NLVH: Phân tích bài thÆ¡ “Năm má»›i chúc nhau”

1. Mở bài: 

Giới thiệu tác giả, tác phẩm và nêu vấn đề nghị luận: Bài thơ “Năm mới chúc nhau” thể hiện giọng thơ châm biếm sắc sảo của Tú Xương, phơi bày bản chất giả dối, tham lam của một bộ phận quan lại và người đời lúc bấy giờ.

a) Bổ sung thông tin chi tiết về tác giả và hoàn cảnh ra đời của tác phẩm/lí giải nhan đề:

– Trần Tế XÆ°Æ¡ng là má»™t nhà thÆ¡ tiếng trong nền văn học Việt Nam cuối thế kỉ XIX – đầu thế kỉ XX. Cuá»™c đời của ông không mấy thuận lợi trong thi cá»­, trải qua 8 khoa thi đều hỏng; thế nhÆ°ng ông vẫn lá»±a chọn kiên trì đến cùng. Vá»›i phong cách thÆ¡ sắc bén, kết hợp hài hòa hiện thá»±c trào phúng và trữ tình, giọng thÆ¡ châm biếm, đả kích sâu cay, sá»± nghiệp văn học của ông đã để lại cho đất nÆ°á»›c nhiều tác phẩm có giá trị đến ngày nay.

– “Chúc nhau” tưởng nhÆ° là những lời tốt đẹp đầu năm, nhÆ°ng qua lăng kính của tác giả lại mang nhiều ý nghÄ©a trái chiều. 

– Đặt trong hoàn cảnh xã há»™i cuối thế ká»· XIX – đầu XX đầy rối ren, khi đạo đức suy đồi, con người chạy theo danh lợi, tiền tài, thì lời chúc ấy lại trở thành lời châm biếm đầy mỉa mai.

– Khổ 1: Lời chúc thọ

• “Chúc nhau trăm tuổi bạc đầu” vốn là lời chúc trang trọng thành kính nhÆ°ng tác giả chỉ thêm vào chữ “râu”, câu thÆ¡ ấy ngay lập tức hóa thành lời chế nhạo. 
• Thái Ä‘á»™ châm biếm thể hiện qua toan tính “Phen này ông quyết Ä‘i buôn cối/Thiên hạ bao nhiêu đứa giã trầu” do ai cÅ©ng tuổi già “bạc đầu râu”, răng không còn nên phải dùng cối giã trầu → CÆ¡ há»™i để tác giả “kiếm lời”.

– Khổ thÆ¡ 2: Lời chúc giàu 

• Cách nói tăng tiến “trăm, nghìn, vạn” vừa mang tính phóng đại, vừa thể hiện lòng tham không đáy của con người.
• Câu hỏi tu từ “để vào đâu?” không chờ lời đáp, mà nhÆ° má»™t lời nhắc nhở, phê phán: của cải có nhiều đến đâu rồi cÅ©ng không biết dùng vào việc gì tốt đẹp, cuối cùng chỉ là hÆ° ảo.
• “Gà ăn bạc” gợi cảnh đánh bạc, đỏ Ä‘en ngày Tết.
• “Đồng rụng, đồng rÆ¡i” và “lọ phải cầu” cho thấy sá»± sa đọa, mê tín, sống dá»±a vào vận may của những kẻ ham tiền.

– Khổ thÆ¡ 3: Lời chúc sang

• BPTT liệt kê + cách dùng từ “đứa” để vạch trần thá»±c trạng xã há»™i thối nát, nÆ¡i quan chức không còn được bổ nhiệm bằng tài năng hay đức Ä‘á»™, mà được “mua” bằng tiền: “Đứa thì mua tÆ°á»›c, đứa mua quan”
• Nhà thÆ¡ tiếp tục bày tỏ toan tính: “Phen này ông quyết Ä‘i buôn lọng/Vừa bán vừa la cÅ©ng đắt hàng”
  • “Buôn lọng”: “lọng” vốn là vật dùng để che cho người có chức quyền → “buôn lọng” chính là ẩn dụ cho việc buôn bán danh vị, nịnh hót kẻ quyền thế để kiếm lợi.
  • Tác giả nói nhÆ° thể chính mình cÅ©ng sẽ Ä‘i “buôn lọng”, nhÆ°ng thá»±c chất là chế giá»…u cái xã há»™i kim tiền, nÆ¡i mọi thứ đều có thể mua bán, kể cả danh dá»± và quyền lá»±c.

– Khổ thÆ¡ 4: Lời chúc con

• “Sinh năm đẻ bảy được vuông tròn” vốn là má»™t lời chúc tốt đẹp; nhÆ°ng khi đặt vào hoàn cảnh “phố phường chật hẹp, người đông đúc” thì lại trở thành câu nói mang tính hình thức và mê tín: khi người ta chỉ mong đông con, nhiều cháu mà không nghÄ© đến Ä‘iều kiện sống hay giáo dục.
• Câu thÆ¡ “Bồng bế nhau lên nó ở non” tưởng vui nhÆ°ng thật ra ẩn chứa ná»—i xót xa sâu sắc: sinh nhiều mà không đủ sống, cuối cùng phải “lên non” – tức là chết đói, chết khổ.

– Tác giả đã sá»­ dụng cặp đại từ “nó – ông”:

• “Nó” vốn là đại từ chỉ để gọi má»™t lá»›p người có vị trí thấp hÆ¡n mình, vừa xa cách, vừa mang tính miệt thị coi thường.
• “Ông” là cách xÆ°ng hô trịch thượng của người bề trên 

→ Thông qua cách xưng hô này, Tú Xương đã trực tiếp vạch trần bản chất giả dối của những kẻ nhố nhăng, bộc lộ cái nhìn khinh thị, giễu cợt trước bối cảnh xã hội bị đảo lộn giá trị, nơi kẻ học thật, tài thật như ông thì bị coi thường, còn bọn “nó” – những kẻ bất tài, xu nịnh, dựa thế mà phất lên lại được trọng vọng.

– Phép Ä‘iệp cấu trúc + liệt kê: “Lẳng lặng mà nghe…” tạo sá»± liền mạch và tăng thêm sắc thái mỉa mai, châm biếm.

– Giọng Ä‘iệu thÆ¡ vừa dí dỏm, hài hÆ°á»›c vừa chế giá»…u, đả kích sâu cay.

– Hình ảnh thÆ¡ giàu sức gợi và có tính châm biếm mạnh mẽ.