Phân tích nhân vật trong truyện truyền kì (P3): Ngọa Vân

Viết một bài văn phân tích/cảm nhận nhân vật trong truyện là dạng bài quen thuộc trong chương trình học của các bạn học sinh. Để làm tốt dạng bài này, các bạn không chỉ cần nắm vững kiến thức về các đặc trưng của truyện và nhân vật truyện, kết hợp với kĩ năng xử lí dạng bài mà còn phải biết cách diễn đạt ý tưởng một cách mạch lạc, sáng tạo.

Ở bài viết này, Thích Văn học gửi bạn những bài phân tích tham khảo về nhân vật Ngọa Vân trong “Truyện lạ nhà thuyền chài”. Nhanh tay lưu lại để cùng nhau tham khảo với Thích Văn học bạn nhé! 

Đề bài: Cảm nhận nhân vật Ngọa Vân – Truyện lạ nhà thuyền chài (Lê Thánh Tông)

Bài làm

Nếu từng một lần dạo bước trên những trang văn trung đại, hẳn ta không khỏi bị cuốn hút, hấp dẫn bởi những yếu tố kỳ ảo trong truyện truyền kỳ Trong “Truyện lạ nhà thuyền chài”, Lê Thánh Tông cũng đã sử dụng thành công cái “kì” lạ ấy để ấy để phản ánh cái “thực” của đời sống, làm sáng ngời những phẩm chất tốt đẹp của người phụ nữ qua nhân vật Ngọa Vân – một nàng hải tiên hóa người.

Lê Thánh Tông là một vị vua tài đức vẹn toàn. Dưới thời Lê Thánh Tông, ông chỉnh đốn lại bộ máy nhà nước, coi trọng sự học hành, mở rộng thêm bờ cõi, đất nước ta đã đạt được sự toàn thịnh. Tác phẩm “Truyện lạ nhà thuyền chài” trích trong tập “Thánh Tông di thảo”, dựa trên những câu chuyện kể dân gian, được vua Lê Thánh Tông ghi lại và hoàn thiện. Ngọa Vân là nhân vật chính, là nơi kí thác những tư tưởng, tình cảm của tác giả, nhưng khác với những tác phẩm cùng thể loại truyền kì, ông không để nhân vật xuất hiện ngay từ đầu mà từ từ dẫn dắt người đọc qua những hỗn dung kì thực để rồi bất ngờ và xúc động trước những vẻ đẹp phẩm hạnh của nàng.

Nhân vật Ngọa Vân được xây dựng trên trang văn với một xuất thân kì lạ. Nàng là một nữ học sĩ ở Long Cung, có thuật rút đường, có phép biến hóa. Vì phải lòng chàng Thúc Ngư, nàng đã lên bờ làm dâu nhà thuyền chài. Cô được giới thiệu là đứa con gái thứ mười chín của gia đình, “hiềm còn ít tuổi”, “nhà giàu sang, người lại đẹp”. Thế nhưng, không vì thế mà Ngọa Vân hồn nhiên, vô tư vô phép tắc, trái lại ta thấy ẩn đằng sau mỗi hành động, cách cư xử phải phép, lễ độ của nàng, Ngọa Vân là một người phụ nữ thùy mị, nết na, lại giỏi giang, tháo vát. Lê Thánh Tông đã khéo léo miêu tả tư thế “ngồi lễ bốn lạy” của nàng khi mới gặp vợ chồng thuyền chài. Sự cung kính, chừng mực ấy cũng hé lộ cho ta về mối quan hệ hòa thuận, êm đẹp của những ngày chung sống sau này. Cô còn cẩn thận sắp xếp hai gã bán kinh đưa họ về nhà an toàn, dặn dò chu đáo hai vợ chồng nhà thuyền chài rằng: “Chốn này chướng khí trong nước rất độc, vào mắt thì bị mù ngay. Xin thầy mẹ nhắm chặt mắt lại, lấy hai tay che lên, không nên mở ra nhìn. Chỉ đi độ một khắc có thể qua muôn dặm đường trường.” Chỉ qua một vài chi tiết phác họa nhưng tác giả đã để lại trong trái tim độc giả những ấn tượng khó phai về nàng Ngọa Vân vừa đẹp người lại đẹp nết, lễ phép, hiếu thuận với cha mẹ chồng dù chỉ mới gặp trong chốc lát.

Trong bốn năm làm dâu, Ngọa Vân chăm chỉ chung sức gây dựng cơ đồ nhà chồng và là chỗ dựa vững chắc cho công việc đánh cá, giúp nhà chồng giàu có lên. “Mỗi lần buông lưới là được toàn cá ngon, chốc lát đã đầy nửa thuyền. Chiều đem về chợ bán, thường được giá đắt. Gia tư giàu có dần. Cứ như thế được bốn năm.” Cuộc sống êm đềm, hòa hợp, hạnh phúc cứ thế trôi qua. Nàng còn là người giàu đức hi sinh, lòng vị tha, yêu thương chồng và gia đình. Khi tai họa “sóng to cuồn cuộn tràn” xảy ra, nàng đã hết lòng và xả thân cứu sống cả gia đình nhà chồng cùng gia sản. Ngọa Vân ” hóa ra một con cá to, dài độ ngàn thước, mình lớn ước tới ba mươi quầng, nằm chắn chỗ ngọn nước tràn vào. Vợ chồng ông chài và Thúc Ngư vin ngay râu cá trèo lên. Nhờ thế được bình an vô sự.” Tình cảm và đức hạnh của nàng thật khiến ta ngưỡng mộ và thán phục. Nàng không sợ việc bị trừng phạt. Nàng chấp nhận xa chồng trở về với Long Cung chỉ để cứu gia đình chồng thoát khỏi cơn nguy biến. Người phụ nữ một lòng hướng về nhà chồng, “lộ bản hình” và đau xót vì “Từ nay trở đi, thiếp không thể chung mộng đẹp được nữa.” Cuộc chia ly không hẹn ngày tái ngộ ấy có lẽ người đọc trăm năm sau vẫn còn thương cảm. Một cô gái đã dành mọi thứ tốt đẹp nhất cho chồng và gia đình chồng, một lòng hiếu thuận, thậm chí hy sinh cả hình hài con người của mình để gia đình thoát khỏi nạn suy vong. Tấm lòng ấy Lê Thánh Tông đã hết lòng ngợi ca: “Sợ để tai vạ cho cha mẹ, phải tự cắt đứt tình ái vợ chồng, bi ca oán hận; hiếu nghĩa vẹn cả đôi đường”. Lời bình ấy quả là xác đáng!

Đến tận lúc chia xa, Ngọa Vân vẫn chinh phục lòng người bởi tình nghĩa vẹn toàn chu đáo. Sau khi gạt dòng nước mắt, hát những lời như thê thiết, như bi ai cho mối tình hạnh phúc ngắn ngủi, ước nguyện răng long không thành, nàng đã “nhổ một tí nước bọt trắng trao cho Thúc Ngư và nói: Từ này vĩnh biệt, gọi là chút đỉnh tặng lang quân, đem hòa với nước mặn mà uống thì xuống nước không chìm, không bao giờ bị nạn chết đuối.” Tận tâm hết lòng với chồng như thế, không phải người vợ nào cũng có thể làm được. Ta bất giác nhớ tới nàng Nhị Khanh trong trang văn Nguyễn Dữ, dù đã xuống cửu tuyền vẫn hiện về trong giấc chiêm bao qua làn khói mờ ảo mà căn dặn chồng tu chí làm ăn, nuôi dạy con cái nên người để chờ thời. Dẫu cho trước đó, chính Trọng Quỳ – người chồng nàng nhất mực yêu thương, tình nghĩa, cũng chính là người đã đẩy nàng tới việc quyên sinh để bảo toàn lòng chung thủy và tiết hạnh của mình. Hay như nàng Vũ Nương trong “Chuyện người con gái Nam Xương”, biết mẹ chồng đau ốm vì nhớ thương con, nàng tận tâm tận tụy chăm sóc, “hết sức thuốc thang, lễ bái và lấy lời ngọt ngào khôn khéo khuyên lơn “. Khi mẹ chồng vĩnh biệt thế gian nàng cũng hết lòng xót thương, lo liệu ma chay tế lễ như đối với cha mẹ ruột. Những người phụ nữ ấy là đại diện cho vẻ đẹp của người phụ nữ Việt Nam truyền thống giàu đức hạnh, biết lễ nghĩa, thủy chung. Phẩm chất của họ đã được vua Lê Thánh Tông và Nguyễn Dữ công nhận, tôn vinh, hết lòng trân trọng đặt vào tác phẩm của mình với nỗi niềm đồng cảm cùng sự thấu hiểu sâu sắc. 

Lê Thánh Tông đã mượn thể loại truyện truyền kì để khẳng định vẻ đẹp của những người phụ nữ dẫu sống trong một xã hội đầy bất công, bạo ngược, họ vẫn tỏa sáng lấp lánh với những vẻ đẹp phẩm chất đáng ngợi ca. Thành công của tác phẩm phải kể đến những chi tiết kì ảo, cốt truyện tuyến tính, lời thoại mang đậm màu sắc truyền kì, kết hợp với việc sử dụng nhiều điển tích, điển cố. Nhà văn còn có tài xây dựng nhân vật qua lời nói và hành động đầy đặc trưng của thể loại. Nhưng, thông qua những biểu hiện bên ngoài, người đọc tự khám phá ra những bề sâu phẩm chất của nhân vật. Qua hình tượng nàng Ngọa Vân, tác giả đã nhấn mạnh vai trò, vị trí vô cùng quan trọng của người phụ nữ, họ là người lo toan, bảo vệ và sẵn sàng hi sinh để tổ ấm được trọn vẹn. Đây là một điểm sáng mới mẻ trong chủ nghĩa nhân văn của văn học trung đại khi mà thân phận người phụ nữ vẫn luôn bị coi thường, rẻ rúng trong xã hội nam quyền bạc bẽo.

“Ông xanh, ông xanh sao phũ phàng!”- tiếng kêu than của nàng Ngọa Vân hay cũng chính là tiếng than của vua Lê Thánh Tông dành cho mọi người phụ nữ trong xã hội trung đại. Thông qua “Truyện lạ nhà thuyền chài”, người đọc đã được đánh thức, khơi gợi sự xúc động trong tâm hồn. Bởi ở thời hiện đại, dù đã được khẳng định giá trị của mình, song, người phụ nữ vẫn luôn giữ vẹn nguyên phẩm chất từ ngàn đời. Vẻ đẹp của họ là vẻ đẹp của ngọc quý, càng trải qua thời gian càng trở nên sáng bóng và đáng quý biết bao!

Tham khảo những bài viết liên quan:

Phân tích nhân vật trong truyện truyền kì (P2): Ngô Tử Văn

Dàn ý phân tích truyện truyền kì “Chuyện người con gái Nam Xương “– Nguyễn Dữ

Phân tích nhân vật trong truyện truyền kì (P1): Vũ Nương

Cảm nhận nhân vật Ngô Tử Văn – Truyện truyền kì “Chuyện chức phán sự đền Tản Viên” (Nguyễn Dữ)