Đề HSG: Hình tượng phản ánh và khái quát hiện thực

Anh (chị) hiểu ý kiến trên như thế nào? Bằng những hiểu biết của mình về văn học, hãy chứng minh.

• Có kĩ năng viết bài văn nghị luận văn học; biết huy động các kiến thức lí luận, kiến thức về tác giả, tác phẩm để làm bài.
• Vận dụng tốt các thao tác lập luận, lí lẽ xác đáng; trình bày khoa học; văn viết có cảm xúc, giọng điệu riêng; diễn đạt lưu loát, không mắc lỗi chính tả, dùng từ, đặt câu.

– Hình tượng nghệ thuật: Theo “Từ điển thuật ngữ Văn học” (Lê Bá Hán – Trần Đình Sử – Nguyễn Khắc Phi đồng chủ biên), “hình tượng nghệ thuật là các khách thể đời sống được nghệ sĩ tái hiện bằng tưởng tượng sáng tạo trong những tác phẩm nghệ thuật”.

– Hình tượng không chỉ phản ánh mà còn khái quát hiện thực: hình tượng vừa có khả năng tái hiện, mô tả chân thực hiện thực đời sống khách quan vừa có khả năng bao quát những vấn đề quan trọng nhất, những quy luật, bản chất của cuộc sống.

– Khám phá cái cốt lõi, bất biến, cái vĩnh cửu trong cái đơn lẻ, nhất thời, ngẫu nhiên: tính cá thể và giá trị phổ quát của hình tượng nghệ thuật. Trong đó, hình tượng nghệ thuật vừa mang nét cụ thể, cá biệt, không lặp lại vừa đồng thời thể hiện được những nội dung phổ biến, những giá trị không thay đổi của mọi người, mọi thời.

→ Khẳng định nội dung chính của nhận định: Ý kiến khẳng định sự thống nhất cao độ giữa cái cá biệt và cái khái quát trong hình tượng NT, khẳng định đặc trưng sức phản ánh khái quát của hình tượng nghệ thuật trong tác phẩm văn học.

– Đặc trưng phương thức phản ánh của văn học: văn học phản ánh cuộc sống thông qua hình tượng nghệ thuật. Đó có thể là một đồ vật, một phong cảnh thiên nhiên, một sự kiện xã hội…, nhưng thông thường nhất vẫn là hình tượng con người.

– Hình tượng nghệ thuật là “cái đơn lẻ, nhất thời, ngẫu nhiên” bởi trong tác phẩm cụ thể, nó luôn phải mang tính tạo hình, có một tồn tại cụ thể (không gian, thời gian, ngoại hình …). Hình tượng là sản phẩm của sáng tạo nghệ thuật mang tính cá thể, thể hiện quy luật và đòi hỏi tất yếu của văn chương trong sự không lặp lại…

– Hình tượng tái hiện đời sống nhưng không phải sự sao chép y nguyên những hiện tượng có thật mà là tái hiện có chọn lọc, sáng tạo thông qua trí tưởng tượng và tài năng của nghệ sĩ. Cuộc sống phong phú đa dạng, những trang văn dẫu có đồ sộ đến đâu cũng không thể thu vào mình tất cả hình ảnh sự sống. Chính vì vậy, một đòi hòi tất yếu đặt ra cho nhà văn khi xây dựng hình tượng sẽ là: bên cạnh phản ánh phải khái quát, từ cái đơn lẻ nhất thời mà nói được cái cốt lõi, vĩnh hằng.

– Nhờ những đặc trưng đó, hình tượng nghệ thuật nói riêng, tác phẩm văn học nói chung trở thành sản phẩm mang dấu ấn một thời nhưng lại có sức phổ quát, nói những vấn đề của muôn người ở muôn thời đại. Đó cũng là yếu tố tạo nên sức sống lâu bền cho hình tượng nghệ thuật.

– HS chủ động lựa chọn dẫn chứng để đưa vào phân tích, đảm bảo làm rõ được 2 nội dung thông tin cơ bản của hình tượng nghệ thuật trong tác phẩm:

• Nội dung cái đơn lẻ, cá biệt, nhất thời.
• Nội dung cốt lõi, bất biến, vĩnh cửu.

– Đánh giá chung:

• Hình tượng nghệ thuật có ý nghĩa quan trọng, là minh chứng cho tài năng nghệ thuật, sức sáng tạo, tầm tư tưởng… của nhà văn.

– Bài học cho người sáng tác và người tiếp nhận:

• Với người sáng tác, luôn cần sự công phu, tâm huyết trong lao động nghệ thuật để có thể sáng tạo nên những hình tượng nghệ thuật giàu ý nghĩa, vừa cụ thể, vừa khái quát, mang tính cá thể nhưng cũng có tầm vóc lớn lao, thể hiện được những vấn đề sâu xa của đời sống.
• Người đọc tiếp cận tác phẩm thông qua hình tượng nghệ thuật, cần hiểu các đặc trưng của hình tượng nghệ thuật như một chìa khoá giải mã hình tượng và tác phẩm văn chương.