NLVH: Phân tích truyện “Vắt cổ chày ra nước”

1. Mở đoạn: Dẫn dắt và nêu vấn đề nghị luận: Truyện cười “Vắt cổ chày ra nước” mượn tiếng cười hóm hỉnh để phê phán sâu sắc thói keo kiệt, bủn xỉn đến mức phi lý của con người trong xã hội xưa, đồng thời gửi gắm bài học về lòng nhân hậu và sự sẻ chia trong cuộc sống.

– Truyện có sự xuất hiện của 2 nhân vật. Trong đó, nhân vật người chủ là nhân vật chính.

– Nhân vật người chủ:

• Sai đầy tớ về quê có việc nhưng không cho được một đồng để uống nước → Đại diện cho kiểu người keo kiệt, bủn xỉn.
• Dù không muốn cho người đầy tớ tiền mua nước dọc đường nhưng người chủ vẫn muốn tỏ ra hào phóng → Khuyên đầy tớ khát thì uống nước dưới ruộng, ao; “cho mượn” một chiếc khố tải để thấm mồ hôi rồi vắt ra mà uống 

→ Bản chất keo kiệt nhưng giả nhân giả nghĩa.

– Nhân vật người đầy tớ: Trước sự keo kiệt của chủ, anh đầy tớ  cũng có cách đáp trả rất khôn ngoan:

• Phản đối: “Thưa ông, độ này trời hạn, cạn khô cả” → Quyết đòi quyền lợi cho mình.
• Khi nghe chủ nói: “Vận vào người, khi khát vặn ra mà uống”, người đầy tớ trước nhất đã kêu than “Trời nóng vkhố tải ngốt lắm!”. Sau đó đòi chủ “Hay là ông cho tôi mượn cái chày giã cua vậy!” vì “vắt cổ chày cũng ra nước”.

→ Cách đối đáp chứa đựng sự mỉa mai, châm biếm, giễu cợt cho thấy thái độ bất bình, sự thông minh, khéo léo của người đầy tớ khi thông qua lời nói ấy anh đã vạch trần thói keo kiệt của chủ.

– Hình ảnh phóng đại và nghịch lý “vắt cổ chày ra nước” chính là yếu tố gây cười của tác phẩm: cổ chày là vật gỗ khô cứng mà cũng bị “vắt ra nước” → Ẩn dụ cho thấy mức độ keo kiệt đến mức phi lý, phi nhân tính → Tiếng cười đả kích sâu cay, châm biếm những kẻ vì đồng tiền mà đánh mất tình người

• Cốt truyện tuyến tính đơn giản; tình huống truyện hài hước, hấp dẫn.
• Nhân vật điển hình, quen thuộc trong văn học và đời sống
• Cách miêu tả bối cảnh không cụ thể giúp định hướng người đọc tập trung vào ngôn ngữ đối thoại và hành động của nhân vật, từ đó nhìn ra nét tính cách của mỗi cá nhân, hiểu được dụng ý gây cười của tác giả. 
• Xây dựng hình ảnh nghệ thuật đặc sắc.