Dàn ý phân tích bài thÆ¡ “Thu vịnh”

1. Mở bài: Giới thiệu tác giả, tác phẩm và nêu khái quát cảm nhận về bài thơ: “Thu vịnh” là một bức tranh mùa thu mang đậm phong vị làng quê Bắc Bộ, đồng thời gửi gắm nỗi niềm tâm sự sâu kín của nhà thơ trước thời cuộc.

a) Bổ sung thông tin về tác giả và hoàn cảnh ra đời của tác phẩm

– Không gian mở ra bằng bầu trời thu cao rá»™ng, trong trẻo: màu xanh “ngắt” vừa thanh tân vừa gợi chiều sâu vô tận, kết hợp cùng cách miêu tả “mấy tầng” càng khiến cho hình ảnh bầu trời hiện lên vá»›i vẻ bao la, khoáng đạt.

– DÆ°á»›i nền trời ấy là hàng trúc thÆ°a, mềm mại, rung nhẹ trong làn gió hiu hiu “cần trúc lÆ¡ phÆ¡ gió hắt hiu”

→ Bức tranh thiên nhiên mùa thu mang vẻ đẹp mát mẻ, yên bình, thoáng chút se lạnh với làn gió heo may. Đây là nét vẽ mang tính chấm phá, khái quát, định hình bức tranh thu đặc trưng của đồng quê Bắc Bộ.

– Hình ảnh so sánh đặc sắc “NÆ°á»›c biếc” – “tầng khói phủ”: Khắc họa vẻ đẹp huyền ảo, thÆ¡ má»™ng của làn nÆ°á»›c mùa thu: Làn nÆ°á»›c trong xanh phản chiếu mây trời khiến người nhìn có cảm giác trên mặt nÆ°á»›c có tầng khói phủ.

– Nhân hóa song thÆ°a “để mặc”: cảnh vật mang dáng dấp, phong thái của con người. Sá»± hờ hững “để mặc” của song thÆ°a phản chiếu tâm thế Ä‘iềm tÄ©nh, trầm tÆ° của thi sÄ©

– Cảnh vật trở nên thi vị hÆ¡n qua hình ảnh trăng: Bóng trăng lọt qua song cá»­a, hòa vào không gian tÄ©nh lặng. Trong thÆ¡ ca cổ, trăng là biểu tượng của vẻ đẹp thanh khiết, trong sáng.

→ Hai câu thực đặc tả vẻ đẹp tinh khiết, thanh nhã, vừa mang nét cổ điển vừa rất đời thường, gợi cái hồn thu bình dị của làng quê.

– “Mấy chùm trÆ°á»›c giậu hoa năm ngoái”: 

• Hình ảnh khóm hoa cÅ© năm trÆ°á»›c vẫn nở nÆ¡i giậu vườn, gợi cảm giác tuần hoàn, vÄ©nh hằng của tá»± nhiên.
• Diá»…n tả ná»—i niềm hoài niệm, tiếc nuối quá khứ.

– “Mấy tiếng trên cao ngá»—ng nÆ°á»›c nào?”: 

• Nếu hoa là thứ ở gần, ở trÆ°á»›c mặt, trong phạm vi hẹp thì tiếng ngá»—ng kêu lại xuất hiện trên bầu trời – má»™t không gian rá»™ng lá»›n, vô định 
• Câu hỏi tu từ bá»™c lá»™ má»™t cách kín đáo tâm trạng xót xa, tiếc nuối trÆ°á»›c tình hình rối ren của thời cuá»™c.

→ Hai câu thơ vừa khắc họa vẻ đẹp của cảnh thu dân dã; vừa gieo vào lòng người đọc nỗi buồn man mác, trống vắng, phản ánh dư vang của tâm trạng nhà thơ.

– “Nhân hứng” là cảm hứng của con người trÆ°á»›c mùa thu. “Tức cảnh sinh tình”, đó là tâm thế tá»± nhiên của má»™t người nghệ sÄ©, bắt nguồn từ tình yêu thiên nhiên và sá»± nhạy cảm trÆ°á»›c cảnh vật.

– “NghÄ© ra lại thẹn vá»›i ông Đào”: 

• “Ông Đào” ở đây chính là Đào Tiềm – má»™t danh sÄ© nổi tiếng của Trung Quốc, đã sá»›m treo ấn từ quan, về sống vá»›i ruá»™ng vườn, vá»›i cỏ cây, hoa lá để giữ vững khí tiết. 
• Bằng cách sá»­ dụng Ä‘iển tích này, Nguyá»…n Khuyến ngầm so sánh mình kém “ông Đào” về tài năng, khí phách và nhân cách. 

→ Tuy nhiên, “thẹn” ở đây không phải là sá»± hổ thẹn vì thua kém mà là ná»—i ngậm ngùi tá»± khiêm nhường, cảm giác bất lá»±c trÆ°á»›c thời thế. Nguyá»…n Khuyến tá»± thấy mình chÆ°a trọn đạo vá»›i đời: Nguyá»…n Khuyến quan niệm con người sinh ra ở đời sau khi học hành, Ä‘á»— đạt phải ra làm quan để “thờ vua giúp nÆ°á»›c”. Thế nhÆ°ng sau khi thi Ä‘á»—, được bổ nhiệm làm quan, ông lại chứng kiến cảnh triều đình nhà Nguyá»…n quy hàng giặc Pháp. TrÆ°á»›c tình thế ấy, ông rất Ä‘au lòng, lấy cá»› cáo quan về ở ẩn, quyết không làm tay sai cho giặc.

→ Bộc lộ một cách kín đáo nhưng sâu sắc tấm lòng yêu nước, nhân cách thanh cao của nhà thơ.

– Thể thÆ¡ thất ngôn bát cú Đường luật chuẩn má»±c, thể hiện trí tuệ bác học của thi nhân

– Điểm nhìn nghệ thuật có sá»± dịch chuyển Ä‘á»™c đáo

– Ngôn ngữ thÆ¡ giản dị, gần gÅ©i vá»›i đời sống nông thôn Việt Nam.

– Hình ảnh thÆ¡ tiêu biểu cho vẻ đẹp của làng cảnh Việt Nam, vừa thân quen vừa mang âm hưởng cổ Ä‘iển.

– Bút pháp nghệ thuật đặc sắc: lấy Ä‘á»™ng tả tÄ©nh, tả cảnh ngụ tình.

– BPTT: so sánh, nhân hóa; sá»­ dụng từ láy, tính từ,…

(Khuyến khích mở rộng: So sánh, đối chiếu với các bài khác trong chùm thơ thu của Nguyễn Khuyến).