Đề 13 – NLVH: Thế giới trong mắt nhà văn có một hình sắc riêng

Nghị luận văn học

I. Yêu cầu chung 

– Học sinh có kiến thức lý luận về đặc trưng của văn học, biết vận dụng hiểu biết về tác phẩm, đoạn trích văn học (lớp 11 đã học và đọc) để minh họa hợp lý cho vấn đề nghị luận. 

– Thể hiện rõ năng lực bình luận, nhìn nhận vấn đề chặt chẽ.  

– Hành văn mạch lạc, trong sáng, giàu cảm xúc. 

II. Yêu cầu cụ thể

Học sinh có thể làm theo nhiều cách, người chấm tham khảo gợi dẫn dưới đây: 

1. Dẫn dắt, giới thiệu được vấn đề

2. Giải thích ý kiến

– “Nhà văn không có phép thần thông”: Nhà văn không phải là thần thánh, họ cũng sống giữa cuộc đời thường nhật như mọi con người, nên họ không thể không bám sát hiện thực cuộc sống để mô tả và phản ánh. 

– “có hình sắc riêng”: Tuy cùng mô tả hiện thực nhưng hiện thực qua con mắt nhà văn phải “có hình sắc riêng”, nghĩa là mỗi tác phẩm văn học phải in đậm dấu ấn chủ quan của người nghệ sĩ. Dấu ấn đó chính là cá tính sáng tạo của nhà văn thể hiện qua tác phẩm. 

→ Phát biểu của Hoài Thanh khẳng định tính sáng tạo của nhà văn, cái riêng, sự độc đáo của mỗi tác giả trong tác phẩm. Mỗi nhà văn phải có một thế giới nghệ thuật riêng, một “chân trời” riêng, một “biên cương” riêng. Nhà văn có phong cách thì mới được người đọc chấp nhận và yêu mến. Phong cách càng độc đáo thì sức hấp dẫn càng lớn. 

3. Bàn luận

Khẳng định ý kiến của Hoài Thanh là đúng đắn vì nó nói lên được đặc trưng của tác phẩm nghệ thuật và bản chất của sự sáng tạo nghệ thuật: 

– Văn học từ muôn đời luôn phản ánh hiện thực, thoát thai từ hiện thực, văn học sẽ luôn bén rễ vào cuộc đời, hút nguồn nhựa dạt dào chảy trong lòng cuộc sống và trở thành cây xanh toả bóng mát cho đời. 

– Hiện thực cuộc sống bao la và kì diệu, nó đưa văn học gần gũi với cuộc đời nhưng văn học không phản ánh hiện thực như những gì nó có. “Văn học là sự thật ở đời” (Vũ Trọng Phụng) nhưng chỉ được phơi bày qua lăng kính chủ quan của người nghệ sĩ. 

– Quá trình sáng tạo ra tác phẩm nghệ thuật của người nghệ sĩ bằng năng lực sáng tạo và độ nhạy bén tinh tế, nhà văn sẽ tạo lập cho mình một thế giới riêng và thế giới ấy là hiện thực được phản chiếu qua ánh sáng tư tưởng của nhà văn. 

– Như vậy, muốn tác phẩm của mình độc đáo, nhà văn phải có phong cách nghệ thuật – cái riêng của người nghệ sĩ. Qua sự nghiệp sáng tác, nhà văn phải thể hiện cái riêng, cái mới lạ mà các nhà văn khác không có được. 

Tác phẩm văn học hay phải là kết quả nghiền ngẫm, quan sát hiện thực và thể hiện hiện thực ấy theo cách của riêng mình, phải thể hiện một cái nhìn mới lạ trong tác phẩm, phải thể hiện rõ cá tính sáng tạo không lặp lại mình, không lặp lại người khác của nhà văn. (HS lấy dẫn chứng minh họa) 

4. Chứng minh

Học sinh chọn tác phẩm hoặc đoạn trích bất kì, tuy nhiên phải làm rõ được vấn đề lí luận trên các phương diện: 

– Tính hiện thực được thể hiện trong tác phẩm như thế nào? 

– Nét riêng được nhà văn thể hiện qua tác phẩm là gì? (Đó có thể là cách nhìn, cách cảm thụ có tính chất khám phá, giọng điệu riêng biệt…) 

– Sự sáng tạo các yếu tố thuộc nội dung tác phẩm cũng in đậm dấu ấn riêng của tác giả thể hiện thế nào? (Đề tài, chủ đề, tứ thơ, cốt truyện…) 

– Hệ thống phương thức biểu hiện, các thủ pháp kĩ thuật thể hiện cá tính sáng tạo của tác giả? (Sử dụng ngôn ngữ, tổ chức kết cấu, thể loại, cách kể chuyện, cách miêu tả…) 

5. Bài học

Nhận định của Hoài Thanh là vô cùng xác đáng, để lại cho chúng ta bài học về quá trình sáng tạo của người nghệ sĩ và quá trình đồng sáng tạo của bạn đọc: 

– Về sáng tạo:  

+ Người nghệ sĩ trong quá trình sáng tác không thể lặp lại mình, càng không thể lặp lại người, phải có cách nhìn, cách miêu tả, cách thể hiện của riêng mình. 

• Quá trình sáng tạo nghệ thuật chân chính bao giờ cũng là quá trình kép: Vừa sáng tạo ra thế giới, vừa kiến tạo nên bản thân, từ chính quá trình trải nghiệm sáng tạo người nghệ sĩ sẽ hoàn thiện bản thân, nhân văn hơn, tốt đẹp hơn. 

– Về tiếp nhận: 

• Đối với người đọc để thẩm định, đánh giá một tác phẩm văn học, không chỉ chú ý xem tác giả ấy viết về cái gì mà quan trọng hơn là viết như thế nào. Người đọc cần quan tâm tới nét riêng, cá tính sáng tạo của người nghệ sĩ được thể hiện qua tác phẩm văn học. 
• Khi đọc tác phẩm văn học, người đọc không nên lạnh lùng, thờ ơ mà cần thưởng thức bằng cả trái tim và khối óc để cảm nhận được những trăn trở, nỗi niềm mà nhà văn, nhà thơ gửi gắm thông qua tác phẩm, từ đó trở thành những người đồng sáng tạo, đồng thời bồi dưỡng tâm hồn mình, hướng đến giá trị Chân – Thiện – Mĩ. 

6. Kết thúc vấn đề