Dàn ý phân tích bài thơ “Cảnh khuya”

1. Mở bài: Giới thiệu tác giả, tác phẩm và nêu khái quát cảm nhận về bài thơ: Tác phẩm vừa tái hiện bức tranh thiên nhiên núi rừng đêm khuya vừa thể hiện tình yêu thiên nhiên và tấm lòng lo nước, thương dân của Bác.

a) Bổ sung thông tin về tác giả và hoàn cảnh ra đời của tác phẩm

– Cảnh khuya mở ra với âm thanh tiếng suối “trong như tiếng hát xa”:

• Tính từ “trong” gợi ấn tượng về sự thanh sạch, trong trẻo, mát lành.
• So sánh → Làm nổi bật vẻ đẹp của thiên nhiên: Tiếng suối róc rách ngân vang, êm dịu như tiếng hát của người thiếu nữ, gợi cảm giác gần gũi, thân quen.

→ Thể hiện sự thay đổi của tiêu chuẩn cái đẹp: trước kia thiên nhiên làm chuẩn mực để nói về vẻ đẹp của con người nhưng nay trong thơ Bác, con người đã trở thành chuẩn mực của cái đẹp.

– Cảnh trăng đêm lung linh, huyền ảo: “Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa”

• Hình ảnh tiêu biểu, quen thuộc trong thơ ca cổ: trăng, hoa – đại diện cho cái đẹp.
• Điệp từ “lồng” nhấn mạnh vào sự xuyên tỏa của ánh sáng trăng khuya: Ánh trăng xuyên qua kẽ lá, bóng lá in xuống mặt đất mờ ảo như những đóa hoa tạo nên một không gian vừa hư vừa thực → Điều đó cho thấy các yếu tố thiên nhiên không tách rời mà đan cài, hòa quyện vào nhau.

→ Khung cảnh thiên nhiên vào buổi đêm lung linh, huyền ảo, thanh bình, vừa hùng vĩ vừa thơ mộng, đậm chất trữ tình

→ Gợi lên sự giao hòa giữa con người và thiên nhiên, thể hiện vẻ đẹp tâm hồn thi sĩ, yêu thiên nhiên của Bác.

– Sự chuyển ý từ ngoại cảnh vào soi chiếu nội tâm: “Cảnh khuya như vẽ, người chưa ngủ”

• So sánh “cảnh khuya như vẽ” → Khẳng định vẻ đẹp của thiên nhiên núi rừng Việt Bắc
• “Người chưa ngủ”: Gợi mở trạng thái đối lập giữa tâm trạng của nhà thơ với vẻ đẹp của thiên nhiên.

– Câu thơ cuối bộc lộ sâu sắc nỗi lòng lo âu, tình yêu quê hương, đất nước, dân tộc của nhà thơ chiến sĩ: “Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà”

• Phép nối, điệp ngữ “chưa ngủ” nhấn mạnh vào trạng thái tỉnh táo của con người giữa đêm khuya.
• Đưa ra sự lý giải thể hiện rõ lý tưởng cách mạng: Người còn thức không phải chỉ để ngắm cảnh thông thường mà vì đang lo nỗi nước nhà nên không ngủ được

→ Nhà thơ say mê trước vẻ đẹp thiên nhiên nhưng không quên sứ mệnh, trách nhiệm của bản thân đối với đất nước.

→ Việc ngắm cảnh chỉ là cái cớ để bày tỏ tâm trạng lo âu cho vận mệnh đất nước.

– Thể thơ thất ngôn tứ tuyệt thể hiện học vấn uyên thâm của thi sĩ

– Ngôn ngữ thơ tinh tế, cô đọng, hàm súc, giàu tính gợi hình gợi cảm 

– Hình ảnh thơ đậm chất cổ thi

– Các biện pháp tu từ: so sánh, điệp từ