Bài văn (4 điểm), Nghị Luận Văn Học, Văn Mẫu

Chí Phèo – Bi kịch bị cự tuyệt của một “kiếp lầm than”

Chi Pheo - Bi kich cu tuyet cua mot kiep lam than

Các bạn học sinh lớp 11 sẽ được học về truyện ngắn “Chí Phèo” của nhà văn Nam Cao. Đây là một tác phẩm văn học tiêu biểu của văn học Việt Nam giai đoạn 1930 – 1945, cho thấy cái nhìn thấm đẫm chất nhân văn của nhà văn Nam Cao dành cho số phận người nông dân lúc bấy giờ. 

Thích Văn học gửi đến bạn bài văn tham khảo về bi kịch bị cự tuyệt của nhân vật Chí Phèo. Cùng đọc và tham khảo để tích lũy có thêm góc nhìn và kiến thức về tác phẩm nhé!

Bài làm

Bàn về văn chương, Nazim Hikmet có ý kiến rằng: “Con hãy lắng nghe nỗi buồn của cành cây héo khô, của chim muông què quặt, của hành tinh lạnh ngắt nhưng trước hết, con hãy lắng nghe nỗi buồn của con người”. Văn học chạm đến chiều sâu tâm hồn độc giả bởi những âm vang được lắng đọng từ nỗi buồn, niềm đau, những bi kịch của kiếp người – những nốt trầm đặc biệt mà nhà văn đã “lắng nghe” và gửi gắm vào trong từng trang viết. Sự khám phá vào những đau đớn của thân phận con người đôi khi chính là yếu tố góp phần làm nên sức sống bất tử của văn chương. Hiểu được điều đó, Nam Cao – cây bút xuất sắc của văn học Việt Nam giai đoạn 1930-1945, trong truyện ngắn “Chí Phèo”, đã lắng nghe và khắc họa trọn vẹn nỗi đau buồn tột cùng của một “kiếp lầm than” – bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người thông qua nhân vật Chí.

Nhắc đến Nam Cao, người đọc nhớ ngay đến một ngòi bút sắc lạnh, tỉnh táo, đậm chất hiện thực, nhưng cũng đồng thời chan chứa những rung cảm nhân đạo sâu xa cho số phận con người. Quan điểm “nghệ thuật vị nhân sinh” được Nam Cao trải khắp trong các tác phẩm. Trong đó, truyện ngắn “Chí Phèo” chính là sự kết tinh cao độ nhất cho quan điểm sáng tác ấy của nhà văn. Được viết vào năm 1941, “Chí Phèo” đã phản ánh chân thực, rõ nét số phận bất hạnh của những người nông dân lương thiện bị đẩy vào con đường của sự lưu manh và tha hóa. Dẫu vậy, Nam Cao đã nhìn thấy ở họ vẻ đẹp của lương tri thức tỉnh dẫu đã bị vùi dập đến mất hết nhân tính.

Trên trang văn của Nam Cao, người đọc thấy được trọn vẹn sức nặng của sự cùng cực, nỗi bất hạnh đã nhấn chìm những phận người bé nhỏ trong xã hội lúc bấy giờ. Trước khi rơi vào bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người, Chí Phèo đã phải chịu đựng tấn bi kịch của sự bần cùng hóa, tha hóa: Cái nghèo, cái khổ, sự ghen tuông của Bá Kiến, nhà tù thực dân với đầy rẫy tàn bạo đã thực sự phá hủy một con người lương thiện, mang đến cho làng Vũ Đại một “con quỷ dữ”. Sau khi ra tù, nhìn vào Chí, người ta không còn thấy dáng vẻ hiền lành, chân chất của anh nông dân mà chỉ thấy một tên du côn với những vết sứt sẹo: “Cái đầu thì trọc lốc, cái răng cạo trắng hớn, cái mặt thì đen mà rất câng câng, hai mắt gườm gườm trông gớm chết!”. Hắn trở thành một tên tay sai sẵn sàng chửi bới, phá phách trong những cơn say triền miên. Hắn sống hơn nửa đời người trong sự ghẻ lạnh, coi khinh, sợ hãi của bà con làng xóm. Và phải đến triền dốc bên kia của cuộc đời, “con quỷ dữ của làng Vũ Đại” mới lần đầu được cảm nhận hương vị của tình yêu thương thật sự: “lần này là lần thứ nhất hắn được một người đàn bà cho”. Bát cháo hành giải cảm của Thị Nở chính là sợi dây hi vọng nối kết Chí với cuộc đời ngoài kia, đánh thức trong hắn khát khao được trở về cuộc sống lương thiện: “Trời ơi! Hắn thèm lương thiện, hắn muốn làm hoà với mọi người biết bao!”

Ấy vậy nhưng cuộc đời nghiệt ngã với đầy những bi kịch tăm tối, những xung đột và mâu thuẫn dữ dội luôn có cách để đẩy những ước mơ, hi vọng, hoài bão ra xa tầm với của những số phận bất hạnh.  Dẫu khát khao hoàn lương có to lớn tới đâu, Chí vẫn phải đối diện với bi kịch cự tuyệt làm người. Thật trớ trêu khi cuộc sống hạnh phúc mà Chí Phèo vẫn tự nhủ sẽ “cố uống cho thật ít” để “tỉnh táo mà yêu nhau” chẳng diễn ra được bao lâu. Viễn cảnh của một cuộc đời bình yên đóng lại từ khoảnh khắc Thị Nở quyết định “dừng yêu để hỏi cô Thị đã”. Từng lời nói cay nghiệt của bà cô mà Thị Nở “dớn cái môi vĩ đại lên, trút vào mặt hắn” có chăng đại diện cho những định kiến khắt khe của dân làng Vũ Đại trước niềm mong ước của Chí Phèo bởi đâu ai nghĩ tên lưu manh ấy vẫn còn phần “người” luôn hiện hữu? Đến Thị Nở cũng khước từ, Chí hiểu rằng mình sẽ chẳng bao giờ được trở về với cuộc sống bằng phẳng trước kia. Ngọn lửa của niềm hân hoan, cuộc sống bình yên vừa nhen nhóm này lại bị dập tắt một cách đột ngột. Chí Phèo ngỡ ngàng khi ước vọng về cuộc sống hạnh phúc giờ chẳng thể thực hiện được, bàng hoàng, đau khổ tột độ khi bị cự tuyệt

Trên đà tuyệt vọng ấy, Chí Phèo lại toan trở về với “con quỷ dữ” trước kia. Hắn tìm đến men rượu để quên đi sầu muộn nhưng kì lạ thay, hắn càng uống càng tỉnh. Ta thấy một ngòi bút miêu tả tâm lí đầy tài tình của Nam Cao khi nhà văn đi sâu vào những giằng xé, bi kịch giữa khát vọng và thực tại đen tối. Những tưởng phải ngửi thấy men rượu nhưng Chí Phèo chỉ thấy quanh quẩn nơi cánh mũi và tâm hồn mình “hơi cháo hành”. Mùi hương ấy gây ám ảnh bởi nó là thứ cứu Chí ra khỏi tháng ngày tăm tối, giúp Chí hiểu được sự đẹp đẽ của tình yêu thương. Đặng Tiến đã từng nói “Nghệ thuật tạo vẻ đẹp cho những dòng nước mắt”. Khi miêu tả Chí Phèo “ôm mặt khóc rưng rức”, Nam Cao đã mang đến vẻ đẹp của một tâm hồn với lương tri luôn hiện hữu, luôn khát khao có được cuộc sống hạnh phúc. Đến đây, còn ai thấy một tên lưu manh chỉ biết rạch mặt ăn vạ? Ta chỉ thấy một con người đầy bất lực với số phận của mình. 

Bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người được đẩy lên đến cao trào khi Chí Phèo xách dao đi tìm kẻ thù đã huỷ hoại đời hắn. Sự tỉnh thức của lương tri khiến hắn tỉnh táo hơn bao giờ hết. Việc thấu hiểu sự tàn ác của xã hội bấy giờ chính là cội nguồn của những bất hạnh trong cuộc đời hắn đã đưa bước chân Chí Phèo đến nhà Bá Kiến. Chứng kiến tên cường hào xảo trá “ném bẹt năm hào xuống đất”, buông lời lẽ sỉ nhục, Chí Phèo không còn bằng lòng để mình trở thành tay sai, công cụ của tội ác. Câu nói “Tôi muốn làm người lương thiện” chính là lời tuyên bố dõng dạc của một con người đã sẵn sàng đoạn tuyệt với sự tha hóa và cuộc đời lầm lỗi. Thế nhưng, cũng chính Chí không biết được: “Ai cho tao lương thiện? Làm thế nào cho mất được những vết mảnh chai trên mặt này?”. Tiếng nói phản kháng của Chí Phèo đã vạch trần sự tàn nhẫn của xã hội nửa thực dân nửa phong kiến – nơi con người bị đẩy vào đường cùng, bị tước đoạt quyền sống và hạnh phúc. Chí hiểu rằng những “vết mảnh chai” không đơn thuần là dấu vết vật lí, đó là sự hiện hữu của một cuộc đời tha hóa và không thể nào quay trở lại. Sự tuyệt vọng này dẫn đến hành động cuối cùng: giết Bá Kiến và tự kết liễu chính mình. Chí hiểu chỉ có như vậy, hắn mới bảo toàn được trọn vẹn lương tri, phần “người” còn lại của mình. 

Để bi kịch cự tuyệt của Chí Phèo hiện lên một cách trọn vẹn, Nam Cao đã vô cùng tài tình trong nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật. Để khắc họa sự đau đớn, giằng xé nội tâm của nhân vật, nhà văn đã xây dựng một cốt truyện kịch tính, cách sử dụng ngôn ngữ độc đáo. Những lời đối thoại, độc thoại nội tâm hay các lời kể gián tiếp, lời kể nửa trực tiếp đã giúp tính cách, số phận của Chí hiện diễn rõ nét trên trang viết. Giọng văn khi thì lạnh lùng, khách quan; lúc thì đầy xót xa, triết lí đã khẳng định ngòi bút vị nhân sinh của Nam Cao. 

Câu hỏi của Chí Phèo ở cuối truyện cứ khắc khoải mà không có lời giải đáp, Nam Cao từ đó khắc họa một xã hội bế tắc trước cách mạng, tố cáo bọn cường hào ác độc đã đẩy những người nông dân vào đường cùng, bế tắc. Qua nhân vật Chí Phèo, hơn cả – ta thấy hình ảnh những số phận đầy lầm than, bất hạnh, bế tắc trong xã hội đương thời. Nhà văn Nam Cao từ đó cũng cất cao tiếng nói ngợi ca, trân trọng dành cho vẻ đẹp của nhân tính, lương tri nơi tâm hồn họ.

Nam Cao tin rằng phải “Sống rồi hãy viết, hãy hòa mình vào cuộc sống vĩ đại của nhân dân”. Trong “Chí Phèo”, ta thấy một nhà văn đã sẵn sàng “hòa mình” vào cuộc sống bế tắc, bị đẩy vào đường cùng của người nông dân lúc bấy giờ. Để khi dòng chảy của văn học cứ thế tiếp diễn, người đọc của mọi thời vẫn luôn khắc khoải với bi kịch bị cự tuyệt của Chí, với tiếng kêu đầy vô vọng của một kiếp lầm than…

Tham khảo bài viết khác tại đây:

Phân tích đoạn trích trọng tâm trong “Số đỏ” – Vũ Trọng Phụng

Xem thêm: