Kỹ năng làm bài, Tri thức Ngữ văn

Câu hỏi đọc hiểu thường gặp ở thể loại Truyện

Nhung cau hoi doc hieu thuong gap o the loai truyen

Thể loại Truyện đòi hỏi mỗi người đọc chú trọng nhiều vào những đặc điểm như chi tiết, điểm nhìn, tình huống truyện,… Trong đó, việc nắm được cách trả lời những câu hỏi đọc – hiểu thường gặp chính là “chìa khóa” để các bạn hiểu sâu sắc hơn về văn bản và tránh mất điểm đáng tiếc về cách trình bày, triển khai.

Thích Văn học gửi đến bạn cách trả lời cho một số dạng câu hỏi đọc – hiểu thường gặp ở thể loại Truyện, ví dụ minh họa qua đoạn trích truyện “Phiên chợ Giát”. Cùng đọc và tham khảo nhé!

PHIÊN CHỢ GIÁT

(Nguyễn Minh Châu)

(Lược phần đầu: Lão Khúng là người dân đầu tiên lên khai phá vùng đất mới, và con bò Khoang Đen gắn bó với gia đình lão từ những ngày đầu vất vả, khó khăn ấy. Tuy nhiên, nay con bò đã già, dù cả gia đình đều quyến luyến nó, nhưng lão đành phải bán đi…)

Thế rồi đột nhiên lão Khúng đi đến một cái quyết định đầy điên rồ: lão quyết định giải thoát cho con vật! Tự nhiên lão thấy lão đang làm một công việc vô cùng nhân đạo. Cả một đời con vật nai lưng ra kéo cày để nuôi sống gia đình lão, và bây giờ lão đền ơn trả nghĩa cho con vật bằng việc đem bán nó cho người ta giết thịt? Lão thấy lão không còn là giống người nữa…

[…]

Lão nhảy xuống, đi đến bên cạnh con vật, đặt cả hai bàn tay lên cái cổ sần sùi đang đầy hơi sương lẫn mồ hôi, lão vỗ vỗ con vật một hồi rồi cầm cái ách đặt xuống bên cạnh hai chân trước của nó. Con vật ngẩng cao cổ, thè lưỡi liếm lên vai, lên cổ lão, mỗi lần cái lưỡi mềm và ram ráp đụng vào da thịt, lão lại sởn gai ốc, tưởng như con vật đã cảm thấy được lão đang nghĩ gì; đang toan tính những gì; lão đang cởi ách suốt đời cho nó! Lão Khúng tự nhiên trở nên vội vã, lão kéo chiếc xe sang bên vệ đường, đem giấu sau những đám bờ bụi lúp xúp lẫn những tảng đá rồi trở về bên con vật đang đứng đó, nguyên tại chỗ. – Nào, bây giờ thì tao giải thoát cho mày, lão lầm rầm nói với con vật thân yêu bằng cái giọng hơi cau có, mày hầu tao thế là đủ rồi đấy con ạ, bây giờ thì mày hãy đi đi, hãy vào rừng mà sống, cỏ đấy, cỏ trong rừng thiếu gì, mày ăn suốt đời không hết, khát thì có nước suối. Ở đây đi sâu vào bên trong sẽ có một bầy bò hoang. Chúng nó sướng như những bà hoàng, ông hoàng giữa núi non, cây cỏ, chẳng bao giờ phải kéo cày, kéo xe… Hãy đi đi, nào!

Lão cuộn vào năm ngón tay trái cái dây chão đã được tháo ra khỏi mũi con Khoang Đen, dùng đầu dây đánh một cái thật đau vào bên hông, bắt nó phải chạy té vào rừng. Con đường đi đến thế giới tự do của con Khoang Đen thật chẳng khác nào con đường đi đày. Sau lưng nó, lão Khúng lúc nào cũng hầm hầm hè hè giơ cao thanh roi sẵn sàng quất vào mông đến đau điếng nếu nó dừng lại, hoặc ngoái nhìn trở lại.

[…]

Sau khi xua được con vật sang bên kia sườn núi đá (…) thì lão Khúng đột ngột quay lưng lại phía nó. Không nói thêm một lời nào, lão bỏ đi, mất hút vào đêm tối. Lão trở về bên chiếc xe bò khi màn đêm đã nhợt trắng. Lão biết rằng từ đây trở đi chỉ còn một phần ba đường đất và đường sá cũng đỡ khốn khổ hơn.

(Lược một đoạn: Lão Khúng thay con bò, tự mình kéo chiếc xe về thị trấn Cầu Giát).

Gian phòng của con lão khóa kín cửa. Lão đang toan gỡ đống củi xuống trước cửa phòng con gái lão thì tự nhiên lão ngớ người ra: lão vừa nhìn thấy một con bò đang nằm nhai cỏ bên vạt sân bóng chuyền của đám con gái ở bên hồi nhà. Ngay lập tức lão giật nảy mình sực nhận ra đích thị là nó, con Khoang Đen của nhà lão, cái con Khoang Đen mà trong đêm khuya khoắt lão đã đích thân dắt vào tận trong rừng thật sâu, rồi lại còn dùng roi vọt đánh đập vô cùng tàn nhẫn để xua nó đi về với cuộc sống tự do.

Con vật ngước cặp mắt đầy nhẫn nhục và sầu não lên nhìn lão Khúng. Đó là cái nhìn của một sinh vật tự nguyện chấp nhận số phận. Đứng lặng thinh bên chiếc xe chất đầy củi mà lão đã thay nó toát mồ hôi một mình kéo về được đến đây, lão Khúng cũng chả biết nói gì với con vật, lại càng không thể tránh móc, lão chỉ đưa mắt nhìn người bạn đời làm ăn thân thiết bằng cái nhìn cũng đầy sầu não và phiền muộn.

(Trích Phiên chợ Giát, Nguyễn Minh Châu, in trong Nguyễn Minh Châu – Tác phẩm chọn lọc, NXB Giáo dục Việt Nam, TP.HCM, 2009, Tr.231-237)

1. Các dạng câu hỏi thường gặp

– Nêu ý nghĩa của chi tiết

  • Nêu vị trí của chi tiết
  • Nêu ý nghĩa:
    • Về mặt nghệ thuật: là bước ngoặt thay đổi diễn biến/ thúc đẩy cốt truyện/…
    • Về mặt nội dung:
      • Chi tiết thể hiện điều gì về nhân vật (tính cách, tâm trạng,..)?
      • Chi tiết thể hiện suy ngẫm, tư tưởng gì của tác giả?

– Nêu hiệu quả của việc lựa chọn điểm nhìn của người kể chuyện

  • Nêu điểm nhìn của người kể chuyện 
  • Nêu hiệu quả:
    • Dựa vào phạm vi, tính chất của điểm nhìn: chân thực, gần gũi (ngôi thứ nhất); khách quan, toàn diện (ngôi thứ ba).
    • Giúp cho bức tranh đời sống được hiện lên như thế nào?
    • Giúp đời sống nội tâm, cảm xúc, tâm tư hiện lên như thế nào?

– Nêu đánh giá về một khía cạnh của đặc trưng truyện

Ví dụ: Nghệ thuật miêu tả tâm lí/ nghệ thuật trần thuật/…

  • Khẳng định: nhà văn đã thể hiện khía cạnh ấy một cách đặc sắc.
  • Chỉ ra khía cạnh ấy được thể hiện như thế nào?

VD: Nghệ thuật trần thuật (Nêu đặc sắc về cốt truyện; điểm nhìn trần thuật; giọng điệu trần thuật; ngôn ngữ trần thuật,…)/ Nghệ thuật miêu tả tâm lí (những đấu tranh, giằng xé trong nội tâm; miêu tả qua cử chỉ, hành động hay suy nghĩ;…)

  • Nêu hiệu quả:
    • Giúp nhân vật/ câu chuyện hiện lên như thế nào?
    • Thể hiện chủ đề, tư tưởng gì của tác giả?
    • Thể hiện tài năng nghệ thuật của tác giả.

– Phân tích ý nghĩa của tình huống truyện 

  • Nêu tình huống truyện (ngắn gọn)
  • Nêu ý nghĩa:
    • Khẳng định đây là tình huống độc đáo/ đặc sắc/..
    • Về nghệ thuật: thúc đẩy cốt truyện/ tạo chuyển biến trong số phận nhân vật/…
    • Về nội dung: Giúp bộc lộ tính cách gì của nhân vật? Thể hiện quan điểm, tư tưởng gì của tác giả?

2. Ví dụ minh họa – Câu hỏi đọc – hiểu đoạn trích “Phiên chợ Giát”

Câu 1. Trình bày hiệu quả của việc lựa chọn điểm nhìn của người kể chuyện

– Điểm nhìn của người kể chuyện: điểm nhìn ngôi thứ ba (điểm nhìn toàn tri) 

– Hiệu quả của việc sử dụng điểm nhìn: 

  • Có khả năng thâm nhập vào đời sống nội tâm của lão Khúng để kể chuyện, giúp cho diễn biến câu chuyện được kể lại một cách tự nhiên, chân thực.
  • Làm nổi bật được cảm xúc, tâm tư của nhân vật lão Khúng trong từng giai đoạn: khi đuổi con bò về rừng (đau đớn, xót xa), khi nó quay trở lại (sầu não, buồn phiền); lí giải được những giằng xé, nguyên nhân khiến ông đi đến quyết định ấy.
  • Thể hiện vẻ đẹp tâm hồn nhân vật lão Khúng: người nông dân đầy chất phác, giàu lòng yêu thương và trắc ẩn. 

Câu 2. Nêu ý nghĩa của chi tiết: con khoang đen không đi vào rừng mà quay trở lại với lão Khúng

– Chi tiết xuất hiện ở cuối truyện; đã tạo nên sự bất ngờ, gợi cho người đọc nhiều suy ngẫm.

– Nhấn mạnh sự trung thành, gắn bó của con khoang đen đối với lão Khúng. Nó vẫn tìm đường quay trở về với chủ; sẵn sàng chấp nhận cực nhọc để đáp lại tình nghĩa sâu nặng với chủ.

– Thể hiện suy ngẫm của nhà văn về cách ứng xử nhân văn với loài vật: con vật cũng cần được yêu thương, chăm sóc, đối xử tử tế như những người bạn

Câu 3. Nêu đánh giá về nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật lão Khúng

– Nhà văn đã thể hiện nghệ thuật miêu tả tâm lí đặc sắc qua nhân vật lão Khúng

– Những chuyển biến tâm lí được khắc họa từ lúc trước khi đuổi con khoang đen (sự kiên quyết ở lời dặn dò); khi đuổi đi (sự đau đớn, bất lực khi đánh) đến khi bất ngờ gặp lại (nỗi sầu não, phiền muộn).

– Tác dụng: thể hiện tình yêu thương sâu sắc của lão Khúng; thông điệp về sự nghĩa tình giữa con người và vạn vật xung quanh. 

Tham khảo bài viết khác tại đây:

Tổng hợp câu hỏi đọc hiểu tiêu biểu cho thể kí (P2)

Tổng hợp câu hỏi đọc hiểu tiêu biểu cho thể kí (P1)

Xem thêm: