hệ truyện ngắn Luycerner của Lép Tôn xtoi, người nghệ sĩ trong sáng tác Ng Du,…). Trong thời đại văn hóa nghe nhìn lên ngôi, trong thời đại những giá trị thực dụng lên ngôi như hiện nay, thơ ca càng trở nên “lép vế” – … vẫn gắng gượng gõ nhịp vào trái tim con người, đánh thức đốm lửa trong lồng ngực, thắp lên niềm hi vọng ở tương lai: Thơ ca vẫn bền bỉ thực hiện thiên chức và sứ mệnh của mình: lay thức trái tim con người, khơi dậy những đốm lửa đẹp đẽ của nhân tính, thiên lương, của những tình cảm cao cả, tốt đẹp, và nuôi dưỡng niềm hi vọng vào tương lai, niềm tin vào ánh sáng,… → Bàn về giá trị của thơ ca (rộng hơn là văn học) trong đời sống, nhất là đời sống đương đại | 1,0 | |
b. Bàn luận, chứng minh | 6,0 | |
| – Mối quan hệ giữa văn học và hiện thực: văn chương không chỉ phản ánh hiện thực đã xảy ra, đang xảy ra mà còn có khả năng dự báo, cảnh báo con người trước những nguy cơ, đặt con người vào tình huống giả định để hình dung trước tương lai của chính mình. | 0,75 | |
| – Thơ ca/văn học tác động vào con người bằng con đường tình cảm. Điều văn học có thể làm được là khiến con người bất an, đặt loại người vào tình thế tồn tại đặc biệt: sống với những hoang mang, hoài nghi, lo âu, khắc khoải, tuyệt vọng,.. từ đó thức tỉnh con người, đánh động lương tri và buộc con người phải hành động, phải thay đổi: nguy cơ môi trường sinh thái, nguy cơ chiến tranh, thiên tai, dịch bệnh, sự sa sút nhân tính, sự khủng hoảng tình thương, cảnh báo những mất mát tinh thần,… | 0,75 | |
| – Thơ ca nuôi dưỡng, bồi đắp cho con người những tình cảm nhân văn cao cả, để con người sống “người’ hơn trong thế giới mà những tình cảm cao thượng tốt đẹp luôn có nguy cơ bị hủy hoại Sau tất cả, thơ ca vẫn thắp sáng trong con người niềm tin vào tương lai, tin vào những điều tốt đẹp, “tin ở hoa hồng” | 0,75 | |
c. Chứng minhHS có thể lấy cả dẫn chứng thơ và văn xuôi, song phải ưu tiên cho dc thơ ca. Có thể lấy thơ xưa, cũng có thể thấy thơ đương đại nhưng phân tích dẫn chứng phải bám sát đề. Gợi ý dẫn chứng thơ: Thơ Ng Du; Đò Lèn, Đàn ghita của Lorca, thơ Lưu Quang Vũ, Trương Đăng Dung,… | 3,75 | |
| Hướng dẫn chấm: – Lí giải như đáp án và chứng minh thuyết phục: 6,0 điểm. – Lí giải rõ ràng, mạch lạc song chưa đầy đủ; chứng minh tương đối thuyết phục: 4,75 đến 5,75 điểm – Lí giải chung chung, có ý đúng và chứng minh được vấn đề: từ 3,75 đến 4,5 điểm. – Lí giải sơ sài và có dẫn chứng chứng minh: từ 2,5 đến 3,5 điểm. – Không lí giải hoặc lí giải không trúng vấn đề và chỉ phân tích dẫn chứng chung chung: từ 1,75 đến 2,25 điểm. – Chỉ phân tích dẫn chứng chung chung, chưa thuyết phục: từ 0,25 đến 1,5 điểm. – Không thực hiện yêu cầu bàn luận: 0 điểm. | ||
d. Bình luận | 1,5 | |
| – Khẳng định lẽ tồn tại/giá trị thực sự của thơ ca nói riêng và văn chương nói chung trong đời sống nhân loại. | 0,5 | |
| – Từ nhận định của Nguyễn Thanh Tâm mở rộng bàn luận về quan điểm người máy có thể làm thơ, và “sáng tác” thơ của AI (trên thực tế đã có) liệu có thể có được những giá trị như đã bàn luận? | 1,0 | |
| Tổng điểm | 12,0 |
Tham khảo đáp án đề Nghị luận xã hội số 16 tại đây:
Đề 16 – NLXH: Thông điệp từ bức vẽ của Evelyn Maria Lorenz
Xem thêm:
- Lớp văn cô Ngọc Anh trực tiếp giảng dạy tại Hà Nội: Tìm hiểu thêm
- Tham khảo sách Chuyên đề Lí luận văn học phiên bản 2025: Tủ sách Thích Văn học
- Tham khảo bộ tài liệu độc quyền của Thích Văn học siêu hot: Tài liệu
- Đón xem các bài viết mới nhất trên fanpage FB: Thích Văn Học