Đề HSG: Để hình tượng nghệ thuật được thức tỉnh

NLVH De hinh tuong nghe thuat duoc thuc tinh

Thái Bá Vân từng ví tác phẩm nghệ thuật không có người xem như chiếc bật lửa đủ ga nhưng nằm nguội lạnh. Chỉ khi có “ngón tay bật vào bánh xe”, ngọn lửa mới bùng lên – cũng như khi cái nhìn của độc giả chạm vào tác phẩm, hình tượng nghệ thuật mới thực sự được thức tỉnh. Bài viết này của Thích Văn học sẽ phân tích vai trò của người đọc trong quá trình tiếp nhận văn học, làm rõ mối quan hệ giữa tác giả – tác phẩm – công chúng và ý nghĩa của sự đồng sáng tạo trong đời sống văn chương.

HƯỚNG DẪN

A. Yêu cầu về kĩ năng:

– Có kĩ năng viết bài văn nghị luận văn học; biết huy động các kiến thức lí luận, kiến thức về tác giả, tác phẩm để làm bài.

– Vận dụng tốt các thao tác lập luận, lí lẽ xác đáng; trình bày khoa học; văn viết có cảm xúc, giọng điệu riêng; diễn đạt lưu loát, không mắc lỗi chính tả, dùng từ, đặt câu.

B. Yêu cầu về kiến thức:

Thí sinh có thể trình bày theo nhiều cách nhưng bài làm cần đạt được những nội dung cơ bản sau:

CâuÝNội dungĐiểm

2

 Tôi cảm tưởng rằng một bức tranh khi không có người xem giống như chiếc bật lửa có đủ ga và đá nằm nguội lạnh trên bàn. Phải có một ngón tay bật vào bánh xe để ngọn lửa bùng lên là giống như giây phút một cái nhìn chạm vào bức tranh để hình tượng nghệ thuật trên đó được thức tỉnh, sống lại và sống thêm một mặt đời mới. (Thái Bá Vân)

Anh/Chị hiểu ý kiến trên như thế nào? Bằng trải nghiệm văn học, hãy làm sáng tỏ ý kiến trên.

12.0

 a. Đảm bảo cấu trúc bài văn nghị luận:

Có đủ các phần Mở bài, Thân bài, Kết bài. Mở bài nêu được vấn đề, thân bài triển khai được vấn đề, kết bài kết luận được vấn đề.

0.5
 b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận: Vai trò của độc giả khi tiếp nhận văn học0.5
 c. Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm

Vận dụng tốt các thao tác lập luận; kết hợp tốt các lí lẽ, dẫn chứng, đánh giá khái quát vấn đề nghị luận. Thí sinh có thể trình bày theo nhiều cách khác nhau nhưng cần đảm bảo các ý cơ bản sau:

2.1Giải thích1.5
 – Bức tranh không có người xem – chiếc bật lửa có đủ ga và đá nằm nguội lạnh trên bàn: “bức tranh”: hiểu theo nghĩa rộng là tác phẩm nghệ thuật; theo nghĩa hẹp là văn bản văn học khi chưa qua quá trình tiếp nhận. Mặc dù đã có đầy đủ các giá trị tự thân (bật lửa đủ ga và đá) nhưng chưa đến với người tiếp nhận thì vẫn chưa thể trở thành tác phẩm nghệ thuật chân chính (như chiếc bật lửa nằm nguội lạnh trên bàn)

– giây phút cái nhìn chạm vào bức tranh – ngón tay bật vào bánh xe để ngọn lửa bùng lên: quá trình thưởng thức, hòa mình vào tác phẩm của người đọc tạo nên sự tỏa sáng, phát lộ các giá trị của tác phẩm – ngọn lửa bùng lên.

Ý kiến của Thái Bá Vân khẳng định về vai trò quan trọng của người đọc trong việc nhận ra, soi sáng để kiến tạo nên những tác phẩm giá trị, hoàn hảo.

2.2Bàn luận2.0
 Khẳng định tính đúng đắn trong nhận định của Thái Bá Vân:

– Xuất phát từ đặc trưng của quá trình sáng tác và đặc trưng của đời sống văn học:

  • Văn bản nghệ thuật là đứa con tinh thần được hình thành thai nghén trong tâm tưởng nhà văn, được tạo nên bởi chất liệu ngôn từ bộc lộ tư tưởng qua thế giới hình tượng, tuy nhiên người nghệ sĩ không thể quyết định được số phận của nó. Số phận của tác phẩm chỉ được định đoạt khi nó đến với công chúng.
  • Văn học là hoạt động giao tiếp, là một quá trình. Mỗi độc giả giống như một mắt xích không thể thiếu trong chu trình sáng tạo – tiếp nhận.

– Bản thân mỗi tác phẩm văn học là một kết cấu vẫy gọi, một cấu trúc nghệ thuật đa trị và đa nghĩa, chứa đựng những khả năng lí giải khác nhau, có khả năng tạo nên sự đa dạng trong tiếp nhận văn học Mọi người, mọi lứa tuổi, mọi giới tính, mọi nghề nghiệp, giai cấp đều có thể tiếp nhận văn chương và tiếp nhận theo cách của mình. Do đó, ở trong mỗi một độc giả sẽ có một hình tượng mà hình tượng đó sẽ không trùng khít với hình tượng tác phẩm và cũng không trùng khít với hình tượng mà người khác cùng tiếp nhận.

 
2.3Chứng minh5.0
 Trong quá trình bàn bạc, luận giải thí sinh cần biết kết hợp lựa chọn và phân tích cảm nhận một số tác phẩm tiêu biểu, mới mẻ, giàu sức thuyết phục để làm sáng tỏ quan điểm của Thái Bá Vân.
2.4Đánh giá, nâng cao vấn đề1.5
 – Ý kiến của Thái Bá Vân khẳng định và đề cao sứ mệnh của người tiếp nhận trong việc đưa văn bản trở thành tác phẩm nghệ thuật.

– Tuy nhiên, không phải bất cứ lúc nào, và trước bất cứ tác phẩm nào, ta cũng rung động, cũng hiểu hết một tác phẩm. Ta chỉ gia nhập được vào tác phẩm, thấm nhuần được ý nghĩa và nội dung của nó, ở một mức nào đấy, khi ta có sự tương đồng nội tâm với nó.

– Ý kiến đặt ra bài học quan trọng đối với người sáng tác và người tiếp nhận:

  • Đối với người sáng tác: Ý thức được trách nhiệm và sứ mệnh của ngòi bút, dùng cả trí tuệ, tâm hồn của mình để làm nên những tác phẩm nghệ thuật độc đáo, mới mẻ, khơi gợi được sự tìm tòi, khám phá, là một cấu trúc mời gọi, là một chiếc bật lửa có đủ ga và đá. Đồng thời, thừa nhận sự đa dạng về ý nghĩa của tác phẩm và khả năng đồng sáng tạo của độc giả trong tiếp nhận văn học góp phần thể hiện cái nhìn dân chủ, tiến bộ; tránh được những sai lầm trong đánh giá tác phẩm văn học; góp phần thúc đẩy quá trình sáng tạo của nhà văn
  • Đối với người đọc: Biết cảm nhận, thấu hiểu và trân trọng những tâm tư, tình cảm, tiếng lòng mà người nghệ sĩ gửi gắm trong tác phẩm, để từ đó bồi đắp tâm hồn, tình cảm của mình, tri âm và đồng sáng tạo với người cầm bút.
 d. Sáng tạo: Có cách diễn đạt sáng tạo, thể hiện suy nghĩ sâu sắc, mới mẻ về vấn đề nghị luận.0.5
 e. Đảm bảo quy tắc chính tả, dùng từ, đặt câu.0.5

Tham khảo câu Nghị luận xã hội tại đây:

NLXH: Tôi không làm ngọn gió suông

Xem thêm: