Kỹ năng làm bài, Tri thức Ngữ văn

Dàn ý cho dạng bài NLXH về một câu chuyện

Dan y dang NLXH ve mot cau chuyen

Nghị luận về một câu chuyện là dạng bài trọng tâm nhưng cũng đầy thách thức, bởi người viết phải từ nội dung của một truyện kể mà bàn luận về các vấn đề xã hội, đạo lí, tư tưởng hay một hiện tượng đời sống. Vấn đề được nêu trong dạng bài này thường mang tính đa chiều, phụ thuộc vào quan điểm, trải nghiệm và hoàn cảnh của mỗi người.

Trong bài viết này, Thích Văn học chia sẻ với bạn “công thức chung” cho dạng bài nghị luận xã hội về một câu chuyện, minh họa cụ thể qua đề bài nghị luận về câu chuyện “Thần Dớt và ngôi sao nhỏ”. Cùng tham khảo để có thêm cho mình những định hướng rõ ràng và cách làm hiệu quả cho dạng bài này nhé!

1. Dàn ý chung

– Mở bài

  • Giới thiệu câu chuyện và nêu vấn đề nghị luận đặt ra từ câu chuyện

– Thân bài

  • Tóm tắt nội dung của câu chuyện
  • Giải thích vấn đề nghị luận đặt ra từ câu chuyện
  • Bàn luận chứng minh: Sử dụng lí lẽ và bằng chứng từ câu chuyện và thực tế cuộc sống để làm sáng tỏ vấn đề nghị luận.
  • Bàn luận mở rộng: So sánh, đối chiếu với các vấn đề gần gũi hoặc tương phản, đối lập (nếu có) để làm rõ hơn nội dung nghị luận.
  • Bài học nhận thức và hành động: Bài học rút ra cho cá nhân về tư tưởng, đạo đức, cách sống,….

– Kết bài

  • Khẳng định lại vấn đề nghị luận mà câu chuyện gửi gắm.
  • Đưa ra bài học hoặc thông điệp nếu có và liên hệ bản thân.

2. Minh họa dàn ý chi tiết

Đề bài:

Thần thoại Hy Lạp kể rằng: Ngày xưa, có một ngôi sao đến xin thần Dớt thay đổi vị trí của mình trên bầu trời. Ngôi sao nói: “Con không thích đứng ở góc đường chân trời. Ở đó không có gì nổi bật cả.” Thần Dớt trả lời ngôi sao nhỏ: “Quan trọng là bản thân có tỏa sáng ở nơi mình đang đứng không.”

Suy nghĩ của em về câu chuyện trên.

a. Mở bài

– Dẫn dắt và giới thiệu câu chuyện về thần Dớt và ngôi sao nhỏ

– Nêu vấn đề nghị luận: Nỗ lực tạo lập giá trị của bản thân ở bất kì chỗ đứng nào

b. Thân bài

– Tóm tắt câu chuyện (đối với những câu chuyện có dung lượng ngắn HS có thể kể lại nguyên văn)

– Giải thích:

  • Lời nói của ngôi sao: Ngôi sao quan niệm “đường chân trời” là vị trí tầm thường, không có gì nổi bật. Điều đó đã đánh đồng vị trí nó đang đúng với giá trị của bản thân.
  • Lời nói của thần Dớt thì khẳng định: điều quan trọng không phải mình đúng chỗ nào mà là sự nỗ lực tự tỏa sáng của bản thân.

→ Ý nghĩa của câu chuyện: Dù ở bất kì vị trí nào, làm bất cứ công việc gì, nếu con người cố gắng, nỗ lực thì sẽ khẳng định được giá trị của bản thân và lan tỏa vẻ đẹp cho cuộc đời.

– Bàn luận, chứng minh:

Vì sao con người cần nỗ lực để tỏa sáng ở bất kì chỗ đứng nào?

  • Đời người chỉ sống có một lần, cần sống sao cho có ý nghĩa, phải xác định chỗ đứng cho mình trong đời.
  • Trong cuộc sống không có vị trí nào là tầm thường, không có công việc nào là thấp hèn. Mỗi vị trí, mỗi công việc đều có giá trị và ý nghĩa riêng.
  • Nhận thức đúng vị trí mình đang có cũng là coi trọng bản thân.
  • Để khẳng định được giá trị bản thân, con người phải tự vươn lên, vượt qua mọi thử thách, không nản lòng. Một công việc được coi là giản đơn cũng đòi hỏi tâm huyết và nỗ lực cao nhất.
  • Đổ lỗi cho hoàn cảnh bắt nguồn từ sự tự ti, thấp hèn, tất yếu dẫn đến thất bại.

Dẫn chứng: Chia sẻ với báo Lao động thủ đô, chị Nguyễn Thị Mỹ Hằng, công nhân môi trường ở Hà Nội, suốt hơn 8 năm chưa từng đón Giao thừa trọn vẹn bên gia đình. Mỗi đêm, khi cả thành phố ngủ, chị và đồng nghiệp lặng lẽ quét từng con phố trong giá lạnh, đối mặt với bụi bẩn, nguy hiểm và đôi khi là cả những ánh nhìn định kiến từ người khác. Vất vả là vậy, nhưng chị vẫn tự hào vì được góp phần giữ cho Hà Nội sạch đẹp hơn mỗi ngày. Câu chuyện của chị Hằng nhắc nhở chúng ta rằng mọi công việc, dù vất vả và thầm lặng, đều có giá trị và đáng trân trọng.

– Phản đề – mở rộng

  • Phê phán những người chỉ đổ lỗi cho là cảnh mà không dành tâm huyết và nỗ lực để sống tốt với những gì đang có, những người chỉ sống mờ nhạt, không để lại điểm sáng nào cho đời.
  • Tỏa sáng không có nghĩa là cố tỏ ra khác người để được nổi bật, càng không có nghĩa là gây sốc hay làm những điều sai trái để được chú ý.

– Bài học nhận thức và hành động

Con người làm thế nào để tỏa sáng trong cuộc đời?

  • Mỗi người tùy thuộc vào năng lực, sở trường, điều kiện thực tế để lựa chọn, phần đầu tìm cho mình vị trí thích hợp trong xã hội.
  • Sự tỏa sáng của mỗi người thắp lên bằng khát vọng, bằng việc xác định mục tiêu đúng đắn, bằng sự kiên trì, nỗ lực không ngừng của bản thân.
  • Cần phải bắt đầu làm tốt từ những việc đơn giản, nhỏ bé và khiêm nhường nhất.

c. Kết bài

Khẳng định lại vấn đề và liên hệ bản thân

Tham khảo bài viết khác tại đây:

Dàn ý một số dạng NLXH thường gặp

Dàn ý cho dạng bài nghị luận xã hội về một ý kiến/quan điểm

Xem thêm: