NLVH: Đời sống không phải nguồn sáng tác duy nhất

Đời sống không phải là nguồn mạch duy nhất của sáng tác. Nó chỉ là một nguồn mạch quan trọng, ngoài ra tưởng tượng cũng là một nguồn mạch quan trọng khác.

(Dẫn theo Nguyễn Thị Thúy Hạnh – Diêm Liên Khoa: Từ quan niệm đến sự thực hành chủ nghĩa thần thực. TC Sông Hương, ngày 21/08/2019)

Anh/chị hiểu ý kiến trên như thế nào? Bằng trải nghiệm văn học của bản thân, hãy làm sáng tỏ.

– Bài viết đảm bảo bố cục 3 phần: Mở, Thân, Kết.

– Biết vận dụng linh hoạt các thao tác lập luận trong quá trình viết bài; diễn đạt mạch lạc, trong sáng, giàu cảm xúc.

– HS có thể triển khai bài viết theo nhiều cách khác nhau, nhưng về cơ bản cần làm sáng tỏ yêu cầu của đề, phần kiến thức lý luận và chứng minh qua tác phẩm cụ thể cần có sự thống nhất chặt chẽ.

– “Đời sống không phải nguồn mạch duy nhất”,“chỉ là nguồn mạch quan trọng của sáng tác”: Hiện thực đời sống đóng vai trò quan trọng nhưng không phải là cơ sở duy nhất để tạo nên một tác phẩm nghệ thuật.

– “Ngoài ra tưởng tượng cũng là một nguồn mạch quan trọng khác”: Ý kiến đề cao vai trò của yếu tố tưởng tượng trong sáng tạo. Tưởng tượng là khả năng hình dung, vẽ ra trong trí óc con người những điều mà thực tế chưa có, không có hoặc có mà khó nắm bắt rõ ràng.

→ Nhận định thể hiện chiêm nghiệm của nhà văn Diêm Liên Khoa về nguồn gốc, đặc trưng của văn học nghệ thuật. Đặc biệt nhấn mạnh vai trò của hiện thực đời sống và yếu tố tưởng tượng trong việc tạo thành tác phẩm.

• Đời sống là nguồn mạch quan trọng của sáng tác vì: Văn học lấy hiện thực đời sống làm đối tượng tìm hiểu, khám phá, miêu tả. Hiện thực là kho tài nguyên phong phú, là nguồn cảm hứng dồi dào để người nghệ sĩ hình thành ý tưởng, khám phá, sáng tạo nên tác phẩm. Không có tác phẩm văn học nào có thể tồn tại, nếu nó rời xa hiện thực cuộc sống, trở nên vô nghĩa với đời sống tinh thần của con người.
• Đời sống không phải là nguồn mạch duy nhất của sáng tác, vì: Văn học không phản ánh hiện thực như nó vốn có, không sao chép y nguyên những gì xảy ra trong cuộc đời. Do đó, để tạo thành tác phẩm, ngoài những hiểu biết về đời sống khách quan còn cần nhiều nguồn mạch khác.

– Tại sao tưởng tượng là một nguồn mạch quan trọng của sáng tác?

• Gắn với hoạt động sáng tạo của nhà văn: Trí tưởng tượng phong phú giúp nhà văn có thể nhìn thấy chiều sâu của hiện thực, phát hiện ra những sự thật ẩn khuất trong đời sống, khám phá được những diễn biến nội tâm bên trong con người. Trí tưởng tượng cũng giúp nhà văn dễ dàng hóa thân vào những cảnh ngộ, cuộc đời khác để sẻ chia, yêu thương, đồng cảm. Bên cạnh đó, tưởng tượng còn giúp ích cho nhà văn trong việc hình dung về thế giới hình tượng trong tác phẩm, cấu trúc tác phẩm theo ý đồ của riêng mình… Do đó tưởng tượng là yếu tố không thể thiếu với nhà văn trong quá trình sáng tạo ra tác phẩm.
• Gắn với hoạt động tiếp nhận văn học: Giá trị của một sáng tác không chỉ được quyết định bởi nhà văn, mà còn bởi người đọc. Người đọc bằng trí tưởng tượng của mình, có thể giải mã văn bản ngôn từ mà nhà văn tạo ra theo những cách riêng. Đó chính là quá trình đồng sáng tạo với nhà văn của bạn đọc. Do đó, tưởng tượng thực sự là một nguồn mạch quan trọng, đảm bảo cho sức sống lâu bền của một tác phẩm văn học.

• Những tác phẩm cho thấy rõ đặc trưng phản ánh của TPVH: Vừa miêu tả, phản ánh hiện thực khách quan; vừa tưởng tưởng, hư cấu, tái tạo hiện thực ở những chiều kích, tầng bậc mới (có sự xuất hiện của những yếu tố phi thực tế, là sản phẩm của trí tưởng tượng).
• Những tác phẩm khơi gợi trí tưởng tượng phong phú của bạn đọc trong quá trình tiếp nhận.

Ví dụ: Văn học Việt Nam: Truyền kì mạn lục (Nguyễn Dữ), Đây thôn Vĩ Dạ (Hàn Mặc Tử), Đàn ghi-ta của Lorca (Thanh Thảo), Hồn Trương Ba da hàng thịt (Lưu Quang Vũ)… Văn học nước ngoài: Tây du kí (Ngô Thừa Ân), Ông già và biển cả (E.Hemingway), Linh Sơn (Cao Hành Kiện),…

– Hướng phân tích tác phẩm

• Nguồn mạch đời sống trong việc cấu thành tác phẩm:
  • Tác phẩm đã phản ánh hiện thực nào?
  • Ý nghĩa của việc tác phẩm phản ánh hiện thực đời sống là gì?

• Nguồn mạch tưởng tượng của nhà văn trong việc cấu thành tác phẩm:
  • Yếu tố tưởng tượng của nhà văn được thể hiện ở đâu, chi tiết nào trong tác phẩm? (nội dung và nghệ thuật)
  • Vai trò của yếu tố tưởng tưởng, hư cấu với tác phẩm là gì?

• Nguồn mạch tưởng tượng ở người đọc trong việc nối dài đời sống của tác phẩm:
  • Trí tưởng tượng của người đọc thể hiện ở việc làm sống dậy các hình tượng trong văn bản ngôn từ.
  • Trí tưởng tượng của người đọc thể hiện trong việc tiếp nhận tác phẩm khác nhau…

• Tác phẩm văn học nào cũng phải xuất phát từ hiện thực; gắn với hiện thực.
• Tưởng tượng không phải là thoát ly, xa rời đời sống và con người… mà là cách nhìn hiện thực mang tính chủ quan của người nghệ sĩ. Đó phải là tưởng tượng được chắp cánh từ hiện thực.
• Hai nguồn mạch này bổ sung cho nhau, cùng nhau làm nên giá trị, sự hấp dẫn cho tác phẩm văn học.

– Rút ra những bài học phù hợp với người sáng tác và người tiếp nhận.