Đề 43 – NLVH: Nhà văn sống bằng cốt truyện

2 

Nghị luận văn học

I. Yêu cầu về kĩ năng 

– Có kĩ năng viết bài văn nghị luận văn học, biết huy động các kiến thức lí luận, kiến thức về tác giả, tác phẩm để làm bài.  

– Vận dụng tốt các thao tác lập luận; lí lẽ xác đáng; trình bày khoa học; văn viết có cảm xúc, giọng điệu riêng; diễn đạt lưu loát, không mắc lỗi chính tả, dùng từ, đặt câu. 

II. Yêu cầu về kiến thức 

Thí sinh có nhiều cách trình bày khác nhau song cần đạt được những nội dung cơ bản sau: 

1. Giải thích 

– Nhà văn sống bằng cốt truyện, y như hoạ sĩ sống bằng màu và bút vẽ vậy: Nếu họa sĩ cần màu và bút vẽ để làm công cụ sáng tạo nên những bức tranh, thì nhà văn cần xây dựng cốt truyện khi sáng tác các tác phẩm tự sự, đặc biệt là truyện ngắn. 

à Khẳng định vai trò không thể thiếu của cốt truyện trong nghệ thuật sáng tác của nhà văn. 

2. Bàn luận 

a. Cốt truyện là gì?  

– Cốt truyện: Là “một hệ thống các sự kiện phản ánh những diễn biến của cuộc sống và nhất là các xung đột xã hội một cách nghệ thuật, qua đó các tính cách hình thành và phát triển trong những mối quan hệ qua lại của chúng nhằm làm sáng tỏ chủ đề tư tưởng tác phẩm” (Arixtốt, Nghệ thuật thơ ca, NXB Văn hóa, 1964, tr. 40). 

b. Tại sao nhà văn sống bằng cốt truyện? 

– Nghệ thuật truyện ngắn đồng nghĩa với nghệ thuật sáng tạo cốt truyện. Cốt truyện càng gay cấn, hấp dẫn thì truyện ngắn càng thú vị, gây ấn tượng sâu sắc với người đọc. “Còn gì quan trọng hơn cốt truyện và nếu thiếu nó thì cả nền lý luận nghệ thuật sẽ còn ra gì nữa?” (Gớt). 

– Cốt truyện thực hiện các chức năng rất quan trọng trong tác phẩm: 

• Gắn kết các sự kiện thành một chuỗi và thực hiện việc khắc họa số phận, chân dung nhân vật
• Tái hiện bức tranh đời sống, bộc lộ các trạng thái, các xung đột, mâu thuẫn của con người (xã hội, tâm lý, đạo đức…)
• Tạo ra một ý nghĩa về nhân sinh có giá trị nhận thức cao cả.
• Gây hấp dẫn, tạo sức lôi cuốn đối với người đọc… 

→ Nếu cốt truyện không được sử dụng một cách triệt để thì tài năng của người cầm bút sẽ lãng phí vô ích. 

Thí sinh lựa chọn dẫn chứng tiêu biểu và toàn diện để làm sáng tỏ vấn đề nghị luận: những văn bản truyện ngắn có cốt truyện hấp dẫn, thú vị, độc đáo, sáng tạo. Khi phân tích dẫn chứng cần kết hợp hài hòa cả nội dung và hình thức nghệ thuật.  

3. Đánh giá, mở rộng 

– Đây là một ý kiến đúng đắn, xác lập vai trò then chốt của cốt truyện trong nghệ thuật truyện ngắn, nêu lên ảnh hưởng của cốt truyện đối với sức sống của nhà văn. 

– Tuy nhiên, cốt truyện không phải là tất cả, cần chú ý tới các yếu tố khác trong sáng tác truyện ngắn như: kết cấu, tình huống, nhân vật, chi tiết… 

– Bài học đối với nhà văn và người đọc: 

• Nhà văn trong quá trình sáng tác truyện ngắn cần tạo được cốt truyện hấp dẫn, thú vị mà vẫn tự nhiên, chặt chẽ, thống nhất và hoàn chỉnh. 
• Người đọc khi tiếp nhận tác phẩm cần bám sát cốt truyện, từ đó thấy được tài năng dựng truyện của nhà văn, hiểu được thông điệp mà nhà văn gửi gắm.