Đề 36 – NLVH: Ước mơ “thể loại bao quát và vượt qua ranh giới”

Nghị luận văn học

I. Yêu cầu về hình thức và kĩ năng: 

Bài viết phải có bố cục đầy đủ; hệ thống luận điểm rõ ràng; biết vận dụng linh hoạt các thao tác lập luận để làm sáng tỏ luận điểm; kết cấu chặt chẽ, văn viết lưu loát, có hình ảnh và cảm xúc ; hạn chế tối đa việc mắc lỗi chính tả, dùng từ, ngữ pháp. 

II. Yêu cầu về nội dung: 

Học sinh có thể trình bày vấn đề theo nhiều cách, sau đây là một số ý cơ bản cần hướng đến. 

1. Giải thích ý kiến 

– Ngôn ngữ với khả năng diễn đạt thứ trực giác mơ hồ nhất: Ngôn ngữ nghệ thuật có khả năng diễn tả, khắc họa những cảm xúc tinh tế, chân thật của con người. 

– Phép ẩn dụ có thể vượt lên trên những khác biệt về văn hóa: tức là những hình ảnh mang tính biểu tượng chung, có ý nghĩa khái quát, vượt qua những ranh giới văn hóa của dân tộc, vùng miền. 

– Một thể loại bao quát và vượt qua ranh giới: đề cập đến sự phá vỡ ranh giới thể loại, một thể loại có tính bao quát, giao thoa các thể loại khác. 

→ Ý cả câu: Mong ước của một người nghệ sĩ là có thể viết một tác phẩm đạt đến yêu cầu về ngôn ngữ tinh tế, những hình ảnh, biểu tượng có tính khái quát và đặc biệt thể loại văn học phải vượt lên trên những quy định thể loại thông thường, có sự đan xen nhiều đặc điểm của các thể loại văn học. 

2. Bình luận ý kiến 

– Thông thường mỗi tác phẩm văn đều thuộc một thể loại văn học nhất định với những đặc điểm riêng. Tuy nhiên, tác giả lại mở về một thể loại bao quát, có thể vượt qua mọi ranh giới. Bởi vì:   

• Bản chất nghệ thuật là sự sáng tạo. Sáng tạo trong văn học sẽ thể hiện ở hai phương diện: Hình thức và nội dung tư tưởng. Một tư tưởng mới sẽ phải được thể hiện trong một hình thức nghệ thuật độc đáo, mà yếu tố thứ nhất của hình thức chính là thể loại văn học.
• Thể loại văn học vượt qua mọi ranh giới thể loại thể hiện sự sáng tạo, thậm chí táo bạo trong cách nhìn nghệ thuật của người nghệ sĩ. Chỉ có những nhà văn có bản lĩnh, có khát vọng sáng tạo thì mới đặt ra những vấn đề đổi mới về thể loại. (Trường hợp thơ văn xuôi, thơ không vần… của Nguyễn Đình Thi), đồng thời sự đổi mới về thể loại cũng sẽ đáp ứng được nhu cầu tiếp nhận cái mới của người đọc.
• Một thể loại bao quát sẽ mang nhiều đặc điểm về thể loại, phá vỡ đường biên thể loại, hướng đến thể loại văn học đặc biệt có thể đáp ứng như cầu phản ánh, tự bộc lộ của tác giả. Thể loại văn học không phải là cái khuôn gò cảm xúc, mà đó phải góp phần tạo nên sự thăng hoa cho cảm xúc tư tưởng của tác giả. 

–  Biểu hiện của sự bao quát và vượt qua ranh giới của thể loại:  

• Sự giao thoa giữa các thể loại văn học như sự giao thoa giữa thơ – văn xuôi thể hiện chất tự sự trong thơ, hoặc chất thơ trong truyện ngắn, chất thơ trong kí, giao thoa giữa tiểu thuyết – truyện ngắn; kịch và truyện ngắn…
• Sự giao thoa giữa thể loại văn học với các loại hình nghệ thuật khác như thơ – nhạc, văn học và điện ảnh, văn học và sân khấu….  

– Trong tác phẩm văn học, sự phá vỡ đường biên thể loại chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó hướng người đọc đến một tư tưởng nhân sinh sâu sắc, chứ không chỉ là sự đổi mới hình thức đơn thuần. 

3. Chứng minh: 

Học sinh có thể chọn những tác phẩm thơ hoặc văn xuôi đã học và đã đọc để phân tích, khái quát làm rõ sự bao quát và vượt qua ranh giới của thể loại để chứng minh ý kiến trên. 

3.0 

4. Đánh giá chung 

Khẳng định vai trò quan trọng của một thể loại bao quát và vượt qua ranh giới trong tác phẩm văn học; trong quá trình sáng tạo của nhà văn, trong tiếp nhận văn học.