Dàn ý phân tích “Bạn đến chơi nhà”

1. Mở bài: Giới thiệu tác giả, tác phẩm và nêu khái quát cảm nhận về bài thơ: Bài thơ thể hiện một quan niệm đẹp đẽ, giản dị mà sâu xa về tình bạn trong cuộc sống của nhà thơ.

a) Bổ sung thông tin về tác giả và hoàn cảnh ra đời của tác phẩm

– “Đã bấy lâu nay”: chỉ thời gian đã lâu lắm rồi

– “Bác tới nhà”: chỉ sự việc bạn đến thăm

– “Bác” là cách gọi vừa thể hiện sự tôn trọng, vừa gợi cảm giác thân quen, gần gũi như người trong gia đình. Việc tác giả sử dụng đại từ nhân xưng “bác” trong câu thơ đã khẳng định mối quan hệ bạn bè thân thiết, tình cảm, chân thành, tôn trọng lẫn nhau bất kể hoàn cảnh có đổi thay.

→ Bài thơ mở ra với một lời reo vui đón khách, thể hiện sự xúc động ngọt ngào.

– Trong tình huống người bạn lâu ngày mới đến chơi, theo lẽ thường, Nguyễn Khuyến nên đón tiếp bạn một cách linh đình, trọng đại.

– Tuy nhiên, qua sáu câu thơ tiếp theo, ta thấy hoàn cảnh của Nguyễn Khuyến có nhiều điểm éo le: 

• Muốn ra chợ nhưng chợ ở xa
• Muốn bắt cá thì ao sâu (thành ngữ “ao sâu nước cả”)
• Muốn đuổi gà thì vườn rộng, rào thưa
• Muốn tiếp đón bằng rau củ trong vườn thì cây cũng chưa thu hoạch được.
• Trong quan niệm dân gian, miếng trầu là đầu câu chuyện. Thế nhưng Nguyễn Khuyến đến cả miếng trầu – một thứ quà bình dân, dễ kiếm nhưng nhà thơ cũng không có để tiếp đón bạn.

→ Tác giả đã tạo ra một tình huống đặc biệt, có tính bông đùa về cuộc sống thiếu thốn: trong nhà tưởng như cái gì cũng có sẵn nhưng hóa ra lại không có gì. 

→ Qua đó, tác giả ngầm thể hiện thái độ bàng quan trước hư danh phù phiếm và những thứ quyền lực rỗng của bộ máy chính trị triều đình.

→ Từ đó càng tôn lên lối sống giản dị của một nhà nho cả đời thanh bạch và vẻ đẹp của tình bạn trong sáng, chân thành, không cầu kỳ, vụ lợi.

– Nhà thơ khéo léo sử dụng nghệ thuật chơi chữ bằng cách dùng từ đồng âm “ta với ta”:

• “ta”: chỉ “tôi” – chính tác giả
• “ta”: chỉ khách, chỉ chúng ta

→ Gợi lên mối quan hệ gắn bó khăng khít, tự nhiên, vượt lên mọi lễ nghi, hình thức vật chất; từ đó làm nổi bật chủ đề bài thơ: tình bạn chân thành, mộc mạc, không cần đến “mâm cao cỗ đầy” vẫn đong đầy ấm áp.

→ Qua đó thể hiện tình cảm yêu mến, trân trọng của nhà thơ đối với người bạn của mình.

– Thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật, ngắt nhịp 4/3

– Giọng thơ chân thành, thắm thiết, hồn nhiên, chất phác

– Ngôn ngữ thơ bình dị, gần gũi, mang đậm phong vị làng quê

– Vận dụng thành ngữ, chơi chữ, liệt kê,…